ΜΕΡΟΣ 3: ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ

1.Πρόλογος του βιβλίου μου "Εδώ κάποτε... Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης"

Οι προσπάθειες συμβολής στην ιστορία της Ηλιούπολης ξεκινάνε από την δεκαετία του ’50, από όσο γνωρίζω. Διάφοροι ευαισθητοποιημένοι συμπολίτες μας, συγκέντρωναν κατά καιρούς κάποια στοιχεία, τα οποία, μερικές φορές δημοσιοποιούσαν στον τοπικό Τύπο της εποχής.

Η προσωπική μου εμπλοκή με την ιστορία της Ηλιούπολης ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του ΄80 και οφείλεται στον Ζαχαρία Δρόσο, έναν από τους πιο αξιόλογους ανθρώπους που έζησε σε αυτόν το τόπο, εκδότη τότε του μηνιαίου εντύπου «ΑΛΗΘΕΙΑ». Η ΑΛΗΘΕΙΑ εκδόθηκε στις αρχές της δεκαετίας του ’60 από ανθρώπους της Αριστεράς, με στόχο να εκφραστούν δημόσια και οι δικές τους απόψεις. Σε μια εποχή, όπου κυριαρχούσε η βία και η τρομοκρατία της δεξιάς, χρειαζόταν ιδιαίτερο θάρρος να εκδώσει κανείς ένα αριστερό τοπικό έντυπο. Και το θάρρος αυτό δεν έλειψε από ανθρώπους σαν τον Θανάση Λώλα, την Γαβριέλλα Χαμογεωργάκη, τον Γιάννη Φωτόπουλο,τον Μαργαρίτη Στεργίου και πολλούς, πολλούς άλλους.

Με το στρατιωτικό πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967, απαγορεύτηκε ή έκδοση της ΑΛΗΘΕΙΑΣ, όπως και πολλών άλλων εντύπων και οι εκδότες της φυλακίστηκαν ή εξορίστηκαν .

Με την μεταπολίτευση του 1974, επανεκδίδεται η ΑΛΗΘΕΙΑ από τον Μακρονησιώτη Γιαννη Φωτόπουλο, αν δεν κάνω λάθος, και στην συνέχεια, την σκυτάλη την παίρνει ο Ζαχαρίας Δρόσος , μέχρι τον θάνατό του.

Με προτροπή λοιπόν του Ζαχαρία Δρόσου, και ως τακτικός συνεργάτης της ΑΛΗΘΕΙΑΣ, άρχισα να συγκεντρώνω υλικό για την ιστορία της Ηλιούπολης. Έτσι ήρθα σε επαφή το 1984-85 με τον Κλέωνα Διονυσάτο και με το μοναδικό αρχείο τοπικών εντύπων που διέθετε.

Την ίδια περίοδο δημιουργήθηκε πρωτοβουλιακά μια «Δημοτική Πολεοδομική Επιτροπή», η οποία ήρθε σε επαφή με τον τότε δήμαρχο Δ. Κιντή, με στόχο την συμβολή στον πολεοδομικό σχεδιασμό του Δήμου (ΕΠΑ). Δεδομένου ότι δεν υπήρξε κάποια ουσιαστική ανταπόκριση από την τότε δημοτική Αρχή μια ομάδα αρχιτεκτόνων ( Π. Τότσικας, Ρ. Γιακίμη, Α. Δημητρίου, Σ. Μαρίνου ), αποφάσισαν να συνεχίσουν μόνοι τους.

Έτσι στις 18 Μαρτίου 1985, με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 60 χρόνων από την έγκριση του ρυμοτομικού σχεδίου της Ηλιούπολης, διοργάνωσαν, στα πλαίσια του «Ελεύθερου Ανοιχτού Πανεπιστήμιου Ηλιούπολης», που διηύθυνε τότε ο Μ. Πίκης, μια εκδήλωση με θέμα «Ηλιούπολη 1925 -1985: 60 χρόνια πολεοδομικού σχεδιασμού και η σημερινή κατάσταση». Εισηγητές στην εκδήλωση αυτή ήταν επίσης η Ντίνα Βαϊου , καθηγήτρια Χωροταξίας Ε.Μ.Π. και Αλ.. Πολυχρονιάδης, Αρχιτέκτων-Πολεοδόμος.

Δέκα χρόνια αργότερα, το 1995, ένα μέρος από την εισήγησή μου σε αυτήν την εκδήλωση, εμπλουτισμένο από νέα στοιχεία που είχα εν τω μεταξύ συγκεντρώσει και επεξεργαστεί, δημοσιεύτηκε στο Α΄ τεύχος του «Τοπικού Αναπτυξιακού Προγράμματος Δήμου Ηλιούπολης», το οποίο συντάχθηκε από διεπιστημονική ομάδα μελέτης.

Την ίδια χρονιά, δημιουργείται μια «Επιτροπή Πολιτών Ηλιούπολης για την διατήρηση και ανάδειξη της ιστορικής μνήμης», με άμεσο στόχο, την διοργάνωση μιας εκδήλωσης για να γιορταστούν τα 70 χρόνια από την ίδρυση της Ηλιούπολης. Η Επιτροπή απευθύνεται στον τότε δήμαρχο, Θ. Γεωργάκη, για να τεθεί η εκδήλωση υπό την αιγίδα του Δήμου. Ωστόσο, προς γενική κατάπληξη, ο δήμαρχος θέτει ως όρο, να αντικατασταθεί ο συντονιστής της συζήτησης συμπολίτης μας Ν. Λεβογιάννης (μετέπειτα Βουλευτής Κυκλάδων του ΠΑΣΟΚ), με τον οποίο, τότε ο Δήμαρχος δεν διατηρούσε καλές σχέσεις. Φυσικά, η απαίτηση του Δημάρχου δεν έγινε δεκτή από την Επιτροπή και η εκδήλωση έγινε στις 5 Απριλίου –με μεγάλη επιτυχία- χωρίς την αιγίδα του Δήμου Ηλιούπολης…

Εισηγητές ήταν ο Σταύρος Γάγγος, πρώην πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Ηλιούπολης, με θέμα «Ηλιούπολη, πολιτιστικοί φορείς και δραστηριότητες», ο Μάκης Ξενικός, πρώην δημοτικός σύμβουλος με θέμα: «Ο τοπικός Τύπος στην Ηλιούπολη», η Γαβριέλλα Χαμογεωργάκη, πρώην Δημοτική Σύμβουλος, με θέμα: «Πρόσωπα και γεγονότα», και ο γράφων, με θέμα: «Δημιουργία και πολεοδομική εξέλιξη της Ηλιούπολης».

Την ίδια περίοδο ένα μικρό μέρος με κείμενά μου και με στοιχεία που είχα συγκεντρώσει και επεξεργαστεί μέχρι τότε, κυκλοφόρησε, σε περιορισμένα αντίτυπα με τίτλο: «70 χρόνια Ηλιούπολη – Συμβολή στην διατήρηση και την ανάδειξη της ιστορικής μνήμης» - 1995.

Ακόμη σε αρκετά τοπικά έντυπα δημοσιεύτηκαν κείμενα και εργασίες μου με αναφορές στην ιστορία της Ηλιούπολης. Μεταξύ αυτών, αναφέρω: «Διαδημοτική», Μάρτιος 1995, «Ηλιογράφος», Σεπτέμβριος 1995, «Δημοτικός Λόγος», Δεκέμβριος 1995.

Λίγα χρόνια αργότερα, το 2000, δημοσιεύονται στο περιοδικό του Δήμου Ηλιούπολης, «Ευώνυμος», μια σειρά κείμενά μου για την αρχαία ιστορία της περιοχής, όπου σήμερα βρίσκεται η Ηλιούπολη, ενώ τη ίδια χρονιά, δημοσιεύεται στο περιοδικό «Αρχαιολογία και Τέχνες»,άρθρο μου με τίτλο «Αναζητώντας τα ίχνη των Πτολεμαίων στην Ηλιούπολη», το οποίο αναφέρεται στην «εμπλοκή» της Ηλιούπολης στον Χρεμωνίδειο Πόλεμο (266 – 263 π.Χ.).

Το (2003) δημοσιεύτηκε κείμενό μου με τίτλο, «Η Αθήνα σκαρφαλώνει στον Υμηττό. Η περίπτωση της Ηλιούπολης», στην συλλογική έκδοση με τίτλο «Χωρίς όρια» και υπότιτλο «Οι αχανείς εκτάσεις των Αθηναϊκών προαστίων», (εκδόσεις FUTURA).

Αξίζει να επισημάνω ότι, ο πρόλογος αυτός, υπό την μορφή ενός άρθρου με τίτλο «Για την ιστορία της Ηλιούπολης», δημοσιεύτηκε στο τοπικό έντυπο «Ηλιου Πολίτης», τον Ιούλιο του 2003. Πλην όμως, για ανεξήγητους λόγους, το έντυπο αυτό δεν κυκλοφόρησε ποτέ στην Ηλιούπολη, παρά τη θέληση του υπεύθυνου της ύλης, δημοσιογράφου Θύμιου Καλαμούκη , αν και είχε τυπωθεί. Λίγο αργότερα, ο εκδότης του εντύπου προσελήφθη ως «ειδικός σύμβουλος» του τότε Δημάρχου Ηλιούπολης.

Κλείνοντας, θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους όσους συνέβαλαν για την έκδοση αυτού του βιβλίου:

Τον Κλέωνα Διονυσάτο, για το πολύτιμο αρχείο του που μου διέθεσε, πριν 20 χρόνια. Την Γαβριέλλα Χαμογεωργάκη για το αυθεντικό υλικό που μου παραχώρησε. Τον εργαζόμενο στον Δήμο Ηλιούπολης, Θόδωρο Πολυζώη, για τα έγγραφα του αρχείου του Δήμου που διέσωσε από σακούλες που ήταν έτοιμες να πεταχτούν στη χωματερή. Την Μαρία Κατσικερού, εργαζόμενη στη νομική υπηρεσία του Δήμου, για τις δικαστικές αποφάσεις που μου παραχώρησε. Τις αρχαιολόγους Χρυσάνθη Κοντάκη και Μαίρη Οικονομάκου για την σχετική βιβλιογραφία που μου υπέδειξαν. Τους Παύλο Καββαδία και Karina Reck, για κάποιες φωτογραφίες τους από τον Υμηττό, που μου διέθεσαν. Τον Gunnar Rosvall και Βίκτωρα Τσακίρη για τη βοήθειά τους στις μεταφράσεις ξένων κειμένων και τέλος, την Δήμητρα Οικονόμου, την Ιωάννα Φώσκολου και τον Γιώργο Τότσικα, για την τεχνική στήριξη που μου προσέφεραν.

 

2.Επίλογος του βιβλίου μου"Εδώ κάποτε... Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης".

Το βιβλίο αυτό είναι γραμμένο από την οπτική γωνία ενός πολίτη, ο οποίος έχει απεμπλακεί εδώ και πολλά χρόνια από τους υφιστάμενους κομματικούς μηχανισμούς. Ενός πολίτη, ο οποίος πιστεύει ότι μπορεί να βλέπει , να εκτιμά και να κρίνει ελεύθερα, απαλλαγμένος από δεσμεύσεις, υποχρεώσεις και ιδιοτελή συμφέροντα. Είναι γραμμένο από την σκοπιά ενός πολίτη που παραμένει ενεργός, συμμετέχοντας σε συλλογικότητες οι οποίες επιμένουν να ασκούν κοινωνικό έλεγχο προς τις εκάστοτε εξουσίες , να οραματίζονται ανατροπές αλλά και να διατυπώνουν εναλλακτικές προτάσεις, παρεμβαίνοντας για να τις προωθήσουν.

Είναι σαφές ότι το βιβλίο αυτό δεν είναι γραμμένο από έναν επαγγελματία – ιστορικό, έναν επαγγελματία – αρχαιολόγο. Κατά συνέπεια είναι αναπόφευκτο να υπάρχουν ελλείψεις, ακόμα και λάθη, τα οποία σε μια επόμενη έκδοση, θα συμπληρωθούν και θα διορθωθούν.

Αυτό που θα πρέπει να διακρίνει κανείς σ’ αυτό το βιβλίο , είναι μια προσπάθεια συγκέντρωσης ενός διάσπαρτου υλικού, καταγραφής και αποτίμησης μιας ιστορικής περιόδου, χωρίς ιδιοτέλεια και χωρίς πρόθεση ηρωοποίησης ή απαξίωσης των προσώπων που συνέβαλαν στη διαμόρφωση της φυσιογνωμίας τής σημερινής Ηλιούπολης.

Θα πρέπει λοιπόν να γίνει κατανοητό ότι, κάποια συγκεκριμένα πρόσωπα και στην προκειμένη περίπτωση κάποιοι δήμαρχοι και οι κομματικοί μηχανισμοί που τους στήριξαν, έχουν σοβαρές ευθύνες για πράξεις ή παραλείψεις , οι οποίες ως συνέπειες επηρεάζουν θετικά ή αρνητικά την σημερινή πραγματικότητα και το μέλλον της Ηλιούπολης.

Απ’ όσα αναφέρονται παραπάνω, προκύπτει η αναγκαιότητα μιας πλήρους και συνολικής αποτίμησης της ιστορίας ,δηλαδή όσων συνέβησαν σ’ αυτό τον τόπο, κάτι που δεν μπορεί να γίνει στα πλαίσια αυτού του βιβλίου.

Ωστόσο, εκτιμώ ότι υπάρχει πλέον η δυνατότητα μιας ψύχραιμης συνολικής αποτίμησης , τόσο της περιόδου «αριστερής» διαχείρισης του Δήμου (1979-2000) όσο και της περιόδου «εκσυγχρονιστικής» - «νεοφιλελεύθερης» διαχείρισης (2001 – σήμερα).

 

3.Ελένη Πορτάλιου : «Ένα πολύτιμο βιβλίο, ενός αριστερού πολίτη»

(Ομιλία της Ελένης Πορτάλιου, καθηγήτριας ΕΜΠ, στην παρουσίαση του βιβλίου μου «Εδώ, κάποτε… Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης», 5/2/2006)

Ευχαριστώ τον Πάνο Τότσικα, με τον οποίο με συνδέουν ακατάλυτοι δεσμοί φιλίας και συντροφικότητας, που δημιουργήθηκαν μέσα σε κοινούς αγώνες με θέματα πόλης, για την πρόσκληση να συμμετάσχω στη σημερινή παρουσίαση του βιβλίου του «Εδώ, κάποτε… Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης».

Σπεύδω να πω ότι το βιβλίο, πλούσιο σε ιστορικά, πολεοδομικά, κοινωνικά στοιχεία και υλικό που μαρτυρεί αυτή την περιοδολόγηση, είναι μια ιδιότυπη αυτοβιογραφία. Ο ίδιος ο υπογράφων είναι μάρτυρας και συνδημιουργός σ’ ένα τμήμα της ιστορίας της Ηλιούπολης και ταυτόχρονα, φέρνει στο φως δια-δικασίες και αποφάσεις όπως και ερωτήματα που εκκρεμούν για την καταγωγή και την εξέλιξη της πόλης του, στην οποία ζει από τα πρώτα παιδικά του χρόνια.

Στον Πάνο ταιριάζει ο τίτλος «αριστερός πολίτης», που εκείνος αποδίδει στον Θανάση Λώλα, παλιό αντιδήμαρχο και άνθρωπο με θάρρος, για τις μάχες του εναντίον των μεγάλο-καταπατητών της δημόσιας γης στην Ηλιούπολη.

Ένας πολίτης είναι ο Πάνος Τότσικας, που έχει εκλάβει τοις μετρητοίς τον όρο και όσα σημαίνει από την αρχαιοελληνική του καταγωγή. «Μόνο εμείς» λέει ο Περικλής στον Επιτάφιο λόγο, «έχουμε την δυνατότητα να φροντίζουμε συγχρό-νως και για τις ιδιωτικές μας υποθέσεις και για τα πολιτικά πράγματα και να τα γνωρίζουμε εξ’ ίσου με το επάγγελμά μας, θεωρώντας αυτόν που δεν μετέχει στην πολιτική ουκ απράγμονα αλλ’ αχρείον» (όχι φιλειρηνικό αλλά άχρηστο).

Ένας αριστερός πολίτης είναι ο Πάνος Τότσικας, με την έννοια ότι επενδύει στην αυτόκλητη πολιτική του δράση αξίες και σχέδια για την πόλη που θα έπρεπε να διαποτίζουν το αριστερό όραμα του κόσμου. Η πόλη είναι συλλογική υπόθεση, μας λέει συνεχώς. Οι δημόσιοι αλλά και οι κοινωνικοί θεσμοί που τη συγκροτούν πρέπει να αναφέρονται, πρωτίστως, στη συλλογική διαχείριση της ιστορικής, κοινωνικής μνήμης, στην υπεράσπιση της δημόσιας περιουσίας ως συλλογικής ιδιοκτησίας και στη διαρκή διαπραγμάτευση της σχέσης ανάμεσα στην πόλη και τη φύση υπέρ της διαφύλαξης της δεύτερης.

Το βιβλίο του «αριστερού πολίτη» Πάνου Τότσικα μπορεί να διαβαστεί, λοιπόν, σύμφωνα με τους προηγούμενους τρεις άξονες: της μνήμης, της δημόσιας περιουσίας, και της προτεραιότητας του φυσικού στοιχείου στη διαμόρφωση της πόλης. Αλλά, επειδή, πόλη είναι οι άνθρωποι της, και για το καλό και για το κακό, οι άξονες αυτοί αποστασιοποιούνται με την ανθρώπινη δράση, μέσα στις κοινωνικές και πολιτικές συγκρούσεις, που δεν έλειψαν στην ιστορία της Ηλιούπολης. Εδώ συναντάμε μια άλλη θεμελιώδη αριστερή αρχή στην προσέγγιση της αστικής κοινωνιολογίας του χώρου. Ο χώρος της πόλης είναι προϊόν κοινωνικών και πολιτικών συσχετισμών, οι οποίοι διαμορφώνονται στο πλαίσιο συγκρούσεων ανάμεσα στις κοινωνικές ομάδες και τους πολίτες που μετέχουν στην πόλη.

Μέρος της δράσης ενός αριστερού πολίτη αποτελεί παραδοσιακά η συγγραφή, της οποίας ο δυναμισμός είναι ευθέως ανάλογος με την εμπλοκή στα γεγονότα. Γεγονότα παροντικά, άμεσα, απτά, αλλά και παρελθόντα, που αποτελούν εξ’ ίσου επίδικα αντικείμενα με όσα συμβαίνουν τώρα. Η δράση και τα κείμενα των συντελεστών της ιστορίας και της σημερινής πραγματικότητας της Ηλιούπολης συνθέτουν το βιβλίο: «Εδώ, κάποτε… Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης».

Ας δούμε το περιεχόμενό του από πιο κοντά. Το πρώτο μέρος του βιβλίου αναφέρεται στην αρχαία ιστορία της Ηλιούπολης αποτελώντας, αθέλητο ίσως, αντίβαρο στην κυριαρχία της στιγμής και του συμβαίνοντος τώρα στον σύγχρονο πολιτισμό, κυριαρχία συνυφασμένη στενά με ιδιοτελείς συμπεριφορές των ανθρώπων, για τους οποίους ο κόσμος και η πόλη τους προσμετρώνται στα στενά όρια της συγκεκριμένης φάσης της προσωπικής τους ζωής. Δεν σέβονται οι άνθρωποι γιατί δεν ξέρουν και δεν αξιολογούν ότι εκεί που αφήνουν τα σκουπίδια τους ή ακουμπούν τεράστιους όγκους νέων κατασκευών υπάρχουν ίχνη ανθρώπινης ζωής από χιλιάδες χρόνια πριν, τα οποία αξίζει να διασώσουμε από τη φθορά του χρόνου ως ενδείξεις καταγωγής και πολιτισμού, ο οποίος δεν μπορεί παρά να βασίζεται στη συνείδηση και την αυτογνωσία.

Το βιβλίο παρακολουθεί όλο τον αρχαίο διάλογο για τις πιθανές ιστορικές οικήσεις της Ηλιούπολης στην αρχαιότητα σε συνάρτηση με τους πέριξ δήμους και καταλήγει ότι «θεωρείται βέβαιη η ύπαρξη ενός μικρού ανοιχτού-ανοχύρωτου οικισμού στην περιοχή όπου βρίσκεται σήμερα ο Δήμος Ηλιούπολης από την Υστεροελλαδική Περίοδο (1600-1050 π.Χ.) […] στην περιοχή του σημερινού Αγίου Νικολάου, όπου επί Τουρκοκρατίας υπήρχε το «Τσιφλίκι Καρά» (σελ. 33). Βέβαιη πρέπει, επίσης, να θεωρείται «η παρουσία και στρατοπέδευση στρατιωτών του Πτολεμαίου Β’ κατά τη διάρκεια του Χρεμωνίδειου Πολέμου στην περιοχή της σημερινής Ηλιούπολης» (σελ. 35).

Το σημαντικό εδώ δεν είναι μόνο η δημοσίευση αυτού του υλικού, ώστε οι άνθρωποι που θα το διαβάσουν να γνωρίζουν την καταγωγή της πόλης τους, αλλά το ότι ο ίδιος ο συγγραφέας εμπλέκεται στην αρχαιολογική έρευνα εντοπίζει και φωτογραφίζει «κατά τη διάρκεια της εκσκαφής για την κατασκευή του 11ου Δημοτικού Σχολείου Ηλιούπολης, […] τμήμα παλαιού τοίχους […] (το οποίο) ενδεχομένως να αποτελεί μέρος των «τειχών» που περιγράφει ο E. Dodwell το 1819» (σελ. 34) και παρακινεί με επιστολή του το Υπουργείο Πολιτισμού να ερευνήσει σε τμήμα του Υμηττού, που αποψιλώθηκε από πυρκαγιά, αρχαιολογικά ευρήματα, τα οποία ο ίδιος ο Τότσικας εντόπισε και κατέγραψε με επιστημονική ακρίβεια (σελ. 40).

Το δεύτερο μέρος του βιβλίου αναφέρεται στη νεότερη ιστορία της Ηλιούπολης. Στην περιοχή «υπήρχε επί Τουρκοκρατίας ένα τσιφλίκι που φαίνεται να ανήκε σε κάποιον Μουσταφά Καρά Αλή» και το οποίο έκτοτε «προσδιορίζεται σαν «Καράς» ή «Κτήμα Καρά» (σελ. 44). Το βιβλίο παρακολουθεί, τεκμηριώνοντας συστηματικά , τις περιπέτειες της ιδιοκτησίας Καρά, η οποία από το 1830 μέχρι το 1922 αλλάζει συνεχώς χέρια γαιοκτημόνων –δηλαδή νεότερων του Καρά τσιφλικάδων– για να περιέλθει, το 1922, στον κτηνοτρόφο Νάστο, που έβοσκε εκεί τα πρόβατά του.

Από τα στοιχεία, τα οποία συγκεντρώνει ο Τότσικας, προκύπτει ότι η σύλληψη της ιδέας να δημιουργηθεί «ιδιωτικός συνοικισμός» στην περιοχή της σημερινής Ηλιούπολης ανήκει σ’ ένα κτηματομεσίτη Τζερετζούλια (σελ. 50), ο οποίος σε συνεργασία με τον Νάστο ρυμοτομούν εκτάσεις, στη βάση του πρώτου ρυμοτομικού σχεδίου της Ηλιούπολης, που εκπόνησε ο αρχιτέκτονας Αριστομένης Βάλβης ως ένα είδος κηπούπολης. Όμως, ο εμφανιζόμενος κοινωνικός εξοπλισμός και η διαμόρφωση κοινόχρηστων εγκαταστάσεων, όπως και οι φυτεύσεις, δεν είναι για τους μεγαλοκαταπατητές και τους επιτήδειους κτηματομεσίτες, οι οποίοι προστίθενται στην εταιρεία ή αποχωρούν, παρά στάχτη στα μάτια των αφελών, με οξύ όμως στεγαστικό πρόβλημα, αγοραστών.

«Από το 1924 ως το 1930, η εταιρεία «Δρανδάκης - Πάγκαλος και Σία Ο.Ε.» αγοράζει τμηματικά εκτάσεις γης από τον Αλ. Νάστο, τις οικοπεδοποιεί και τις μεταπουλά […] Οι πρώτοι αγοραστές της Ηλιούπολης είχαν ν’ αντιμετωπίσουν όπως είναι φυσικό, πάμπολλα προβλήματα […] δεν υπήρχε δίκτυο ύδρευσης […] δεν υπήρχε ηλεκτρικό ρεύμα […] δεν υπήρχαν δρόμοι » (σελ. 53, 54). Από τότε, λοιπόν, αρχίζουν οι αγώνες των οικιστών της ανακηρυγμένης, το 1928, κοινότητας Ηλιούπολης. Παρά ορισμένες δημόσιες παρεμβάσεις για να μπει φρένο σε ακραίες παραλείψεις των κτηματομεσιτών, η κερδοσκοπία και οι καταπατήσεις των κληρονόμων πια του αρχικού Νάστου συνεχίζονται και μέχρι σήμερα, υπάρχει αντιδικία και διεκδικήσεις τεράστιας δημόσιας περιουσίας από την οικογένεια Νάστου.

Το αρχικό σχέδιο πόλεως επεκτείνεται σταδιακά και οι Νάστοι επιχειρούν να οικοπεδοποιήσουν, τα πρώτα χρόνια μετά τον πόλεμο, μέρος του δάσους του Υμηττού. Ευτυχώς δεν κερδίζουν. Αλλά το δάσος κινδυνεύει άλλες δύο φορές να καταστραφεί, τη μια ως υποκείμενο τουριστικής ανάπτυξης και την άλλη από το κράτος, το 1965, που θέλει να στεγάσει εκεί τον Συνεταιρισμό των Αστυνομικών.

Είναι κραυγαλέα και διδακτική η περίπτωση των Νάστων, δυστυχώς όχι μοναδική στην Ελληνική επικράτεια. Όταν το 1984 εκδίδεται η απόφαση του Υπουργείου Οικονομικών, σ’ αυτήν «αναφέρεται ότι τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα των κληρονόμων του Νάστου έχουν εξαντληθεί, καθόσον οι εκτάσεις που έχουν πωλήσει ξεπερνούν τα 5.000 στρέμματα, αντί των 320 στρεμμάτων, που ήταν η αρχική έκταση του «Κτήματος Καρά». Πρόκειται, δηλαδή, για μια άθλια υφαρπαγή 5.000 στρεμμάτων δημόσιας περιουσίας από μια και μόνη οικογένεια καταπατητών.

Ο Πάνος Τότσικας έχει εξαντλήσει το θέμα των καταπατήσεων, φωτίζοντας πολύπλευρα τους συντελεστές των εξελίξεων: οι καταπατητές, οι δημοτικοί άρχοντες που αντιδρούν , οι δημοτικοί άρχοντες που ενδίδουν, ο λαός της πόλης που παραμένει απαθής, οι ενεργοί πολίτες που παρεμβαίνουν και πιέζουν το κράτος και τον δήμο, ο τοπικός τύπος και η υποδειγματική εφημερίδα «Αλήθεια», του αξέχαστου εκδότη Ζαχαρία Δρόσου, αλλά και λίγα πρόσωπα που, όμως, έταξαν σκοπό της ζωής τους τη διαφύλαξη της δημόσιας περιουσίας, πιο πολύ παρά αν ήταν δική τους. Ένα από τα πρόσωπα αυτά είναι και ο Πάνος. Και παρ’ ότι ο ίδιος σεμνύνεται, τα στοιχεία και οι μαρτυρίες του βιβλίου, αλλά και η προσωπική γνώση που έχουμε από τους καθημερινούς του αγώνες, το αποδεικνύουν.

Το βιβλίο αναφέρεται ακόμα στα κριτήρια και τις αρχές του πολεοδομικού σχεδιασμού και της τοπικής ανάπτυξης ώστε η πόλη να σχεδιάζεται και να συγκροτείται διασφαλίζοντας απολύτως το φυσικό τοπίο που την περιβάλλει ή το περικλείει, με προτεραιότητα στις δημόσιες κοινωνικές υποδομές, τη συλλογική χρήση του χώρου της και τη διασφάλιση της δημόσιας υγείας. Οι εκτενείς αναφορές στον Υμηττό, το ρέμα της Πικροδάφνης, το Κέντρο Υπέρ-υψηλής Τάσης, είναι παραδείγματα αυτών των αρχών σχεδιασμού και ανάπτυξης της πόλης.

Αλλά το βιβλίο «Εδώ, κάποτε… Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης» είναι ταυτόχρονα και μια ιστορία του τοπικού τύπου και της δημοτικής αρχής, όπως, βεβαίως, και των κοινωνικών κινημάτων για τα οποία θα μιλήσουν εκτενώς άλλοι. Είναι, δηλαδή, μια σπονδυλωτή θα λέγαμε, ιστορία της Ηλιούπολης, η οποία αναδεικνύει τις μικρές και μεγαλύτερες νίκες του λαού της, στις μάχες που έδωσε στο όνομα της πόλης του.

Απ’ αυτή την άποψη το βιβλίο του Πάνου Τότσικα, είναι ένα εγχείρημα που πρέπει να βρει κατεπειγόντως μιμητές, ανάμεσα σ’ αυτούς και σ’ αυτές που ασχολούμαστε με τις πόλεις, τα προβλήματα και τους ανθρώπους τους.

 

4.Θανάσης Τσακίρης: «Η εξέλιξη των θεωριών για τα κοινωνικά κινήματα»

(Αποσπάσματα από την ομιλία του Θανάση Τσακίρη, πολιτικού επιστήμονα, στην παρουσίαση του βιβλίου μου «Εδώ, κάποτε… Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης», την 5/2/2006. Ολόκληρο το κείμενο υπάρχει στο περιοδικό «ΠΡΟΣΕΧΩΣ» της «Κινηματογραφικής Λέσχης Ηλιούπολης» (τεύχος 17, 2006).

Το βιβλίο του Πάνου Τότσικα αποτελεί για εμάς στην Ηλιούπολη που ασχολούμαστε με την πολιτική κοινωνιολογία βιβλίο αναφοράς γιατί είναι ένας ιστορικός καθρέπτης των τοπικών κινημάτων της πόλης. Όμως, για εμάς που δεν βολευόμαστε με μια αποστειρωμένη επιστημονική, κατά τα άλλα, ανάλυση αλλά βουτάμε για να κολυμπήσουμε στο αρχιπέλαγος των κοινωνικών κινημάτων με ακτιβιστική λογική, το βιβλίο του Πάνου είναι βασικό εφόδιο.

Τα κοινωνικά κινήματα είναι που συχνά πρώτα αρθρώνουν λόγο για νέα πολιτικά ζητήματα και ιδέες, αναγκάζοντας έτσι όσους βρίσκονται στο εσωτερικό του πολιτικού συστήματος να αναγνωρίσουν νέους κοινωνικούς φόβους ή/και ανάγκες και επιθυμίες. […] Η κοινωνική και πολιτική έρευνα μας θέλει να είμαστε συμμετοχικοί παρατηρητές και όχι αποστειρωμένοι επιστήμονες κλεισμένοι στους τέσσερις τοίχους ενός εργαστηρίου ή ενός γραφείου. Πρέπει να είμαστε ενεργό κομμάτι των κινημάτων.

 

5.Βιργινία Στεφανοπούλου: «Η τοπική ιστορία στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση της Ηλιούπολης και το βιβλίο του Πάνου Τότσικα»

(Ομιλία της Βιργινίας Στεφανοπούλου, καθηγήτριας Μέσης Εκπαίδευσης, στην παρουσίαση του βιβλίου μου «Εδώ, κάποτε… Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης», 5/2/2006).

Τα τελευταία χρόνια κάνουν συχνά την εμφάνισή τους στα σχολεία διάφορες προτάσεις για καινούργιες εκπαιδευτικές δραστηριότητες εντός ή εκτός του ωρολογίου προγράμματος. Αναφέρουμε ενδεικτικά: Περιβαλλοντική Εκπαί-δευση, Αγωγή Υγείας, Προγράμματα Εκπαιδευτικών Ανταλλαγών και Αδελφο-ποιήσεων, Ευέλικτη Ζώνη Καινοτόμων Δράσεων, Παρεμβατικά Προγράμματα για την Προώθηση της Ισότητας των Φύλων…

Αναμφισβήτητα, πρόκειται για πρωτοποριακές ιδέες που, αν εφαρμοστούν σωστά, θα έχουν θετικά αποτελέσματα. Η εφαρμογή τους όμως συναντά δυσκολίες, γιατί δεν αποτελούν οργανικά ενταγμένες στο πρόγραμμα σπουδών εκπαιδευτικές δραστηριότητες, αλλά ευκαιριακές και αποσπασματικές προσπά-θειες απορρόφησης κονδυλίων της Ε.Ε., γι’ αυτό και το μέλλον τους είναι αβέβαιο. Έτσι, φθάνουν στο σχολείο προτάσεις για νεωτεριστικές δρα-στηριότητες, τις οποίες καλούνται να υλοποιήσουν –χωρίς καθόλου μετεκπαί-δευση ή με ταχύρυθμα σεμινάρια– εκπαιδευτικοί, που στην πλειονότητά τους κατέχουν τις παλαιότερες μεθόδους διδασκαλίας.

Είναι χαρακτηριστικό αλλά και οξύμωρο ότι ειδικά τα τελευταία χρόνια, που όλα γύρω μας αλλάζουν ταχύτατα, που όπως προαναφέραμε, οι εκπαιδευτικοί γίνονται αποδέκτες πολλών νέων προτάσεων, δεν εφαρμόζεται από την πολιτεία κανενός είδους επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. Επομένως, δεν πρέπει να απορούμε που δεν υλοποιείται (απ’ όσο γνωρίζουμε τουλάχιστον) η διδασκαλία της τοπικής ιστορίας, η οποία έχει μάλιστα ενταχθεί επισήμως στο αναλυτικό πρόγραμμα και προβλέπει διάθεση 10 διδακτικών ωρών στο πλαίσιο του μαθήματος της Ιστορίας της Γ΄ Γυμνασίου.

Γιατί δεν υλοποιείται: Ένας λόγος, πολύ σημαντικός, είναι ότι το βιβλίο γενικής Ιστορίας της Γ΄ Γυμνασίου είναι δυσνόητο με ύλη πολλαπλάσια εκείνης που μπορεί να διδαχθεί στον καθορισμένο χρόνο. Και πρόκειται για ύλη που περιλαμβάνει πολύ σημαντικές ιστορικές περιόδους: Διαφωτισμός, Γαλλική επανάσταση, Ελληνική επανάσταση, Δημιουργία Ελληνικού κράτους, Βαλκανικοί πόλεμοι, Παγκόσμιοι πόλεμοι, Μικρασιατική καταστροφή… Είναι δύσκολο λοιπόν, να εξοικονομηθούν οι δέκα διδακτικές ώρες που προτείνονται για τη διδασκαλία της τοπικής ιστορίας.

Ένας άλλος λόγος, σημαντικότερος κατά τη γνώμη μας, είναι ότι οι εκπαιδευτικοί που καλούνται να υλοποιήσουν το πρόγραμμα δεν έχουν πειστεί ότι αξίζει να παραμερίσουν διδακτέα ύλη που θεωρούν (και είναι) σημαντική και την οποία γνωρίζουν πολύ καλά πώς να διδάξουν, για να ασχοληθούν με κάτι που τους είναι άγνωστο και δεν ξέρουν πώς να το διαχειριστούν. Δεν έχει γίνει μέχρι τώρα (απ’ όσο γνωρίζουμε πάντα, αλλά αν γινόταν θα έπρεπε να το γνωρίζουμε) κάποιο σεμινάριο, κάποια συνάντηση με τους εμπνευστές του προγράμματος ή άλλους ειδικούς ούτε καν μια ενημέρωση από εκπαιδευτικό σύμβουλο. Αλλά ούτε και έχει ρωτήσει ποτέ κανείς αν πραγματοποιείται η όχι και γιατί αυτή η δραστηριότητα. Δεν είναι της ώρας να αναπτύξουμε τα οφέλη που θα προκύψουν για τους μαθητές από τη διδασκαλία της τοπικής ιστορίας με τις σύγχρονες μεθόδους που προτείνονται στο συγκεκριμένο πρόγραμμα, τα οποία θα είναι πολλαπλά τόσο στο γνωστικό όσο και στο συναισθηματικό και τον ψυχοκινητικό τομέα. Θεωρούμε όμως, κοινά αποδεκτό ότι οι μαθητές θα ανταποκριθούν με προθυμία σε μια καινοτόμο εκπαιδευτική διαδικασία, που στο μεγαλύτερο μέρος της πραγματοποιείται έξω από τη σχολική αίθουσα και ότι το θέμα της ενασχόλησης, δηλαδή η γνωριμία με τον χώρο που τους περιβάλλει άμεσα (τη γειτονιά, τη συνοικία, την πόλη τους) θα κεντρίσει ιδιαίτερα το ενδιαφέρον τους.

Αν προσπαθήσουμε λοιπόν, οι εκπαιδευτικοί, και επιτύχουμε (σε κάποιο βαθμό) να κατανοήσουν οι μαθητές μας την εξελικτική πορεία της πόλης τους μέσα στο χρόνο και τον ρόλο των πολιτών σ’ αυτήν την πορεία και να συνειδητοποιήσουν ότι τους αναλογεί ένα μερίδιο ευθύνης για το παρόν και το μέλλον αυτής της πόλης, τότε θα έχουμε υπηρετήσει έναν βασικό σκοπό της ιστορικής εκπαίδευσης και της εκπαίδευσης γενικά, που είναι η προετοιμασία ενημερωμένων, συνειδητών, υπεύθυνων, ενεργών πολιτών.

Το βιβλίο του Πάνου Τότσικα που παρουσιάζουμε σήμερα, δίνει την αφορμή να συζητηθεί το θέμα της τοπικής ιστορίας και να προωθηθεί ελπίζουμε, η διδασκαλία της στα σχολεία της πόλης μας, έστω και χωρίς την απαιτούμενη επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, που προαναφέραμε. Μπορεί να συμβάλει στο να γνωρίσουν οι εκπαιδευτικοί της Ηλιούπολης σημαντικές πλευρές της ιστορίας της πόλης, να ευαισθητοποιηθούν οι ίδιοι, να διαπιστώσουν ότι έχουν από κάπου να ξεκινήσουν, αν θελήσουν να διδάξουν τοπική ιστορία και… να προβούν στο εγχείρημα. Η σύντομη, συγκροτημένη και ζωντανή οπτικά και ηχητικά ταινία, που συνοδεύει το βιβλίο, μπορεί να λειτουργήσει άριστα για την πρόκληση ενδιαφέροντος και από τη μεριά των μαθητών. Η Ηλιούπολη δε διαθέτει λαμπρά μνημεία ή μεγάλους ήρωες, που να προκαλούν την ενασχόληση με την ιστορία της, όμως, έχει πολλά να πει σε όσους θελήσουν να τη γνωρίσουν.

Αλλά το βιβλίο «Εδώ, κάποτε… Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης» δεν προσφέρεται μόνο για την πρόκληση του ενδιαφέροντος. Αξίζει να αναφέρουμε τρεις από τους στόχους της διδασκαλίας του μαθήματος, όπως ακριβώς αναγράφονται στο αναλυτικό πρόγραμμα και να δούμε πόσο χρήσιμο μπορεί να αποβεί το βιβλίο αυτό στη σχολική πράξη αρκεί, βέβαια, να μη χρησιμοποιηθεί ως ένα ακόμα σχολικό εγχειρίδιο αλλά ως πηγή άντλησης υλικού.

Πρώτος στόχος λοιπόν είναι:

• Να κατανοήσουν (οι μαθητές ) ότι η ιστορία είναι ανθρώπινη δραστηριότητα με ανθρώπινα κίνητρα, ενταγμένη μέσα σε ανθρώπινα μέτρα,

δεύτερος:

• Να εθιστούν στην παρατήρηση, την έρευνα και την ερμηνεία συγκεκριμένων ιστορικών χώρων ή θεμάτων, ξεκινώντας από πρωτογενές υλικό,

και τρίτος:

• Να ευαισθητοποιηθούν για προβλήματα της τοπικής κοινωνίας μέσα στην οποία ζουν και για την ανάγκη συμμετοχής τους στη διαδικασία προς αναζήτηση λύσης των προβλημάτων αυτών.

Θεωρούμε ότι το βιβλίο αυτό του Πάνου Τότσικα μπορεί να βοηθήσει σημαντικά τον εκπαιδευτικό στην προσπάθειά του για την επίτευξη των στόχων αυτών. Γιατί στις σελίδες του αναδεικνύεται προπάντων η ανθρώπινη δραστηριότητα που απορρέει από την ευαισθητοποίηση για τα κοινά προβλήματα και τη διάθεση συμμετοχής στις προσπάθειες επίλυσής τους. Επιπλέον, το βιβλίο αυτό περιέχει ένα σημαντικό μέρος από πρωτογενές υλικό μέσα από το οποίο οι μαθητές μπορούν να παρατηρήσουν την ιστορία εν τη γενέσει της: νομικές ενέργειες, υπομνήματα, επιστολές, άρθρα σε τοπικά έντυπα, εισηγήσεις σε ημερίδες, προτάσεις για επίλυση προβλημάτων, καταγγελίες, πολιτικές αντιπαραθέσεις, αγωνιστικές κινητοποιήσεις. Θα βρουν επίσης χάρτες, τοπικά διαγράμματα, επίσημα έγγραφα, αποσπάσματα από εφημερίδες, ανακοινώσεις πολιτιστικών και άλλων εκδηλώσεων, διαφημίσεις…

Και κάτι ακόμα: παρακολουθώντας τη δικαστική διαμάχη των κοινωνικών φορέων και του δημοσίου με τους καταπατητές –κυρίως με την οικογένεια Νάστου– και τα θετικά, μέχρι τώρα αποτελέσματά της, την επαγρύπνηση μερίδας των πολιτών και τις συνεχείς προσπάθειές τους, άλλοτε επιτυχημένες άλλοτε όχι, να περισώσουν ό,τι μπορούν από τη δημόσια γη, να αποτρέψουν την καταστροφή του δάσους και την οικοπεδοποίησή του, να προστατεύσουν το περιβάλλον αποτρέποντας ενέργειες που επιβαρύνουν τη δημόσια υγεία και υποβαθμίζουν τη ζωή στην πόλη, παρακολουθώντας επαναλαμβάνουμε, όλα αυτά με οδηγό τις σελίδες του βιβλίου αυτού, οι μαθητές θα κατανοήσουν ότι η ιστορία δεν είναι απλά σχολικό μάθημα αλλά, όπως προείπαμε, ανθρώπινη δραστηριότητα και το σημαντικότερο, θα συνειδητοποιήσουν ότι η ιστορία είναι παντού γύρω μας, ότι τη δημιουργούν οι πολίτες με τις πράξεις ή τις παραλείψεις τους και ότι επομένως και οι ίδιοι με τις πράξεις ή την απραξία τους «γράφουν» και θα «γράψουν» και στο μέλλον ιστορία.

Εκτός από τα παραπάνω, στο βιβλίο αυτό υπάρχει η μέχρι τώρα γνωστή βιβλιογραφία για την Ηλιούπολη.

Οφείλουμε όμως, να διευκρινίσουμε κάτι: η τοπική ιστορία δεν αφορά μόνο το μάθημα της ιστορίας. Μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο μελέτης και έρευνας και στο πλαίσιο άλλων μαθημάτων, όπως η Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή, η Γλωσσική Διδασκαλία, η Γεωγραφία τα Καλλιτεχνικά. Ειδικά στη διδασκαλία του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής το συγκεκριμένο βιβλίο, μπορεί να προσφέρει πολλά.

Γενικότερα, το βιβλίο «Εδώ, κάποτε… Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης», συμπληρώνει ένα μεγάλο κενό που υπήρχε στη βιβλιογραφία για την πόλη μας. Όταν κατά το σχολικό έτος 1998-1999 στο 8^ο Γυμνάσιο Ηλιούπολης, με τη συνάδελφο Αγγελική Μητροπούλου, δημιουργήσαμε μια ομάδα περιβαλ-λοντικής εκπαίδευσης με 25 εθελοντές μαθητές και αποφασίσαμε να «γνωρίσουμε την πόλη μας» δε φανταζόμαστε ότι θα βρίσκαμε συγκεντρωμένα τόσο λίγα στοιχεία για το παρελθόν της. Διαπιστώσαμε ότι σ΄ αυτή την 74χρονη τότε πόλη των 120 περίπου χιλιάδων κατοίκων, ήταν πολύ λίγοι εκείνοι που είχαν ασχοληθεί με την πορεία της μέσα στο χρόνο. Στον πρόλογο του βιβλίου που παρουσιάζουμε σήμερα, γίνεται μια αναδρομική αναφορά σε πρόσωπα, έντυπα, εκδηλώσεις και γενικά προσπάθειες για την ανάδειξη της ιστορίας της πόλης. Αναμφισβήτητα, πρόκειται για αξιέπαινες ενέργειες ευαισθητο-ποιημένων πολιτών. Ωστόσο ήταν αποσπασματικές και κάποιες φορές απλά επετειακές… Υπήρχε, λοιπόν, ένα υλικό διάσπαρτο σε εφημερίδες και άλλα έντυπα, το οποίο δύσκολα μπορούσε να προσεγγίσει κανείς, αλλά και τομείς αδιερεύνητοι.

Το βιβλίο που παρουσιάζουμε σήμερα, έρχεται να συγκεντρώσει αρκετό από το διάσπαρτο υλικό, να γνωρίσει στους κατοίκους της πλευρές της Ηλιούπολης του χθες, να αναδείξει τη δύναμη του κινήματος των πολιτών –που σ’ αυτή την πόλη διαδραμάτισε πρωτεύοντα ρόλο– και κυρίως, να τονίσει την ανάγκη επαγρύ-πνησης για την Ηλιούπολη του σήμερα και του αύριο.

Πρέπει να επισημάνουμε ακόμα ότι έχουμε μπροστά μας ένα δείγμα τοπικής ιστορίας που σε καμιά περίπτωση δε γίνεται τοπικιστική. Ο συγγραφέας δεν καταγίνεται με την ιστορία της πόλης του, γιατί θέλει να την προβάλει ιδιαίτερα, να τονίσει τη μοναδικότητά της, την υπεροχή της απέναντι στις άλλες, όπως συμβαίνει στις περιπτώσεις που επικρατεί τοπικιστικό πνεύμα

Ασφαλώς, όπως σε κάθε βιβλίο, ο δημιουργός «βλέπει» τα γεγονότα από τη δική του οπτική γωνία. Και, θα λέγαμε, πολύ περισσότερο ο Πάνος Τότσικας, αφού εκφράζει με ευθύτητα, ειλικρίνεια, παρρησία, χωρίς στρογγυλοποιήσεις και συμβιβασμούς τις απόψεις, την κριτική, τις προτάσεις και τις προσωπικές περιπέτειες του από την ιδιαίτερα ενεργή συμμετοχή του στους κοινωνικούς αγώνες και την ανάληψη πρωτοβουλιών για την ανάδειξη και επίλυση προβλημάτων. Και βέβαια, όπως κάθε βιβλίο θα κριθεί από τους αναγνώστες για την αξία του και θα ελεγχθεί από τους ειδικούς για πιθανά λάθη ή παραλείψεις.

Θεωρούμε όμως, ότι από όποια οπτική γωνία και να δει ο αναγνώστης το «Εδώ, κάποτε… Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης», όσο διαφορετική από του συγγραφέα κι αν είναι η ματιά του, δε θα αμφισβητήσει την ανιδιοτελή προσπάθειά του (του συγγραφέα) να συμβάλει με την ουσιαστική, επίμονη και εμπεριστατωμένη μελέτη των πηγών στην ανάδειξη και διατήρηση της ιστορικής μνήμης στην πόλη μας και το αδιάλειπτο ενδιαφέρον και τους αγώνες του ίδιου και των φορέων στους οποίους συμμετέχει –όπως αποδεικνύονται από νομικές ενέργειες, αγωνιστικές κινητοποιήσεις, επιστημονικές μελέτες και εναλλακτικές προτάσεις που δημοσιεύονται στο βιβλίο– για την ανάπτυξη της πόλης με γνώμονα τον άνθρωπο και όχι το κέρδος.

Μακάρι να βρεθούν και άλλοι συμπολίτες μας, που να έχουν συγκεντρώσει και να δημοσιοποιήσουν ένα αντίστοιχο ή διαφορετικό ιστορικό υλικό, εξετάζοντας ίσως άλλες πτυχές της ζωής στην πόλη πιο ειδικές, όπως η κοινωνία, ο πολιτισμός, η οικονομία, ιδωμένο από τη δική τους οπτική γωνία. Θα είναι ευπρόσδεκτο. Κάθε τέτοια προσπάθεια κρύβει κόπο, αφοσίωση και πάνω απ’ όλα αγάπη για το αντικείμενο ενασχόλησης. Και τα προϊόντα αγάπης είναι πολύτιμα για όλους.

 

6.Πρόλογος στο βιβλίο «ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΣΤΗΝ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗ», 2013

Το βιβλίο μου «Κοινωνικοί Αγώνες στην Ηλιούπολη» (2013), αποτελεί συνέχεια του βιβλίου μου «Εδώ, κάποτε… Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης» που εκδόθηκε το 2005 από τις εκδόσεις ΚΨΜ, το οποίο αναφέρεται τόσο στην αρχαία όσο και στην νεότερη ιστορία της περιοχής όπου σήμερα βρίσκεται η Ηλιούπολη, από το «τσιφλίκι Καρά» (1830) και το «μικρό χωρίδιον Καρά» των 94 κατοίκων (1890), στη δημιουργία της Ηλιούπολης (1925) και στην μετεξέλιξή της σε έναν από τους μεγαλύτερους δήμους της χώρας.

Στο παρόν έργο επιχειρείται η αναζήτηση και παράθεση της «επίσημης ιστορίας» της Ηλιούπολης, από το 1925 και μετά, όπως προκύπτει μέσα από σχετικά Προεδρικά Διατάγματα που δημοσιεύτηκαν στην «Εφημερίδα της Κυβερνήσεως», από δικαστικές αποφάσεις και από αποφάσεις του τότε Κοινοτικού Συμβουλίου. Ακόμη, επιχειρείται η ανάδειξη της «ανεπίσημης ιστορίας» της Ηλιούπολης, όπως προκύπτει από κείμενα, ανακοινώσεις, προκηρύξεις συλλογικοτήτων που είχαν δημιουργήσει οι τότε οικιστές, (Σύνδεσμοι, Σύλλογοι, Σωματεία, Συνεταιρισμοί κ.ά.), από δημοσιεύματα εφημερίδων και άλλων εντύπων της εποχής, από συζητήσεις που έκανα με επιλεγμένα πρόσωπα και από την παράθεση επιλεγμένων δημοσιευμάτων και κειμένων. Παρατίθενται μαρτυρίες της Γαβριέλλας Χαμογεωργάκη που περιλαμβάνονται στα εννέα «βιβλιαράκια» της που εκδόθηκαν από το 1987 έως το 2004, της Υβόννης Δεμίρη και του Γιώργου Σταυροπούλου, συνομιλίες με αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης, όπως η Ζωή Πετροπούλου-Κριτζιλάκη και ο Διαμαντής Μαυροδόγλου, συνέντευξη του Θανάση Λώλα στο περιοδικό «Ακάλυπτος Χώρος» (1986), αποσπάσματα από το βιβλίο του Χαρίλαου Μηχιώτη «Δραματική Πορεία» και από την μπροσούρα «Οι Ανατολικές Συνοικίες τον Δεκέμβρη του 1944», μια δημοσιευμένη το 1970 συνομιλία του Θάνου Παπαιωάννου με τον Θεόδωρο Παλαμίδη, πρώτου Προέδρου της Κοινότητας Ηλιούπολης και μια εξιστόρηση του επόμενου Προέδρου της Κοινότητας Αριστοκλή Λουκίδη το 1933, στην εφημερίδα «Ηλιούπολις». Ακόμη, παρατίθενται αποσπάσματα από μαρτυρίες δημοτικών παραγόντων για τις πρώτες ώρες στην Ηλιούπολη του χουντικού πραξικοπήματος της 21^ης Απριλίου 1967 καθώς και το κείμενο «Νοέμβρης 1973: Μαθητικές κινήσεις κόντρα στη Χούντα». Επίσης, παρατίθενται αποσπάσματα κειμένων του Κώστα Πουλάδη, του Ανδρέα Λάζαρη-Καρούσου και του Γιώργου Βοζίκα που αναδεικνύουν ενδιαφέρουσες πτυχές της ιστορίας της Ηλιούπολης, καθώς και ένα ρεπορτάζ στην «Ελευθεροτυπία» του Γιάννη Κανελλάκη (1980). Τέλος, στο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ, υπάρχουν άρθρα από εφημερίδες του 1926-33 και άλλα ντοκουμέντα της εποχής.

Ένα σημαντικό πρόβλημα για μένα, ήταν η «καθαρευουσιάνικη» γλώσσα με την οποία είναι γραμμένα τα δημόσια-υπηρεσιακά έγγραφα, οι ανακοινώσεις των συλλογικοτήτων αλλά και τα δημοσιεύματα των εντύπων της περιόδου 1925-1940. Το δίλημμα που τέθηκε ήταν αν θα μεταφράζονταν στην καθομιλούμενη γλώσσα τα αποσπάσματα των κειμένων που παρατίθενται, ή θα παρουσιάζονταν στην αυθεντική τους γλώσσα, με κίνδυνο να μην γίνονται εύκολα κατανοητά από όσους δεν είναι σήμερα εξοικειωμένοι με την «καθαρεύουσα» και κυρίως από τους νέους. Κατέληξα τελικά στην δεύτερη επιλογή, θεωρώντας ότι είναι πολύ σημαντικό να έχουν υπόψη τους οι ενδιαφερόμενοι για την ιστορία της Ηλιούπολης, την πρωτότυπη γραφή, γλώσσα και περιεχόμενο των ντοκουμέντων που παρατίθενται και όχι μια δική μου εκδοχή-ερμηνεία των ντοκουμέντων αυτών. Έτσι ακολούθησα την σύνταξη και την ορθογραφία των κειμένων που παρατίθενται, με ελάχιστες δικές μου παρεμβάσεις. Η δική μου συμβολή συνίσταται στην επιλογή των τίτλων των κεφαλαίων και των ενδιάμεσων τίτλων των αποσπασμάτων που παρατίθενται, στον σύντομο σχολιασμό κάποιων απ’ αυτά, καθώς και στην εξαγωγή κάποιων συμπερασμάτων.

Κλείνοντας, θα ήθελα να ευχαριστήσω τον φίλο δικηγόρο Θωμά Δρίκο, ο οποίος ανέσυρε από κάποιο παλαιοπωλείο το προσωπικό Αρχείο του Σταύρου Κανελλόπουλου και μου το διέθεσε για να το μελετήσω. Ο Σταύρος Κανελλόπουλος, μάχιμος προοδευτικός δικηγόρος, υπήρξε νομικός σύμβουλος του Συλλόγου Οικιστών Ηλιουπόλεως «Η Άμυνα», ο οποίος δραστηριοποιήθηκε έντονα τα χρόνια του ’30 στον χώρο της Ηλιούπολης, συμβάλλοντας στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων των οικιστών κατά την αντιπαράθεσή τους με την Εταιρία «Δρανδάκης–Πάγκαλος και Σία», με τους φερόμενους ως ιδιοκτήτες κληρονόμους Αλεξίου Νάστου και με διάφορους τοπικούς παράγοντες.

Επίσης θα ήθελα να ευχαριστήσω για μια ακόμη φορά την Γαβριέλλα Χαμογεωργάκη για τα πολύτιμα στοιχεία που μου παραχώρησε, τα οποία προέρχονται από το αρχείο της Κοινότητας Ηλιούπολης που διέσωσε, αλλά και για την δυνατότητα που μου έδωσε να συμπεριλάβω σ’ αυτόν τον τόμο αποσπάσματα από τα εννέα «βιβλιαράκια» της, με πολύτιμα στοιχεία από την ιστορία της Ηλιούπολης. Ακόμη, θα ήθελα να ευχαριστήσω την Ζωή Πετροπούλου-Κριτζιλάκη, τον Διαμαντή Μαυροδόγλου, την Υβόννη Δεμίρη και τον Γιώργο Σταυρόπουλο για τις εξαιρετικής σημασίας μαρτυρίες τους, καθώς και όλους όσους συνέβαλαν στην ολοκλήρωση αυτής της έκδοσης και πρώτα απ’ όλους τον Στράτο Ιωακείμ για την συμμετοχή του στις συνεντεύξεις και για την στήριξη της όλης προσπάθεια

 

7.Μικρό ιστορικό για το βιβλίο «Κοινωνικοί Αγώνες στην Ηλιούπολη»

Την άνοιξη του 2005, διοργανώθηκε από το «Κέντρο Κοινωνικής Παρέμβασης Ηλιούπολης» εκδήλωση για τα «80 χρόνια της Ηλιούπολης», με ομιλητές την Γαβριέλλα Χαμογεωργάκη, τον Θωμά Μηλούλη, τον Ταξιάρχη Παπαδόπουλο κι εμένα. Τον ίδιο χρόνο, εκδόθηκε από τις εκδόσεις ΚΨΜ το βιβλίο μου: «Εδώ, κάποτε… Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης».

Μεσολαβούν μερικά ακόμη χρόνια ενασχόλησής μου με την ιστορία της Ηλιούπολης, ώσπου εντελώς απρόσμενα φτάνει στα χέρια μου μέσω του φίλου δικηγόρου και συγ­γραφέα Θωμά Δρίκου, το αρχείο του Σταύρου Κανελλόπουλου, ο οποίος υπήρξε νομικός σύμβουλος του Συλλόγου Οικιστών Ηλιουπόλεως «Η Άμυνα». Ο Σταύρος Κανελλόπουλος, δραστηριοποιήθηκε έντονα τα χρόνια του ’30 στο χώρο της «νεογέννητης» τότε Ηλιούπολης, συμβάλλοντας στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων των οικιστών κατά την αντιπαράθεσή τους με την: «Εταιρία Δρανδάκης Πάγκαλος και Σία», με τους φερόμενους ως ιδιοκτήτες κληρονόμους του Αλεξίου Νάστου και με διάφορους τοπικούς παράγοντες.

Με βάση λοιπόν τα στοιχεία από το αρχείο του Σταύρου Κανελλόπουλου, που αφορούν την περίοδο 1925-1940, με βάση τα στοιχεία που μου παραχώρησε η Γαβριέλλα Χαμογεωργάκη (που προέρχονται από το προπολεμικό και μεταπολεμικό αρχείο της Κοινότητας Ηλιούπολης), στοιχεία που προέρχονται από την εφημερίδα «Αλήθεια», το αρχείο του Κλέωνα Διονυσάτου και το προσωπικό μου αρχείο, αποφάσισα να προχωρήσω στην έκδοση ενός δεύτερου βιβλίου για την ιστορία της Ηλιούπολης, όπου να καταγράφονται και να αναδεικνύονται κυρίως οι «κοινωνικοί αγώνες» στην Ηλιούπολη, από το 1925 μέχρι σήμερα.

Για την ανάδειξη του τι συνέβη την δεκαετία του ’40 στην Ηλιούπολη και στην ευρύτερη περιοχή, κατέφυγα στη μοναδική γραπτή πηγή, τα «βιβλιαράκια» της Γαβριέλλας Χαμογεωργάκη, καθώς και στις μαρτυρίες της Ζωής Πετροπούλου-Κριτζιλάκη για την ΕΠΟΝ Ηλιούπολης. Στις αφηγήσεις του Διαμαντή Μαυροδόγλου, για τον ΕΛΑΣ Ηλιούπολης, της Υβόννης Δεμίρη, του Γιώργου Σταυρόπουλου και του Χαρίλαου Μηχιώτη.

Στο βιβλίο «Κοινωνικοί Αγώνες στην Ηλιούπολη» παρατίθενται επίσης κείμενα και αποσπάσματα συνεντεύξεων από ιστορικά πρόσωπα της Ηλιούπολης όπως οι πρώτοι πρόεδροι της Κοινότητας Ηλιούπολης Θόδωρος Παλαμίδης και Αριστοκλής Λουκίδης, παρατίθενται από τον Λουκά Φωτόπουλο μαρτυρίες δημοτικών παραγόντων για τις πρώτες ώρες στην Ηλιούπολη του χουντικού πραξικοπήματος της 21^ης Απριλίου, ένα κείμενο του Κώστα Μεθυμάκη για τις «Μαθητικές κινήσεις κόντρα στη χούντα τον Νοέμβρη του 1973», αποσπάσματα κειμένων του Κώστα Πουλάδη, του Ανδρέα Λάζαρη-Καρούσου και του Γιώργου Βοζίκα, που αναδεικνύουν ενδιαφέρουσες πτυχές της ιστορίας της Ηλιούπολης, καθώς και ένα ρεπορτάζ του Γιάννη Κανελλάκη στην «Ελευθεροτυπία».

 

8.Πρόλογος του Θωμά Δρίκου*

στο βιβλίο «ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΣΤΗΝ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗ», 2013

(*Ο Θωμάς Δρίκος είναι δικηγόρος, συγγραφέας της μελέτης: «Οι πωλήσεις των Οθωμανικών ιδιοκτησιών της Αττικής 1830-1831» (Αθήνα-1994), που η έκδοση της συνοδεύτηκε με την πρώτη επανέκδοση των χαρτών της Αττικής του J. A. Kaupert.)

Πριν αρκετά χρόνια, σε μία από τις συνηθισμένες μου επισκέψεις στα παλαιο-βιβλιοπωλεία της Αθήνας, βρέθηκα μπροστά σε μια μεγάλη μαύρη σακούλα γεμάτη από έγγραφα που αφορούσαν την Ηλιούπολη. Μόλις είχα τελειώσει ή τελείωνα την ιστόρηση της Γλυφάδας για την περίοδο 1900-1960. Ο φίλος, έμπειρος, παλαιοβιβλιοπώλης μου εξήγησε περί τίνος πρόκειται και μου είπε ότι, παρ’ ότι είχε απευθυνθεί στο Δημαρχείο της Ηλιούπολης, δεν συνάντησε καμία ανταπόκριση ή ενδιαφέρον.

Το ενδιαφέρον μου για την τοπική ιστορία της Αττικής, πέρα από την περιοχή της Γλυφάδας και ο πλούτος των εγγράφων που είδα, με έκαναν χωρίς δισταγμό να προβώ στην αγορά όλων των εγγράφων. Αυτό που μου προξένησε μεγάλη εντύπωση είναι ότι στο αρχείο του μακαρίτη, ήδη από τότε, γνωστού δικηγόρου της Αθήνας Σταύρου Κανελλόπουλου, γιατί περί αυτού επρόκειτο, συνυπήρχαν αρκετές σπανιότατες εφημερίδες της Ηλιούπολης της δεκαετίας 1925-1935. Πάντα είχα μια έγνοια γι’ αυτό το πλούσιο αρχείο και κάποια στιγμή στο μέλλον θα ασχολιόμουν με αυτό ειδικότερα.

Η γνωριμία μου με τον Πάνο Τότσικα κρατάει εδώ και 20-25 χρόνια, κυρίως από τους κοινούς μας αγώνες για τη διάσωση και προστασία του ιστορικού Υμηττού. Τον Πάνο τον γνώριζα από τότε, αλλά τον έβλεπα αραιά και που. Δεν γνώριζα το πάθος του για την ιστορία του τόπου του, μέχρι που είδα τη δημοσίευση από αυτόν, του βιβλίου του για την Ηλιούπολη «Εδώ, κάποτε… Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης» το 2005. Με κάποια ευκαιρία συναντήσεως μας, του μίλησα για το πιο πάνω Αρχείο και από τότε, και να ήθελα να γλιτώσω από αυτόν, ήταν αδύνατο.

Προφανώς και αντιλήφθηκα ότι το Αρχείο του Σταύρου Κανελλόπουλου είχε βρει τον άνθρωπο του. Με μεγάλη μου χαρά λοιπόν, του έδωσα οτιδήποτε ήθελε από αυτό το Αρχείο. Η μελέτη αυτού του Αρχείου σε συνδυασμό με τις άλλες πηγές που γνώριζε και χρησιμοποίησε ο Πάνος, έχουν σαν αποτέλεσμα μια εκπληκτική σε λεπτομέρειες και πλούτο αφήγηση, με πλήθος ντοκουμέντων, για την τοπική ιστορία της Ηλιούπολης από την αρχή της ίδρυσης της σαν συνοικισμού το 1925 μέχρι το 1940, λίγο πριν την έναρξη του Β’ παγκόσμιου πολέμου. Εξ όσων γνωρίζω, πρόκειται για την πλέον τεκμηριωμένη ιστόρηση περιφερειακού Δήμου της Αθήνας, μέχρι σήμερα, για την ως άνω χρονική περίοδο. Ο πλούτος των ιστορικών ευρημάτων, οι σπάνιες τοπικές εφημερίδες, τα Πρακτικά δικαστικών διαδικασιών και κοινοτικών συμβουλίων, φωτίζουν και αναδεικνύουν ένα πλήθος γεγονότων της εποχής.

Οι συμμαχίες και οι λυκοφιλίες του αρχικού γαιοκτήμονα της Ηλιούπολης Αλεξίου Νάστου με τον δαιμόνιο αλλά με ισχνή κεφαλαιακή βάση Παύλο Δρανδάκη, οι αντιδικίες μεταξύ τους, τα τεχνάσματα για την αποφυγή της καταβολής του φόρου υπερτιμήματος επί της αξίας των οικοπέδων, οι μέθοδοι για την υφαρπαγή του κεφαλαίου του Ταμείου για την εκτέλεση των έργων στον συνοικισμό, η πρωτοφανής δραστηριότητα των αγοραστών οικοπέδων και πρώτων κατοίκων της Ηλιούπολης στην κατεύθυνση κατοχύρωσης των συμφερόντων τους, η ανάδειξη προσώπων με κεντρικό ρόλο, από την τοπική κοινωνία, στην διαμόρφωση των κατευθύνσεων ανάπτυξης του συνοικισμού και στην επικράτηση της μιας ή άλλης απόψεως και πλευράς, αναδεικνύονται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Αν με καλούσαν να συνοψίσω την εξιστόρηση της δημιουργίας των περιφερειακών Δήμων της Αθήνας, μετά το 1922 και μέχρι το 1940, αδίστακτα θα έδινα στην Ηλιούπολη τον τίτλο του «συνοικισμού των οικιστών». Ενώ αντίθετα η Γλυφάδα είναι ο συνοικισμός μιας ηγετικής ομάδας 4-5 προσώπων, το Ψυχικό ο συνοικισμός μιας εταιρίας, η Ηλιούπολη θα μπορούσα να πω ότι είναι η πιο «συμμετοχική» ή πιο «συνδιαμορφωμένη» περίπτωση. Αυτό που διευκόλυνε την συμμετοχή τόσων προσώπων (Δημ. Τζερεντζούλιας, Χαρ. Λούκος, Αρ. Λουκίδης, Θεόδ. Παλαμίδης, Ιωάν. Καρσαλιάκος, Χαρ. Αποστολόπουλος, Αλ. Κωνσταντόπουλος, Γ. Ευσταθίου, Παν. Αθανασόπουλος, Γεώρ. Ζολώτας, ενδεικτικά και μόνον) στη διαμόρφωση των καταστάσεων είναι προφανώς η αδυναμία του Αλεξίου Νάστου, αρχικού ιδιοκτήτη μέρους της συνολικής έκτασης, να προβεί σε δική του αποκλειστική οικιστική αξιοποίηση της γης, η προφανής ισχνή κεφαλαιακή βάση του αρχικού του συνεταίρου Παύλου Δρανδάκη, αλλά και το εύρος και η κοινωνική συγκρότηση των πρώτων αγοραστών οικοπέδων και πρώτων οικιστών της περιοχής.

Λοιπόν με μεγάλη μου χαρά προλογίζω το βιβλίο αυτό του φίλου μου Πάνου Τότσικα, όντας βέβαιος ότι με αυτό όχι μόνο φωτίζεται η τοπική ιστορία της Ηλιούπολης, ιδίως στα τόσο κρίσιμα χρόνια μεταξύ του 1922 και του 1940, αλλά και ότι ο τόπος αυτός στον οποίο πλέον κατοικούν και διαμένουν δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι έχει αποκτήσει πλέον τον απαραίτητο, για την ύπαρξη και διαιώνιση του, τεκμηριωτή και αφηγητή του.

 

9.Πρόλογος στο βιβλίο «Σελίδες ιστορίας της Ηλιούπολης», 2022

(Οι «Σελίδες ιστορίας της Ηλιούπολης», αποτελούν συνέχεια των βιβλίων μου: «Εδώ, κάποτε… Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης», (εκδόσεις ΚΨΜ, 2005) και «Κοινωνικοί Αγώνες στην Ηλιούπολη» που εκδόθηκε το 2013).

Το παρόν βιβλίο περιλαμβάνει επιλεγμένες σελίδες από αυτές τις δυο εκδόσεις, αλλά και κάποιες νέες σελίδες που συμπληρώνουν την αφήγηση για την πρόσφατη σχετικά περίοδο στην Ηλιούπολη.

Στο ΜΕΡΟΣ Α’ καταγράφονται σελίδες από την αρχαία περίοδο, που αφορούν τον Υμηττό και την ευρύτερη περιοχή της σημερινής Ηλιούπολης.

Στο ΜΕΡΟΣ Β’ καταγράφονται σελίδες από την νεότερη περίοδο που σχετίζονται με το «Κτήμα Καρά», το οποίο υπήρχε στη περιοχή από την εποχή της Τουρκοκρατίας. Επίσης, αναφέρονται στοιχεία για τη δημιουργία και την πολεοδομική εξέλιξή της, στους αγώνες για τη διάσωση της δημόσιας περιουσίας από τις διεκδικήσεις των κληρονόμων Νάστου, στους αγώνες για την προστασία του Υμηττού και του ρέματος της Πικροδάφνης.

Στο ΜΕΡΟΣ Γ’ καταγράφονται παρεμβάσεις, για τις εγκαταστάσεις του Κέντρου Υψηλής Τάσης (ΚΥΤ) της ΔΕΗ, για το κυκλοφοριακό και τη Σήραγγα Ηλιούπολης, για την αυθαίρετη δόμηση του Προφήτη Ηλία, για το Προεδρικό Διάταγμα προστασίας του Υμηττού, καθώς και για τους Δασικούς Χάρτες.

Τέλος, περιλαμβάνονται φωτογραφίες μου αλλά και άλλων, καθώς και χάρτες που προέρχονται από διάφορες πηγές. 

 

10.Πρόλογος στο βιβλίο «Περιδιαβαίνοντας την ιστορία της Ηλιούπολης», 2025.

Την 31^η Μαρτίου 2025 συμπληρώθηκαν 100 χρόνια από την έγκριση του πρώτου «Διαγράμματος Ρυμοτομίας Συνοικισμού Ηλιουπόλεως», το οποίο φέρει την υπογραφή του τότε προέδρου της Δημοκρατίας Π. Κουντουριώτη.

Το παρόν βιβλίο «Περιδιαβαίνοντας την ιστορία της Ηλιούπολης», αποτελεί συνέχεια των βιβλίων μου «Εδώ κάποτε… Συμβολή στην Ιστορία της Ηλιούπολης» (2005), «Κοινωνικοί Αγώνες στην Ηλιούπολη» (2013) και «Σελίδες ιστορίας της Ηλιούπολης» (2022).

Στο βιβλίο περιλαμβάνονται δημοσιευμένα δικά μου κείμενα και φωτογραφίες, με αναφορές τόσο στην πρόσφατη ιστορία της Ηλιού-πολης, όσο και στην παλαιότερη ιστορία της περιοχής στην οποία βρίσκεται σήμερα η Ηλιούπολη, καθώς και κείμενα και φωτογραφίες άλλων.

Επίσης, περιλαμβάνονται διηγήσεις παλιών κατοίκων της Ηλιούπολης που δεν ζουν σήμερα, όπως ο Θανάσης Λώλας, η Γαβριέλα Χαμογεωργάκη, η Ζωή Πετροπούλου-Κριτζιλάκη, ο Διαμαντής Μαυροδόγλου, ο Χρήστος Καραχάλιος, η Δέσποινα Σεβαστοπούλου-Βογιατζή και ο Κώστας Ακρίβος. Aκόμη, περιλαμβάνονται κείμενα του Ανδρέα Λάζαρη-Καρούσου, του Λουκά Φωτόπουλου, του Κώστα Μεθυμάκη, του Γρηγόρη Χρονόπουλου, του Νίκου Μικρόπουλου και της Τζένης Σιούτη.

Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους όσους συνέβαλαν σ’ αυτήν την ανθολογία κειμένων, στα πλαίσια του εορτασμού των 100 χρόνων από την δημιουργία της Ηλιούπολης και ιδιαίτερα τον γιό μου Γιώργο Τότσικα για την όλη επιμέλεια.

 

11.Ομιλία Γρηγόρη Χρονόπουλου στην παρουσίαση του βιβλίου μου «ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ», 19.5.2025

«Δρόμοι παλιοί που αγάπησα και μίσησα ατέλειωτα» μας λέει ο ποιητής Μανώλης Αναγνωστάκης.

Πόσες φορές δεν νιώσαμε αυτόν τον στίχο στα κατάβαθα της ψυχής μας! Πόσες φορές δεν πονέσαμε, ίσως και να κλάψαμε βαθιά μέσα μας στο άκουσμά του. Δρόμοι παλιοί που αλλάξανε, που αλλάζουνε, όπως άλλωστε κι εμείς, στο διάβα του πανδαμάτορα.

Όμως, αλήθεια, πόσες φορές αναρωτηθήκαμε πώς ήταν ο τόπος που διαβιούμε, κατοικούμε, εργαζόμαστε, ο τόπος που ζήσαμε τα παιδικά μας χρόνια, τα χρόνια της νιότης μας, πριν από εμάς;

Ποιοι τον περπάτησαν, ποιοί έζησαν εδώ, και ποιο το αποτύπωμα που άφησαν στο χρόνο;

Τις περισσότερες φορές, κυνηγημένοι από το άγχος της καθημερινότητάς μας, τους περιδιαβαίνουμε αδιάφορα χωρίς να αναρωτηθούμε, πως στους ίδιους δρόμους, περπάτησαν άλλοι πριν από εμάς, σε ένα διαφορετικό τοπίο από το σημερινό, σε διαφορετικό από το σημερινό κοινωνικό πλαίσιο, σε άλλες ιστορικές εποχές, αλλά πάντα στον ίδιο γεωγραφικά τόπο.

Αγνοούμε την ιστορία του χώρου που συνδέεται άμεσα με τη ζωή μας, την ιστορία των ανθρώπων που έζησαν πριν από εμάς, θεωρώντας την ίσως αδιάφορη από τη δική μας ζωή.

Κι όμως, όπως ολάκερη η ιστορία, έτσι και η ιστορία της Ηλιούπολης, κομμάτι της ιστορίας της ελληνικής κοινωνίας, είναι γεμάτη από αγώνες και συγκρούσεις συμφερόντων για τη χρήση της γης, που διαμόρφωσαν στο διάβα του χρόνου τη ρυμοτομία της, τη δόμησή της και το τοπίο της. Καθόρισαν τους δημόσιους χώρους της, το πράσινο μέσα στην πόλη, αλλά και την ποιότητα του δασικού της πλούτου και των πολιτιστικών και ιστορικών της μνημείων. Διαμόρφωσαν τις σημερινές αντικειμενικές συνθήκες της διαβίωσής μας και της όποιας ποιότητας της ζωής μας. Είναι τμήμα των αγώνων όλου του ελληνικού λαού για δημοκρατικές ελευθερίες και δικαιώματα.

Είναι ο ίδιος γεωγραφικά χώρος που περιδιαβήκαμε κι εμείς νέοι, πηγαίνοντας στο σχολειό, στην εκκλησιά, στο γήπεδο, στον κινηματογράφο, στο μπιλιάρδο, στις γιορτές της πλατείας και στα πανηγύρια, στον περίπατο για καφέ και ποτό, ή πιασμένοι χέρι – χέρι με κάποια παλιά αγάπη που πέρασε από την τρέχουσα ζωή στη μνήμη, κι από κει, αποκοιμήθηκε στην καρδιά.

Τις περισσότερες φορές, ξεχνάμε πώς ήταν οι δρόμοι, οι γειτονιές μας, τα μαγαζιά της πλατείας μας, τα ταβερνάκια της, τα παλιά θερινά σινεμά, οι παλιές μας συνήθειες. Ξεχνάμε τους αγώνες που δώσαμε για τη διεκδίκηση των δημόσιων χώρων της και τη χρήση τους. Φαντάζουν σαν ένας άλλος κόσμος ξεχασμένος που αναδύεται από τη λήθη, και, φορές, ζητάει απαιτητικά το μερτικό του στις αναμνήσεις μας.

Βλέπουμε παλιές φωτογραφίες από τις γειτονιές μας και καταβάλουμε προσπάθεια να εντοπίσουμε που βρίσκονται και πώς είναι σήμερα.

Οι μονοκατοικίες με τις αυλές και με το γιασεμί και το αγιόκλημα, δώσανε τη θέση τους στις ψηλές πολυκατοικίες, τα παλιά μαγαζιά, στα εμπορικά κέντρα της πόλης. Χάθηκε ο παλιός της ιστός, χάθηκαν οι αλάνες της, στένεψε η άπλα της, το χώμα της έπνιξε η άσφαλτος. Απ’ τον Υμηττό, τις καλοκαιρινές βραδιές, δεν κατεβαίνει πια η ευωδιά των πεύκων. Χάθηκε μαζί τους και το άρωμα της εποχής, η οικειότητα των ανθρώπων της, οι καλοκαιρινές εκδρομές της γειτονιάς με το πούλμαν, το αθώο φλερτ των νέων στα καφέ και στις πλατείες. Οι παλιοί πολιτιστικοί σύλλογοι διαλυμένοι, οι νέοι, λιγοστοί, φυτοζωούν, σχεδόν ανύπαρκτες οι υπαίθριες ανοικτές συναυλίες του καλοκαιριού.

Ακούμε ή θυμόμαστε τις αφηγήσεις των μεγαλύτερων, των παλαιότερων από τα πέτρινα χρόνια και προσπαθούμε να πιάσουμε το νήμα της συνέχειάς μας στο χρόνο, το καρέ μας, το καρέ της εποχής μας, σ’ αυτήν την ταινία που γυρίζεται με σκηνοθέτη την ίδια τη ζωή, την ίδια την ιστορία. Κάποιοι από αυτούς, έχουν πλέον φύγει από τη ζωή, όχι όμως κι από τη μνήμη μας.

Γιατί ιστορία, δεν είναι μόνο η «μεγάλη ιστορία». Κάθε ιστορία, περιέχει χιλιάδες μικρότερες, όπως και οι μικρότερες με τη σειρά τους, συγκροτούν και πραγματοποιούν τη μεγάλη, σ’ αυτή τη διαλεκτική σχέση ειδικού – καθολικού.

Έχουμε ανάγκη, να γνωρίζουμε πούθε ερχόμαστε και πού πηγαίνουμε, χωρίς καμιά διάθεση προγονοπληξίας. Ποιοι πέρασαν από τα ίδια χώματα που περιδιαβαίνουμε εμείς σήμερα. Τι μας συνδέει με αυτούς.

Ο άνθρωπος, η ατομικότητα, ως φύσει κοινωνικό ον, ως εξατομικευμένη ιστορική καθολικότητα, αποζητά να γνωρίσει το παρελθόν του και την πορεία του στο χρόνο. Μόνο έτσι μπορεί να αξιολογεί ολοκληρωμένα το παρόν του και να θέτει στόχους και οράματα για τον μέλλον του.

Ο Πάνος Τότσικας, μυημένος στον κύκλο των περιηγητών στο χρόνο, με αγάπη και σεβασμό για τον χώρο που έζησε το μεγαλύτερο και ζωτικότερο κομμάτι της ζωής του, με αφοσίωση στην έρευνα του παρελθόντος της πόλης μας, της Ηλιούπολης, παρουσιάζει την πρόσφατη ερευνητική εργασία του για το παρελθόν της.

Ακάματος χρυσοθήρας του παρελθόντος, «χρυσόν γαρ διζόμενος, γην πολλήν ορύσσει και ευρίσκει ολίγον» κατά τη ρήση του σκοτεινού Εφέσιου φιλόσοφου, σκάβει το έδαφος του ιστορικού χρόνου και ανακαλύπτει ευρήματα. Δεν διστάζει να παρουσιάσει τις αφηγήσεις και τις μαρτυρίες των συμπολιτών του που αποτελούν μέρος της ιστορίας της πόλης.

Το βιβλίο αυτό του Πάνου Τότσικα «περιδιαβαίνοντας την ιστορία της Ηλιούπολης», όπως και κάθε βιβλίο συστηματικής ιστορικής έρευνας, είναι μία κατάθεση, μία καταγραφή που φιλοδοξεί, όχι άδικα, να παραμείνει στο αρχείο της συλλογικής μνήμης.

Πρόκειται για μια ολοκληρωμένη ιστορική αφήγηση, που περιδιαβαίνει τις ιστορικές εποχές στο χώρο που σήμερα ονομάζουμε Ηλιούπολη. Ξεκινάει από την αρχαιότητα και φτάνει στο σήμερα.

Ο συμπολίτης μας Πάνος Τότσικας, αναδεικνύει ακόμη με τη δουλειά του, στον ειδικό χώρο της Ηλιούπολης, τη σημασία της ιστορίας των «απλών» ανθρώπων, της ιστορίας που τόσο σκόπιμα και προκλητικά αγνοήθηκε σχεδόν παντελώς από το εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας μας. Της λεγόμενης κοινωνικής ιστορίας.

Είμαστε βέβαιοι πως το βιβλίο αυτό «θα πιάσει τόπο» στο χώρο της ιστορικής μελέτης και έρευνας και θα αποτελέσει σημαντική καταγραφή για τους ιστορικούς μελετητές του σήμερα και του αύριο.

 

12.Παρέμβαση του Θοδωρή Χορόζογλου για το βιβλίο μου «ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ», 2025

Η μελέτη και η ανάδειξη της τοπικής ιστορίας έχει ιδιαίτερη αξία. Όχι μόνο γιατί είναι εξαιρετικά σπάνιο να ασχοληθεί σε βάθος κάποιο ερευνητικό κέντρο ή επιστημονική ομάδα ή ακόμα και οι Διοικήσεις της Τοπικής Αυτοδιοίκησης με αυτή, ιδιαίτερα αν ο τόπος για τον οποίο μιλάμε δεν χαρακτηρίζεται από «βαριά» ιστορικά γεγονότα, αλλά γιατί οι πτυχές που αναδεικνύονται και η γνώση που αποκομίζουμε από τέτοιου είδους έρευνες, μας βοηθάει να συνθέσουμε μία πληρέστερη αντίληψη για τη «μεγάλη εικόνα». Θα έλεγα πιο περιγραφικά ότι είναι σα να ανακαλύπτουμε χαμένα κομμάτια ενός παζλ, τα οποία μας βοηθούν να δούμε το «όλον» μέσα από τομείς που δεν θα ήταν εύκολο να διεισδύσει με τόση ευκολία και «άνεση» η ιστορική έρευνα όπως την έχουμε συνηθίσει. Η μελέτη της τοπικής ιστορίας, έχει την ευχέρεια να μπαίνει στα «χωράφια» της λαογραφίας, της αρχιτεκτονικής, της πολεοδομίας, του καθημερινού τρόπου ζωής, της μελέτης τοπικών κινημάτων ή πτυχών λιγότερο γνωστών έως άγνωστων, με αποτέλεσμα να τροφοδοτεί με τη σειρά της ως πληροφοριοδότης πιο «κεντρικές» έρευνες σε οποιονδήποτε από τους τομείς που προανέφερα και όχι μόνο.

Επιπλέον, η ανάδειξη της τοπικής ιστορίας συντελεί και σε κάτι άλλο πιο ασυνείδητο αλλά ίσως πολύ πιο σημαντικό. Συμβάλει στην ενίσχυση των σχέσεων και δεσμών των μελών των κοινοτήτων, μέσω της «φώτισης» όλων εκείνων των κοινών τους χαρακτηριστικών και συλλογικών εμπειριών, τα οποία διαμορφώνουν μία ταυτότητα. Η σημασία της ανάδειξης αυτών των κοινών ταυτοτικών στοιχείων δεν είναι καθόλου αμελητέα. Φυσικά δεν αναφέρομαι σε αυτά υπό το πλαίσιο μιας σοβινιστικής-τοπικιστικής αντίληψης. Η ενίσχυση αυτών των δεσμών και του «ανήκειν» ενισχύει την πιθανότητα τα μέλη της κοινότητας να συμμετέχουν στα Κοινά και να συνδιαμορφώνουν τη μοίρα των τόπων τους. Είναι η «κατάσταση» θα έλεγα καταχρηστικά, μέσω της οποίας τα μέλη μίας «δεμένης» κοινωνίας είναι πιθανότερο να κάνουν το «άλμα» και από απαθείς υπήκοοι να μεταμορφωθούν σε πολιτικά υποκείμενα. Άρα πέρα από το οποιοδήποτε ιδεολογικό πλαίσιο του καθενός και της καθεμιάς, ενισχύεται ένα βαθύτερο αξιακό κίνητρο όχι μόνο για να δημιουργηθούν αντιστάσεις όπου αυτό είναι αναγκαίο προς υπεράσπιση των τόπων και των κοινωνιών και ως επέκταση στη διαμόρφωση συνειδήσεων, αλλά και να περάσουμε σε μία πολυπόθητη κοινωνία των πολιτών, όπου ο πολίτης «άρχει» (=εξουσιάζει) και «άρχεται» (=εξουσιάζεται) μέσω της συμμετοχής του.

Η Ηλιούπολη, μετά από 100 χρόνια ύπαρξης, όπως και το σύνολο των συνοικιών του Λεκανοπεδίου, είναι πλέον πλήρως ενταγμένη στον πολεοδομικό ιστό της Μητρόπολης της Αθήνας. Η εγγύτητα σε ένα τόσο ισχυρό ιστορικό σύμβολο όπως είναι η Αθήνα, έχει σαν αποτέλεσμα την επισκίαση της τοπικής ιστορίας των Δήμων και συνοικιών εντός του πολεοδομικού ιστού. Ωστόσο η Ηλιούπολη, όπως και κάθε περιοχή της Αττικής, μπορεί να επηρεάζεται και να διαμορφώνεται ιστορικά από τους γενικές συνθήκες, αλλά έχει και μία ξεχωριστή, αυτόνομη και διακριτή ιστορική διαδρομή. Ο τρόπος και οι συνθήκες μέσα από τις οποίες διαμορφώθηκε η πόλη μας όπως την ξέρουμε σήμερα, έχει ιδιαιτερότητες που μας βοηθούν να καταλάβουμε όχι μόνο γιατί είμαστε αυτοί που είμαστε, αλλά επιπλέον δίνουν και κατευθύνσεις για το πως πρέπει να κινηθούμε στο παρόν και στο μέλλον.

Το παρόν βιβλίο αλλά και η συνολική πολυετής δουλειά του Πάνου Τότσικα, είναι για εμάς και για τις επόμενες γενιές ένα υπερ-εργαλείο. Είναι παρακαταθήκη για την πόλη μας και μάλιστα σε αυτή την ιστορική στιγμή βαρύνουσας συμβολικής σημασίας, όπου η Ηλιούπολη γίνεται 100 ετών. Ο Π.Τ. μέσω της επιμονής του και της ανυποχώρητης διάθεσης να προσφέρει στον τόπο, κατάφερε να συλλέξει έναν τεράστιο όγκο μαρτυριών, στοιχείων, ντοκουμέντων, συνεντεύξεων και αρχειακού υλικού, λαμβάνοντας υπόψιν και τις καταγραφές προγενέστερων συλλεκτών και μελετητών, όπως το φωτογραφικό αρχείο του Κλέωνα Διονυσάτου ή τη συλλογή μαρτυριών της αγωνίστριας με πλούσιο έργο Γαβριέλλας Χαμογεωργάκη.

Οι 170 σελίδες αυτού του έργου μας «πάνε βόλτα» στο τσιφλίκι-χωριό «Καράς», στην ίδρυση της πόλης και στην ονοματοδοσία της, στις αντιστασιακές οργανώσεις της περιοχής και στο μπλόκο της Ηλιούπολης, στα στέκια του παρελθόντος της περιοχής, στις ξεχασμένες συνήθειες της τοπικής κοινωνίας, στην περίοδο της Δικτατορίας μέσα από τα μάτια μαθητών της εποχής, στην ατέλειωτη διαμάχη μεταξύ τσιφλικάδων και πόλης για τη δημόσια περιουσία, στη διάσωση και διαμόρφωση της έκτασης του πάρκου Χαλικάκη, στους αγώνες για τη διάσωση του ρέματος της Πικροδάφνης, στο μεγαλειώδες κίνημα για την απομάκρυνση του Κέντρου Υπερυψηλής Τάσης από τον Υμηττό, στην διαμόρφωση εμβληματικών τοποθεσιών για τη συλλογική μας μνήμη όπως το ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία, μέχρι να φτάσουμε στις πρόσφατες προσπάθειες για «αξιοποίηση» αυτών των χώρων μέσω αυθαιρεσιών και στις νέες διαμάχες τις οποίες προκύπτουν εξ αιτίας αυτών

Πολλά από τα παραπάνω καθίστανται επίκαιρα όσο ποτέ, μιας και η ιστορική και πολιτική συγκυρία τα φέρνει ξανά στην επιφάνεια. Η Ηλιούπολη άλλωστε έχει καθοριστεί και καθορίζεται από τις διαμάχες που προαναφέρθηκαν. Οι προκλήσεις που προκύπτουν στην πόλη, συνεχώς μας «τραβούν από το μανίκι» να ανατρέξουμε σε όλες αυτές τις πηγές, ώστε να είμαστε σε θέση να αγωνιστούμε ως κοινωνία ή ως παράγοντες της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Τα περισσότερα από τα παραπάνω παραμένουν στο σήμερα άλυτα και μάλλον θα παραμένουν για πολλές δεκαετίες ακόμα. Οπότε σχεδόν δεν μας επιτρέπεται να παραμένουμε «τυφλοί» και «άοπλοι», αγνοώντας το χθες, το οποίο συνδέεται απευθείας με το αύριο.

Μετά από όλη αυτή τη διαδρομή με αφετηρία το χωριουδάκι «Καράς» των 64 κατοίκων, μέχρι την σύγχρονη πόλη με σχεδόν εξαψήφιο αριθμό πληθυσμού, η Ηλιούπολη είχε ένα προνόμιο: το μεγαλύτερο μέρος της τουλάχιστον, αναπτύχθηκε στο πλαίσιο ενός ρυμοτομικού σχεδίου του οποίου απολαμβάνουμε σήμερα τα οφέλη λόγω του πλάτους των δρόμων, των πάρκων και των πλατειών. Ωστόσο αυτή την κατάσταση δεν πρέπει να την αντιλαμβανόμαστε ως δεδομένη. Σήμερα έχουμε να αναμετρηθούμε με την οικοδομική υπερανάπτυξη που ανακινήθηκε εδώ και λίγα χρόνια σε όλη τη χώρα, με τους Νέους Οικοδομικούς Κανονισμούς, με τις κτηνώδεις «ευκαιρίες» του Real Estate, με τον μη βιώσιμο τρόπο διαχείρισης της ακίνητης περιουσίας, αλλά και με τον κίνδυνο «αξιοποίησης» της δημόσιας περιουσίας της πόλης από το Υπερταμείο, η οποία έχει διασωθεί στο παρελθόν με αγώνες από τους τσιφλικάδες και τους επίδοξους ιδιοκτήτες.

Όλα τα παραπάνω συντελούν στην βίαιη αλλαγή της πόλης μας. Μια πρόχειρη παρατήρηση στις γειτονιές μας, θα μας πείσει. Ήδη μέσα στην πενταετία 2020-2025 στην Ηλιούπολη έχουν κατεδαφιστεί 117 μονοκατοικίες, οι οποίες αντικαταστάθηκαν από πολυόροφα κτίρια. Αν λάβουμε υπόψιν και τα τεράστια κέντρα που αναπτύσσονται ή σχεδιάζεται να αναπτυχθούν γύρω από την πόλη (βλέπε Ελληνικό και πρώην ΠΥΡΚΑΛ), η Ηλιούπολη πλέον βρίσκεται ανάμεσα σε «Συμπληγάδες Πέτρες», με την κυκλοφοριακή επιβάρυνση να είναι εδώ και χρόνια εμφανής ως παράπλευρη επίπτωση η οποία θα έχει αυξανόμενη και καταστροφική πορεία. Άρα λοιπόν, η ματιά στο παρελθόν της πόλης μας, μας «κρατάει» ώστε να μην την αντιλαμβανόμαστε σαν ένα χώρο απλά, αλλά σαν ένα τόπο με χαρακτήρα , ιστορία, ταυτότητα που οφείλουμε να τον υπερασπιστούμε αναλογιζόμενοι και αναλογιζόμενες τις νέες προκλήσεις.

Όμως το έργο αυτό έχει και μία επιπλέον αξία, στην οποία νιώθω το χρέος να αναφερθώ. Ο δημιουργός του δεν είναι ένας απόμακρος εξωτερικός παρατηρητής της ιστορίας μας. Αντιθέτως, πρόκειται για έναν ακούραστο αγωνιστή και ενεργό συνδιαμορφωτή της τοπικής μας ιστορίας, με ξεκάθαρα ανιδιοτελή κίνητρα. Η συμμετοχή του στα κινήματα για την υπεράσπιση του Υμηττού, του Ρέματος της Πικροδάφνης και της Δημόσιας Περιουσίας, η συμβολή του στους κοινωνικούς αγώνες, οι παρεμβάσεις του στο δημόσιο λόγο της πόλης, αλλά και η επιστημονική του κατάρτιση ως Αρχιτέκτoνα-Πολεοδόμου που βοηθάει στην τεκμηρίωση όλων αυτών, όχι μόνο είναι σημαντικά «δομικά υλικά» της Ηλιούπολης, αλλά και μία ισχυρότατη βάση και πηγή έμπνευσης για να «πιάσουμε το νήμα» οι νεότεροι και να δουλέψουμε ως ενεργά μέλη της κοινότητας στους συγκεκριμένους τομείς.

 

13.Συζήτηση για το βιβλίο: «Εδώ, κάποτε… Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης»

(Συνέντευξη στον Γρηγόρη Σαϊτά τον Οκτώβριο του 2005, που αναρτήθηκε στη διαδικτυακή πύλη «IlioupolisOnLine», με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου μου «Εδώ, κάποτε… Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης»).

• Κύριε Τότσικα, πριν μας μιλήσετε για το νέο βιβλίο σας «Εδώ, κάποτε... Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης» θα θέλαμε να μας δώσετε μία εικόνα για εσάς τον ίδιο και τις δραστηριότητές σας γενικά. Κατ' αρχήν από πότε ζείτε στην Ηλιούπολη;

Στην Ηλιούπολη ζω από το 1953. Ήρθα όταν ήμουν επτά χρονών και έχω κάνει εδώ τη στοιχειώδη και μέση εκπαίδευση (όχι ολόκληρη, τη μέση). Εδώ έζησα όλα αυτά τα χρόνια και συνεχίζω να ζω στην Ηλιούπολη, εκτός από μια μικρή περίοδο κατά την διάρκεια της δικτατορίας όπου για λόγους αυτονόητους αναγκάστηκα να φύγω από το σπίτι μου και βρέθηκα να ζω αλλού και μάλιστα ένα διάστημα στο εξωτερικό, στο Παρίσι, όπου έκανα και σπουδές Αρχιτεκτονικής.

• Με την ιστορία της Ηλιούπολης από πότε ασχολείστε;

Άρχισα να ασχολούμαι από τα μέσα της 10ετίας του ‘80 συνεργαζόμουν τότε με μία τοπική εφημερίδα, την «Αλήθεια» –που πιστεύω ότι ήταν από τα πιο αξιόλογα έντυπα που κυκλοφορούσανε τότε, αλλά και μέχρι σήμερα δεν κυκλοφόρησε στην Ηλιούπολη τόσο αξιόλογο έντυπο. Από τότε λοιπόν ως συνεργάτης της εφημερίδας «Αλήθεια»– όπου διευθυντής ήταν ο κ. Ζαχαρίας Δρόσος, ένας εξαιρετικός άνθρωπος, άρχισα να ασχολούμαι με την ιστορία της Ηλιούπολης, να μαζεύω υλικά, ντοκουμέντα κλπ και γύρω στο 1985 φτιάξαμε μαζί με άλλους συναδέλφους αρχιτέκτονες μια ομάδα δημοτική, πολυφωνική, ανεξάρτητη, που θέλησε ν' ασχοληθεί με τα ζητήματα του Δήμου. Επιχειρήσαμε τότε να συνεργαστούμε με την τότε δημοτική αρχή του κ. Κιντή, δεν υπήρξε ενδιαφέρον από την άλλη πλευρά, και έτσι το 1985 προχωρήσαμε και πραγματοποιήσαμε μια εκδήλωση, –την πρώτη εκδήλωση που έγινε με αφορμή τα 60 χρόνια από την δημιουργία της Ηλιούπολης– η οποία ως γνωστόν επισήμως δημιουργήθηκε το 1925.

Έτσι λοιπόν μπορώ να πω ότι από τότε, το 1985, όπου είχα συγκεντρώσει ένα υλικό και το είχα επεξεργαστεί αρχικά, άρχισα να μαζεύω υλικό και να ασχολούμαι με την ιστορία της Ηλιούπολης.

Το βιβλίο αυτό, το «Εδώ, κάποτε... Συμβολή στην Ιστορία της Ηλιούπολης», κυκλοφόρησε 20 χρόνια αργότερα με επιπλέον υλικό από αυτό που είχε συγκεντρωθεί τότε, το 1985, με προσθήκη καινούργιων στοιχείων τα οποία πραγματικά νομίζω ότι έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και κυρίως δεν έχουν δημοσιευτεί ποτέ μέχρι σήμερα σε άλλα έντυπα και περιοδικά.

• Σε ποιους φορείς δραστηριοποιείστε και από πότε ασχολείστε με τα κοινά της Ηλιούπολης;

Με τα κοινά της Ηλιούπολης ασχολούμαι από πολύ νέος, από τότε που τελείωσα την δευτεροβάθμια εκπαίδευση, από το 1966, κυρίως όμως μετά την δικτατορία ασχολήθηκα με διάφορους συλλογικούς φορείς που υπήρξαν τότε στη Ηλιούπολη, με συλλογικότητες νέων, με πολιτιστικά σχήματα, με σχήματα τα οποία κυρίως προσανατολίζονται στην προστασία του περιβάλλοντος και τελευταία συμμετέχω και στηρίζω το Κέντρο Κοινωνικής Παρέμβασης Ηλιούπολης, που δημιουργήθηκε το φθινόπωρο του 2004. Νομίζω ότι έχει ιδιαίτερη σημασία να πούμε ότι πέρα από τα «επίσημα» σχήματα, τις «επίσημες» δημοτικές παρατάξεις που συμμετέχουν στο δημοτικό συμβούλιο κλπ, υπάρχει ένα αρχιπέλαγος, μια γκάμα δραστηριοτήτων όλα αυτά τα χρόνια από το 1974 και μετά οι οποίες είναι αυτόνομες, ανεξάρτητες, δεν ελέγχονται τελικά από το «επίσημο» κατεστημένο είτε των κομμάτων είτε της Δημοτικής Αρχής και θεωρώ ότι έχει ιδιαίτερη σημασία να εξετάσει κανείς κάποια στιγμή την παρουσία τους, την παρέμβασή τους, την διαδρομή τους γιατί κατά τη γνώμη μου έχουν προσφέρει αρκετά πράγματα σ' αυτό που λέμε διαμόρφωση της σημερινής πραγματικότητας στο Δήμο μας. Δηλαδή πέρα από την «επίσημη» ιστορία που γράφεται από τους δημάρχους από τις δημοτικές παρατάξεις, από τα κόμματα κλπ, υπάρχει μια υπόγεια, παράλληλη, ανεπίσημη ιστορία, η οποία συνήθως δεν αναδεικνύεται.

Αυτό το κομμάτι και αυτόν τον κόσμο θέλησα περισσότερο να εκφράσω μέσα από το βιβλίο που έγραψα για την ιστορία της Ηλιούπολης θεωρώντας ότι πραγματικά είναι μια συμβολή να μιλάει κανείς γι αυτούς τους ανθρώπους οι οποίοι έχουν δώσει πάρα πολλά πράγματα από τη ζωή τους, από τον χρόνο τους, έχουν αγωνιστεί, έχουν στερηθεί πάρα πολλές χαρές για το δημόσιο συμφέρον και νομίζω ότι πρέπει να αναδείξουμε αυτά τα ζητήματα.

• Το βιβλίο σας περιλαμβάνει τρεις βασικές ενότητες. Η πρώτη αναφέρεται στους αρχαίους Κλασσικούς Ελληνιστικούς χρόνους. Θα θέλαμε να μας πείτε για τα θέματα που αναπτύσσετε στην ενότητα αυτή.

Η πρώτη ενότητα αναφέρεται στην αρχαία ιστορία της Ηλιούπολης. Οι περισσότεροι Ηλιουπολίτες αγνοούσαν μέχρι τώρα ότι η Ηλιούπολη έχει αρχαία ιστορία. Στην Ηλιούπολη έχουν βρεθεί Μυκηναϊκοί τάφοι της περιόδου του 1100 π.Χ. στην περιοχή του Υμηττού, από τους οποίους βέβαια έχουν κλαπεί τα πάντα (ότι υπήρχε μέσα). Κάποια απ αυτά τα ευρήματα έχουν βρεθεί σε ξένα μουσεία, π.χ. στο μουσείο της Οξφόρδης στην Αγγλία, υπάρχει κεραμικό αυτής της περιόδου. Υπάρχουν αρκετά ευρήματα στην Ηλιούπολη από την κλασσική περίοδο, από το 500-400 π.Χ. τα οποία καταγράφονται στο βιβλίο και προέρχονται από αρχαιολογικές πηγές, από αρχαιολόγους που έχουν εξετάσει αυτά τα ευρήματα και τα έχουν καταγράψει.

Επίσης ένα κομμάτι από την αρχαία περίοδο όπου δεν ήταν καθόλου γνωστό είναι αυτό που αναφέρεται στους ελληνιστικούς χρόνους, όπου στην περιοχή της Ηλιούπολης είχαμε την στρατοπέδευση των στρατευμάτων του Πτολεμαίου του Β'. Είναι μια ενδιαφέρουσα ιστορία η οποία είναι ελάχιστα γνωστή, σχεδόν καθόλου γνωστή στην Ηλιούπολη, αν και υπάρχει μια βιβλιογραφία από το 1954, Κάποια αρχαιολόγος, η κ. Βαρούχα Χριστοδουλοπούλου έχει αναφερθεί σ' αυτή την ιστορία αλλά δυστυχώς δεν υπήρχε μέχρι τώρα καμία δημοσιότητα για το θέμα αυτό. Αυτό που μπορούμε να πούμε είναι ότι στο χώρο που σήμερα βρίσκεται η Ηλιούπολη, υπήρξε από τα πολύ παλιά χρόνια μια ανθρώπινη παρουσία, υπήρξε ένας ανοιχτός και ανοχύρωτος οικισμός, χωρίς τείχη. Όλες οι πληροφορίες που έχουμε μέχρι τώρα μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι αυτός ο ανοχύρωτος οικισμός υπήρξε και ήταν στην περιοχή του σημερινού Αγίου Νικολάου. Εκεί ήταν μια επίπεδη περιοχή, με περιβόλια, με γεωργική γη, με άφθονο νερό, που μπορούσε να καλλιεργείται, σε αντίθεση με το υπόλοιπο κομμάτι που από εκεί και πέρα ξεκίναγαν τα βουνά, ο Υμηττός, μια ορεινή περιοχή που ήταν δύσκολο να καλλιεργηθεί.

Υπάρχουν λοιπόν άφθονα ευρήματα από την κλασσική περίοδο, από την παλαιοχριστιανική περίοδο σ’ αυτό το κομμάτι, το οποίο δυστυχώς δεν έτυχε ποτέ καμιάς αρχαιολογικής προστασίας, παρ' όλο που ζήτησα το 2000 από την αρχαιολογική υπηρεσία να κηρυχθεί προστατευόμενη αρχαιολογικά η περιοχή.* Όπως επίσης στην περιοχή του Υμηττού, πάνω από τον προφήτη Ηλία, όπου και εκεί υπάρχουν ευρήματα, υπάρχουν ίχνη αρχαίων λατομείων από τους κλασσικούς χρόνους αλλά και πολύ παλιότερα. Υπάρχει εξόρυξη μαρμάρου από διάφορα λατομεία του Υμηττού πάνω από την Ηλιούπολη το οποίο μάρμαρο χρησιμοποιήθηκε για την ακρόπολη της Αθήνας για το Δίπυλο, τον Παρθενώνα κλπ για να δομηθούν οι υποδομές των σπουδαίων αυτών μνημείων παγκόσμιας σημασίας. Το μάρμαρο λοιπόν αυτό είναι από τον Υμηττό και από την περιοχή της Ηλιούπολης. Όσο και αν φαίνεται λίγο περίεργο, πέρα από το λευκό μάρμαρο της Πεντέλης που είναι πασίγνωστο, αυτό το γκρίζο μάρμαρο με τις κόκκινες φλέβες προσήλκυσε πολλούς και χρησιμοποιήθηκε πάρα πολύ. Μάλιστα στους ρωμαϊκούς χρόνους, αυτό που μπορούμε να πούμε είναι ότι επειδή άρεσε σε κάποιους ρωμαίους, αυτοκράτορες και μη, έχουμε εξαγωγή αυτού του γκρίζο-κόκκινου μάρμαρου του Υμηττού. Επαύλεις ρωμαϊκές κλπ είναι κατασκευασμένες με αυτό το μάρμαρο. θέλω να πω λοιπόν ότι η περιοχή που βρίσκεται σήμερα η Ηλιούπολη έχει μια ιδιαίτερη σημασία η οποία βέβαια δεν έχει αναδειχθεί μέχρι σήμερα και μένει πραγματικά να γίνει μια ιδιαίτερη δουλειά γι αυτόν τον τομέα.

Πριν πάμε στο δεύτερο μέρος να πούμε μερικά ακόμη πράγματα για την αρχαία περίοδο. Έχουμε κάποια γεγονότα στην περίοδο των ελληνιστικών χρόνων, όπου στη σύγκρουση μεταξύ Μακεδόνων και Αθηναίων που υπήρξε, οι Αθηναίοι συμμάχησαν μαζί με τους Αιγυπτίους, δηλαδή με τους Πτολεμαίους, ενάντια στους Μακεδόνες. Οι Αθηναίοι λοιπόν βρέθηκαν από την μια μεριά να πολιορκούνται από τους Μακεδόνες και από την άλλη πλευρά, από το Νότο, να υποστηρίζονται από τα στρατεύματα του Πτολεμαίου που με καράβια υπό τον ναύαρχο τον Πάτροκλο είχαν φτάσει στο Σούνιο. Δίπλα στο Σούνιο όπως ξέρουμε υπάρχει μια μεγάλη νησίδα που λέγεται νήσος Πάτροκλος. Αυτή λέγεται έτσι, γιατί τότε είχε στρατοπεδεύσει εκεί ο ναύαρχος Πάτροκλος των Πτολεμαίων. Ηρθε λοιπόν ο στρατός των Πτολεμαίων υπό τον Πάτροκλο, και μετά πήραν ένα μονοπάτι το οποίο ξεκινούσε από εκει και κατέληξαν στον Υμηττό, στον Καρέα.

Αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό μονοπάτι. Οι Αθηναίοι όταν ήθελαν να φτάσουν μέχρι το Σούνιο, ξεκινούσαν από το κέντρο της Αθήνας και μέσω σημερινού Παγκρατίου έφταναν στο Καρέα, καβαλάγανε τον Υμηττό, βρισκόντουσαν στο Κορωπί (όλα αυτά με τα πόδια βέβαια ή με κάρα αργότερα, και από το Κορωπί πηγαίνανε προς τη σημερινή Βάρη, από τη Βάρη προς τα Καλύβια και φτάνανε τελικά μέσω Κερατέας μέχρι το Σούνιο). Αυτό ήταν το λεγόμενο μονοπάτι του Αιγέα. Το πήρε ο Αιγέας μέχρι να φτάσει στο ακρωτήρι του Σουνίου και ν' αγναντέψει το γιο του τον Θησέα, που θα γύρναγε από την Κρήτη στην γνωστή ιστορία με τον Μινώταυρο. Αυτό λοιπόν το μονοπάτι το πήραν αντίστροφα οι στρατιώτες του Πτολεμαίου, φτάσανε μέχρι τον Καρέα και μετά αφού είδαν ότι δεν τους ενοχλούν οι Μακεδόνες και δεν υπάρχει τέλος πάντων κίνδυνος, κατέβηκαν (είναι προφανές αυτό, μέχρι το χώρο αυτό που λέμε ότι υπήρχε ο ανοιχτός ανοχύρωτος οικισμός, το σημερινό εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου). Εκεί βρέθηκαν νομίσματα Πτολεμαϊκά, βέλη, όπλα της εποχής εκείνης και άλλα ευρήματα. Μέχρι και ένας τάφος ενός Πέρση μισθοφόρου βρέθηκε, ο οποίος λεγόταν Άρταστις. Έχουμε έναν Πέρση μισθοφόρο θαμμένο στην περιοχή μας. Αυτά είναι σημαντικά πράγματα για να ξέρουμε λίγο πολύ ότι εδώ στην περιοχή μας υπήρχε πριν κάτι πολύ σημαντικό για μας και λιγότερο σημαντικό για κάποιους άλλους.

Αυτό που θέλω να πω κλείνοντας αυτή την περίοδο, στους κλασσικούς χρόνους, εδώ στην περιοχή της Ηλιούπολης υπήρχε κατά πάσα πιθανότητα ένας μικρός αρχαίος Δήμος που λεγόταν Δήμος Θημακού. Κατά συνέπεια η σημερινή Ηλιούπολη ελάχιστη σχέση πρέπει να είχε με τον αρχαίο Δήμο Ευωνύμου, όπως αναφέρεται σε διάφορα έντυπα και θεωρώ ότι εντελώς ατυχώς ο Δήμος Ηλιούπολης έχει επιλέξει τον Ευώνυμο σαν έμβλημά του. Εδώ υπάρχει μια παραπλάνηση γύρω από το θέμα του Ευωνύμου, ο Ευώνυμος βρίσκεται κάπου αλλού, το κέντρο του αρχαίου Δήμου Ευωνύμου ήταν εκεί που είναι το κτήμα του Γερουλάνου, στους Τράχωνες, δηλαδή στην περιοχή μεταξύ Αλίμου, Αργυρούπολης και αεροδρομίου του Ελληνικού. Εκεί ήταν ο αρχαίος Δήμος Ευωνύμου, εκεί ήταν το κέντρο, και μάλιστα το νεκροταφείο του αρχαίου Δήμου Ευωνύμου πριν από 2-3 χρόνια βρέθηκε να είναι προς τη μεριά του πρώην αεροδρομίου του Ελληνικού. Δηλαδή δεν ήταν προς την μεριά της Ηλιούπολης ούτε καν το νεκροταφείο του Ευωνύμου. Άρα λοιπόν νομίζω ότι εδώ υπάρχει μία διαστρέβλωση ιστορική η οποία πρέπει να αποκατασταθεί κάποια στιγμή και να αναλάβει και ο Δήμος τις ευθύνες του γι αυτό. Τέλος πάντων αν διαβάσει κανείς το βιβλίο νομίζω θα βρει λεπτομέρειες για όλα αυτά τα ζητήματα που συζητάμε, δεν χρειάζεται να τα αναλύσουμε εδώ.

Το δεύτερο μέρος του βιβλίου αναφέρεται στην περίοδο μετά την Τουρκοκρατία, δηλαδή μετά το 1830 καθώς και μετά το 1925, όπου δημιουργήθηκε επίσημα η Ηλιούπολη.

Σ' αυτή την περίοδο λοιπόν, στην περιοχή μας καταγράφεται ένας οικισμός, ένα μικρό χωριό με επίκεντρο τον σημερινό Άγιο Νικόλαο, εκεί που από την αρχαιότητα υπήρχε ένας ανοιχτός-ανοχύρωτος οικισμός. Ονομάζεται «Καράς». Το 1890 καταγράφεται ως «Μικρόν χωρίδιον Καράς» με 94 κατοίκους, από την τότε Στατιστική Υπηρεσία, το Υπουργείο Στρατιωτικών. Ως «χωριό Καράς» καταγράφεται επίσης το 1923 από τον Οδηγό του Ελευθερουδάκη με λιγότερους κατοίκους, 65 νομίζω. Πάρα πολλά από τα αρχαία ευρήματα από τις διάφορες αναφορές θα δει κανείς σήμερα να παραπέμπουν στο χωριό Καρά και όχι στην Ηλιούπολη, γιατί προϋπήρξε σ’ αυτή την περιοχή.

Εκεί υπήρξε ένα μεγάλο τσιφλίκι επί Τουρκοκρατίας. Αυτό το τσιφλίκι το είχαν διάφοροι, φέρεται ότι το είχε κάποιος Μουσταφά Καρά Αλή για αρκετά χρόνια και από τον Μουσταφά Καρά Αλή, φαίνεται να έμεινε το «τσιφλίκι Καρά», «Κτήμα Καρά». Στην τελευταία περίοδο, κοντά στην επανάσταση του 1821 έχουμε ιδιοκτήτες με συγκεκριμένα ονόματα. Αυτοί οι τελευταίοι Τούρκοι ιδιοκτήτες το πούλησαν το 1830 σε κάποιους Έλληνες και κάποιους ξένους. Τέλος πάντων από το 1830 μέχρι και το 1922 αυτό το περίφημο «κτήμα Καρά», μεταβιβάστηκε σε αρκετούς ιδιοκτήτες. Είχαμε δηλαδή αρκετούς ιδιοκτήτες που το πήρανε είτε τμηματικά στην αρχή είτε ολόκληρο στη συνέχεια, κάποιους Άγγλους, έναν Ιταλό και διάφορους άλλους και από το 1866 έχουμε ως ιδιοκτήτες, τον ναύαρχο Σωτηριάδη που ήτανε και από τους συμμετέχοντες στην Επανάσταση του 1821, τον Σκουζέ, τον Σκουφή και τελικά φτάνουμε στο 1922, που αυτό το κτήμα περνάει πια στον Αλέξιο Νάστο.

Βέβαια, ένα μέρος του κτήματος αυτού το νοίκιαζε ο Νάστος ως βοσκός που ήτανε για να βόσκει το κοπάδι του και αυτό χρησιμοποιήθηκε ως άλλοθι για να πει ότι 'ξέρετε κάτι, πέρα από το αρχικό τμήμα (το οποίο υπολογίζεται σύμφωνα με επίσημες αποφάσεις των δικαστηρίων 320 στρέμματα και το πολύ-πολύ να έφτανε στα 1.000 στρέμματα) αυτό το κτήμα λοιπόν ο κ Αλέξιος Νάστος θεωρούσε ότι έφτανε τα 12.000 στρέμματα. Δηλαδή έβαζε μέσα στην ιδιοκτησία την οποία αγόρασε υποτίθεται από τον προηγούμενο ιδιοκτήτη, όχι μόνο το κτήμα Καρά όπως ήταν καταγραμμένο το 1830 αλλά και την ευρύτερη περιοχή που έβοσκε τα ζώα του και θεωρούσε ότι είχε χρησικτησία. Μάλιστα, έφτανε να ισχυρίζεται ότι το «κτήμα Καρά» έφτανε μέχρι την κορυφή του Υμηττού! Αυτό βέβαια από ένα σημείο και μετά κατέρρευσε και ο ίδιος σταμάτησε να διεκδικεί όλο το κομμάτι που σήμερα είναι εκτός σχεδίου στον Υμηττό, ο ίδιος και οι κληρονόμοι του εννοώ. Δηλαδή κάποια στιγμή διεκδικούσαν μέχρι την κορυφή του βουνού και από ένα σημείο και μετά λένε δεν διεκδικούμε το δάσος του Υμηττού, την εκτός σχεδίου περιοχή, διεκδικούμε κάποια κομμάτια που δεν έχουν δομηθεί ακόμα μέσα στην Ηλιούπολη ή δομηθήκανε από διάφορους κρατικούς φορείς κλπ. Υπάρχει λοιπόν μια διένεξη τα τελευταία χρόνια από τον Νάστο και τους κληρονόμους του οι οποίοι πούλησαν πάρα πολλά στρέμματα, πολύ περισσότερα από αυτά που δικαιούνταν. Δηλαδή έχουν πουλήσει πάνω από 6.000 στρέμματα, ενώ στην καλύτερη περίπτωση αυτό που τους ανήκε να ήταν 1.000 στρέμματα. Και σήμερα ακόμη συνεχίζεται αυτή η διένεξη με τους Νάστους. Έχουμε φτάσει στα δικαστήρια, δεν υπάρχει μία οριστική απόφαση, υπάρχουν κάποιες αποφάσεις που δικαιώνουν τους κληρονόμους Νάστου, υπάρχουν άλλες αποφάσεις που δικαιώνουν το Ελληνικό Δημόσιο. Είναι μία κατάσταση που είναι ανοιχτή, υπάρχει πράγματι ένας τεράστιος κίνδυνος να χαθούνε οικόπεδα, να χαθούνε δημόσιοι χώροι και να περάσουν ξανά στα χέρια των κληρονόμων του Νάστου, γι αυτό ακριβώς το θέμα της δημόσιας ιδιοκτησίας, αποτελεί ένα κεντρικό ζήτημα για την Ηλιούπολη και γι αυτό το λόγο δίνω και στο βιβλίο μου ένα βάρος τόσο ιδιαίτερο που καταλαμβάνει ένα σημαντικό μέρος από το δεύτερο μέρος του βιβλίου.

Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου επίσης, περιγράφεται η σημερινή κατάσταση της Ηλιούπολης, η πολεοδομική της εξέλιξη όπως ξεκίνησε από το 1925 και όπως φτάνει μέχρι το 2005. Τα τελευταία δηλαδή 80 χρόνια.

Υπάρχουν αναφορές συγκεκριμένες για την πρώτη περίοδο της ζωής στην Ηλιούπολη δηλαδή από 1925, την προπολεμική και την μεταπολεμική περίοδο για την επόμενη περίοδο, από το 1950 μέχρι την μεταπολίτευση το 1975 και μετά αναφέρομαι στην πρόσφατη φάση που ζούμε, από το 1975 μέχρι σήμερα, τα τελευταία δηλαδή 30 χρόνια.

Στο τρίτο μέρος, υπάρχουν αρκετά κείμενα δικά μου που έχουνε γραφτεί με διάφορες αφορμές και διάφορες ευκαιρίες σε έντυπα της Ηλιούπολης από το 1984 και μετά, τα οποία αναδημοσιεύονται σ' αυτό το βιβλίο, γιατί πιστεύω ότι έχουνε μια ιδιαίτερη σημασία.

Υπάρχουνε και κάποια άλλα κείμενα επίσης δικά μου τα οποία έχουν γραφεί για κάποιες συλλογικότητες στις οποίες συμμετείχα όλα αυτά τα χρόνια, όπως η Πρωτοβουλία Πολιτών για την Προστασία του Υμηττού, η Επιτροπή Αγώνα Κατοίκων ενάντια στο Κ.Υ.Τ. της ΔΕΗ και το Κέντρο Κοινωνικής Παρέμβασης Ηλιούπολης στο οποίο συμμετέχω τώρα.

Επειδή πιστεύω λοιπόν ότι αυτά τα κείμενα συμβάλλουν στην καταγραφή και ανάδειξη της πρόσφατης ιστορίας της Ηλιούπολης, θεώρησα σκόπιμο να τα συμπεριλάβω μαζί με τα παλιότερα στοιχεία, ώστε τελικά να έχει κάποιος που ενδιαφέρεται για την ιστορία της Ηλιούπολης, μια άποψη όχι στατική, μια άποψη για τα αρχαία χρόνια, για τα παλιά χρόνια, αλλά μια άποψη και για την σημερινή πραγματικότητα και για το πως μπορούν να παρεμβαίνουν και πως παρεμβαίνουν σ’ αυτό που λέμε σημερινή πραγματικότητα κινήσεις πολιτών, φορείς πολιτών, αλλά και άτομα, όπως εγώ, συμβάλλοντας με τις απόψεις τους, με τις ιδέες τους, με τις προτάσεις τους και με την δραστηριότητά τους, στο να διαμορφωθεί ένα συγκεκριμένο πλαίσιο ζωής για την πόλη μας.

• Τι σχέδια έχετε για το βιβλίο σας;

Το βιβλίο αυτό, παρόλο που κυκλοφόρησε μέσα στο καλοκαίρι (τον Ιούλιο δηλαδή) κι έχουν περάσει δυόμισι μήνες από τότε, θεωρώ ότι πάει αρκετά καλά. Μέσα στον Οκτώβριο θα υπάρξει και μία δεύτερη έκδοση του βιβλίου, στη συνέχεια θα παρουσιαστεί δημόσια και θα γίνουν κάποιες συζητήσεις σε σχέση με το βιβλίο.

Προγραμματίζεται επίσης μία έκθεση, από τις 20 Οκτωβρίου ως τις 30 Ιανουαρίου στο βιβλιοπωλείο «Απρόβλεπτο», με υλικά και ντοκουμέντα που περιλαμβάνονται στο βιβλίο μου. Τέλος, προγραμματίζεται από την Κινηματογραφική Λέσχη Ηλιούπολης, μια προβολή της ταινίας του Μάριου Νόττα που συνοδεύει την έκδοση, καθώς και μια συζήτηση για το βιβλίο και την ιστορία της Ηλιούπολης.

*Μετά την έκδοση του προαναφερόμενου βιβλίου μου και την δημοσίευση της παραπάνω συνέντευξης, η Αρχαιολογική Υπηρεσία δέχτηκε την αίτηση που κατέθεσα το 2000 και εξέδωσε σχετική εγκύκλιο

 

14.«Ας απομυθοποιήσουμε τις καταστάσεις»

(Συνέντευξη στον Γιώργο Βλαχάκη, τον Οκτώβριο του 2010, που αναρτήθηκε στον διαδικτυακή πύλη «IlioupolisOnLine»)

• Να ξεκινήσω από την τηλεφωνική μας επικοινωνία. Σε ρώτησα αν θα είσαι υποψήφιος, ως κάτι τέλος πάντων, στις αυτοδιοικητικές εκλογές, μου είπες «όχι, δεν ξέρω αν εσύ είσαι…», σου απάντησα «όχι» και αρχίσαμε να γελάμε. Γιατί, λοιπόν, δεν θέλεις να είσαι υποψήφιος στις εκλογές του Νοέμβρη ;

Κατά αρχή πριν σου απαντήσω να σου πω ότι παρακολουθώ αυτές τις συνεντεύξεις που παίρνεις και θεωρώ ότι είναι πολύ σημαντικές, με την έννοια ότι αναδεικνύονται κάποια πράγματα που συνήθως παραμένουν στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού. Για το ερώτημά σου, τώρα:

Έχω ξεπεράσει τα εξήντα και έχω διανύσει μια διαδρομή στην Ηλιούπολη, όπου παρακολουθώ τα δημοτικά δρώμενα και συμμετέχω με το δικό μου τρόπο, από λίγο πριν την δικτατορία μέχρι σήμερα. Σε ένα από τα πράγματα στα οποία έχω κατασταλάξει μέσα από αυτή τη διαδρομή είναι ότι αυτό το παιχνίδι που λέγεται τοπική αυτοδιοίκηση , περνώντας από διαφορετικές φάσεις , είναι ένα υπονομευμένο παιχνίδι πλέον.

• Από ποιους;

Από αυτούς που έχουν την εξουσία και τους μηχανισμούς της γενικά, από αυτό που λέμε κομματική και κρατική γραφειοκρατία και μέσω των θεσμών και μέσω των προσώπων που τους εκπροσωπούν. O θεσμός της τοπικής αυτοδιοίκησης είναι φτιαγμένος και ραμμένος στα μέτρα της κεντρικής εξουσίας που φτιάχνει τον εκλογικό νόμο και τον τρόπο που θα λειτουργήσει τελικά ένα δημοτικό συμβούλιο ώστε να ελέγχει αυτή τη κατάσταση.

• Να ελέγχει με σκοπό τι;

Να προωθεί τις κεντρικές πολιτικές επιλογές… π.χ. η σημερινή πολιτική εξουσία θέλει αυτό να κάνει, μέσα από τον Καλλικράτη.

• Άρα δεν υπάρχει ΑΥΤΟδιοίκηση;

Είναι πλέον αστείο να μιλάμε για τοπική αυτοδιοίκηση… Πρέπει να μιλάμε για μια επέκταση της κεντρικής διοίκησης σε τοπικό επίπεδο και αυτό φαίνεται ιδιαίτερα με το Καλλικράτη. Υπάρχει μια ιδεολογική στάση λοιπόν απέναντι στη λειτουργία της λεγόμενης αυτοδιοίκησης και σε αυτό το παιχνίδι αν κανείς συμμετέχει πρέπει να το κάνει με κάποιους όρους. Εγώ δεν θέλω να είμαι εξάρτημα της κρατικής μηχανής ή κάποιας κομματικής μηχανής.

• Δηλαδή τα μέλη ενός κόμματος είναι εξαρτήματα;

Πιστεύω ότι τα κόμματα γενικά είναι χρήσιμα πολιτικά υποκείμενα στην πορεία μετασχηματισμού της κοινωνίας, αλλά στη μεγάλη τους πλειοψηφία, έτσι όπως έχει εξελιχθεί η κατάσταση, τα κόμματα είναι σήμερα γραφειοκρατικοί μηχανισμοί που δεν λειτουργούν δημοκρατικά και συμμετοχικά.

Κατά συνέπεια και οι δημοτικές παρατάξεις που έχουν συγγένεια ή αναφορά στα ανάλογα κόμματα , φαίνεται καθημερινά ότι λειτουργούν με ένα τρόπο καθ’ εικόνα και ομοίωση με τη λειτουργία των κομμάτων τους και του κράτους, όπου είναι αδύνατη η ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών, που τους απογοητεύουν και τους διώχνουν από αυτό το παιχνίδι και….

• …ουσιαστική συμμετοχή… Εγώ λέω ότι τα προβλήματα των πολιτών είναι μεγαλύτερα από τα προβλήματα της πόλης… Αλλά πες μου για τα προβλήματα συμμετοχής του κόσμου σε όλες τις συλλογικές διαδικασίες…

Αυτό είναι αλήθεια… Δε συμμετέχει ουσιαστικά ο κόσμος γιατί δεν είναι κορόιδο πια… Δηλαδή όταν το 1985 το ΠΑΣΟΚ μίλησε για Συνοικιακά Συμβούλια και άλλους τέτοιους θεσμούς, ο κόσμος έτρεξε ένθερμα να συμμετάσχει. Όταν όμως του κατέβασαν την κουρτίνα και του είπαν ότι αυτοί οι νέοι συμμετοχικοί θεσμοί δεν θα έχουν καμιά αποφασιστική αρμοδιότητα, ο κόσμος ένιωσε την κοροϊδία και απομακρύνθηκε.

Η Αριστερά

• Νομίζω ότι δεν είναι άμοιρη των ευθυνών της και η αριστερά...

Σίγουρα… Εξάλλου όπου διαχειρίστηκε η αριστερά Δήμους ή και συνδικαλιστικούς φορείς δεν είχε ένα διαφορετικό μοντέλο να παρουσιάσει… Δες την Καισαριανή, ας πούμε, ή την Νίκαια… Οι δομημένες εξουσίες της αριστεράς έδειξαν ότι τελικά φοβούνται την διαφορετικού τύπου λαϊκή οργάνωση και συμμετοχή του κόσμου... Δεν θέλησαν ποτέ να ξεκοπούν από την παράδοση, ας πούμε, της ιστορίας που η αριστερά κουβαλάει και να εμπιστευθούν τον κόσμο.

• Μιλάς στα κείμενά σου για «αντισυστημική αριστερά». Πως την εννοείς ;

Πρέπει να γίνει συνείδηση ότι είμαστε υποχρεωμένοι να επιβιώνουμε μέσα σε ένα σύστημα στο οποίο κυριαρχεί το κερδοσκοπικό κεφάλαιο, που είναι η αιτία του κακού για ό,τι μας συμβαίνει. Αν δεν ανατραπεί αυτό το κοινωνικό-οικονομικό σύστημα του βάρβαρου καπιταλισμού, που εγκληματεί πάνω στον άνθρωπο και το περιβάλλον, μέσα από αντί-συστημικού χαρακτήρα αριστερά…

• Μιλάς για ανατροπή του συστήματος… και την ίδια στιγμή παρατηρείται μια λαϊκή ακινησία… Πως γίνεται να υπάρχει αυτή η ακινησία από τη μια και από την άλλη να προωθείς, να προτείνεις, να διαβουλεύεσαι, να ονειρεύεσαι με όρους ανατροπής του καπιταλιστικού συστήματος ;

Αυτή η ακινησία που λες είναι ένα γεγονός... και είναι αποτέλεσμα ενός μοντέλου καταναλωτικού που προωθήθηκε τις προηγούμενες δεκαετίες, με μια καθυστέρηση, στη χώρα μας. Αυτός ο καταναλωτισμός που επιβλήθηκε, ως κυρίαρχο μοντέλο και διαδικασία κοινωνικού status, τους καθήλωσε, τους αδρανοποίησε και κυρίως η πολιτική διαχείριση από την πλευρά του ΠΑΣΟΚ, διέλυσε τις όποιες αγωνιστικού ή κινηματικού χαρακτήρα συλλογικότητες υπήρχαν.

Φτάσαμε λοιπόν σε αυτή τη λαϊκή ακινησία, γιατί είχαμε τη διαχείριση μιας εικοσαετίας από σοσιαλιστικές δήθεν κυβερνήσεις που εξώθησαν τον κόσμο, μέσω του καταναλωτισμού, στην υπερχρέωσή του και ο πολίτης οδηγήθηκε στη άποψη ότι μπορεί να τα καταφέρει μόνος του και όχι μέσα από ανατρεπτικές και συλλογικού χαρακτήρα διαδικασίες της ίδιας της κοινωνίας. Η κατανόηση, η συνειδητοποίηση…

• Την κατανόηση, την συνειδητοποίηση όμως ότι χρειάζονται τέτοιου είδους διαδικασίες κάποιος θα έπρεπε να την εγκολπώσει, να την προτείνει, να την δημιουργήσει, να την συνοδεύσει, να την συντονίσει… κάποιος. Σημαίνει πολιτικά πρόσωπα… Πολιτική οργάνωση…

Σωστά… Για αυτό πιστεύω ότι υπάρχει η κοινωνική αναγκαιότητα ενός πολιτικού φορέα, ενός πολιτικού υποκειμένου, επαναστατικού, ανατρεπτικού, ριζο-σπαστικού, που κατά τη γνώμη μου, δεν υπάρχει ούτε στον χώρο το σοσιαλ-δημοκρατικό, ούτε στον χώρο της αριστεράς. Τέτοιου είδους πολιτικό υποκείμενο δεν είναι το ΚΚΕ σε καμία περίπτωση, δεν είναι ο σημερινός Συνασπισμός-ΣΥΡΙΖΑ και δεν είναι και καμία από τις ακροαριστερές ομάδες…

• Περίμενε… Ανήκεις στον ΣΥΡΙΖΑ ;

Συμμετείχα στη Θεματική «Πόλη–Περιβάλλον–Οικολογία» του ΣΥΡΙΖΑ. Δεν ανήκω οργανικά στον ΣΥΡΙΖΑ, γιατί εκεί δεν υπάρχουν μέλη… υπάρχουν μόνο «συνιστώσες», δηλαδή δεν επιτρέπεται στους ανένταχτους σαν και μένα να συμμετέχουμε στις διαδικασίες λήψης των αποφάσεων του. Δηλαδή οι ανένταχτοι δεν έχουν ψήφο. Ότι γίνεται στο ΣΥΡΙΖΑ είναι κάποιες διαδικασίες ανάμεσα στις συνιστώσες, που τον αποτελούν... με ένα τεράστιο καπέλο από την πλευρά του ΣΥΝασπισμού.

• Σε ένα κείμενό σου που αναφέρεσαι στα τεκταινόμενα στον ΣΥΡΙΖΑ, μιλάς για άλλου τύπου οργάνωση... τα «Συμβούλια». Μίλησε μου για την ιδέα αυτή.

Θεωρώ ότι το κεντρικό ζήτημα που θα έπρεπε να προωθήσει ένα νέο επαναστατικό πολιτικό υποκείμενο , υποκείμενο δηλαδή ουσιαστικής αλλαγής, να το πούμε έτσι καλύτερα: …παρένθεση... Εγώ πιστεύω ότι χρειάζεται μια επανάσταση, με την έννοια του να ΕΠΑΝΑ-προσδιορίσουμε τη ΣΤΑΣΗ ζωής μας… Κεντρικό ζήτημα λοιπόν, θα πρέπει να γίνει ο επαναπροσδιορισμός της λειτουργίας των πολιτικών υποκειμένων, με μια άλλη φιλοσοφία, που θα εμπιστεύεται την λαϊκή βάση μέσα από τοπικές και θεματικές επιτροπές, για συμμετοχή και κινητοποίηση των άμεσα ενδιαφερομένων για τη λύση κάποιου προβλήματος, που συνασπίζονται, διαλέγονται, προτείνουν δημόσια και συλλογικά τις απόψεις τους. Αυτές οι διάφορες συνασπισμένες ομαδοποιήσεις, συλλογικότητες κλπ, μπορούν να συντονιστούν και να φτιάξουν ένα κεντρικό πολιτικό σχήμα. Το κόμμα λενινιστικού τύπου, που λειτουργεί με τον δημοκρατικό συγκεντρωτισμό, που καταλήγει να έχει μια γραφειοκρατική ηγεσία ανεξέλεγκτη από τη βάση, δεν μπορεί ως οργανωτική μορφή να συνεχίζει να υπάρχει. Πως μπορεί να αλλάξει; Μέσα από τα «Συμβούλια»…

• Πως το βλέπεις αυτό να γίνεται σε επίπεδο πόλης ;

Στην Ηλιούπολη δεν βρέθηκε ποτέ ως τώρα ένας σχηματισμός να μας μιλήσει για το έλλειμμα δημοκρατίας που υπάρχει στη πόλη. Υπάρχει ας πούμε ένα δημοτικό συμβούλιο, που εκλέγεται με έναν απαράδεκτο τρόπο… Ένας συνδυασμός του 15% της πρώτης Κυριακής, μεταξύ άλλων επτά, μπορεί να έχει με τις επαναληπτικές εκλογές τη διοίκηση του Δήμου…

Οι εκάστοτε Δήμαρχοι από τον Κιντή του ΚΚΕ, μέχρι τον Γεωργάκη του ΠΑΣΟΚ και τον Αναγνώστου της Δεξιάς, δε θέλησαν ποτέ να βρεθούν απέναντι σε αυτό το απαράδεκτο κλειστό από την κοινωνία σύστημα λειτουργίας.

Ο δήμαρχος που θα βγει ας πούμε από αυτές τις εκλογές μπορεί να προωθήσει την λειτουργία Τοπικών ή Θεματικών Συνελεύσεων, που θα γίνονται σε μια συμφωνημένη χρονική στιγμή, θα συζητάνε τα προβλήματα της περιοχής τους ή του αντικειμένου τους και από κει και πέρα, την κατατιθέμενη πρόταση-απόφασή τους, θα πρέπει να την πάρει σοβαρά υπόψη ένα διαφορετικά εκλεγμένο δημοτικό συμβούλιο, ώστε αυτό να ψηφίσει μια ανάλογου χαρακτήρα απόφαση.

• Νόμος είναι το δίκιο του εργάτη ;

Όχι, διαφωνώ με αυτό το σύνθημα… Είναι πολύ γενικό και αόριστο… Για ποιόν εργάτη μιλάμε;…

• Άρα η απόφαση για ένα μεγάλο ή μικρό πρόβλημα θα επαφίεται αποκλειστικά στα χέρια των πολιτών ;

Όχι στα χέρια μιας μικρής ομάδας πολιτών… Δεν μπορεί μια ομάδα ή μια συντεχνία να αποφασίζει για «το δίκιο» όλης της κοινωνίας, αλλά να λαμβάνεται σοβαρά υπ’ όψιν το τι λέει μια συλλογικότητα πολιτών, με οποιοδήποτε κοινωνικό ρόλο μέσα στη παραγωγή του συνολικού κοινωνικού αποτελέσματος, για τη λειτουργία της πόλης.

• Η παράταξη του αείμνηστου Κώστα Κονδύλη έφερε για συζήτηση και ζύμωση μέσα στην πόλη την ιδέα του συμμετοχικού προϋπολογισμού…

Πρώτα από όλα ο «αείμνηστος» είναι μια λέξη που μου σπάει τα νεύρα… Είχαμε ως τώρα τον «αείμνηστο» Κιντή… Θα πρέπει να φάμε μια ώρα, για να σου μιλάω για τον Κιντή ως Δήμαρχο...

• Για μίλησε μου… Θα πρέπει να αξίζει η αναφορά σου, διότι ο Δήμαρχος Κιντής έχει «αγιοποιηθεί», ιδιαίτερα στο θέμα της δημόσιας περιουσίας…

Δεν ξέρω ποιοι φταίνε γι’ αυτό, αλλά τόσο οι παλαιοί Δήμαρχοι, όσο και οι σημερινοί υποψήφιοι Δήμαρχοι θέλουν να εμφανιστούν ως συνεχιστές του Κιντή ή ως άνθρωποι που ήτανε οι κολλητοί του Κιντή κτλ.

Ο Κιντής έχει σοβαρές ευθύνες και βέβαια, δεν φταίει μόνο ο Κιντής. Φταίει και το ΚΚΕ, που έλεγχε τον Δήμο τότε, επί 12 χρόνια, από το 1979 έως το 1990, για την εξέλιξη του Δήμου και της πόλης μας. Αλλά πως κέρδισε τις εκλογές το 1978 ο Κιντής, πως αναρριχήθηκε στην εξουσία του Δήμου; Στις τότε εκλογές είχαμε 49,9% του Κων. Δελαπόρτα, 25,1% του Δημ. Κιντή και 24,9% του Χαρ. Μηχιώτη, με τον οποίο είχαν συνασπιστεί όλοι πλην του ΚΚΕ, το οποίο διακίνησε τη φημολογία ότι ο Μηχιώτης ήταν «Βασιλικός», για πάρει τις ψήφους των αριστερών και δημοκρατικών στον α’ γύρο και να περάσει στον β’ γύρο. Πράγμα που κατάφερε και έτσι συσπειρωθήκαμε όλοι στον β’ γύρο ενάντια στον χουντικό Δελαπόρτα… Ο Μηχιώτης, βέβαια ήταν του ΚΚΕ Εσωτερικού και γι’ αυτό αντιμετωπίστηκε με απαράδεκτο τρόπο από το ΚΚΕ.

Να ξέρεις, ότι τότε με τον Μηχιώτη, ήταν η μοναδική φορά που ήμουνα υποψήφιος δημοτικός σύμβουλος. Από τότε σιχάθηκα όλη αυτή την κατάσταση και δεν ξανασυμμετείχα ως υποψήφιος σε δημοτικές εκλογές…

Ας δούμε όμως τις ευθύνες του «αείμνηστου» Κιντή ως δημάρχου: Υπήρχε η απόφαση 4910 του Εφετείου από το 1977 που έλεγε ότι κακώς οι Νάστοι διεκδικούν 12.000 στρέμματα στην Ηλιούπολη την Αργυρούπολη και τον Άλιμο, γιατί δεν τους ανήκουν πάνω από 520 στρέμματα. Μέχρι το 1980 λοιπόν, ο «αείμνηστος» Κιντής αγνοεί την απόφαση του 1977 του Εφετείου και επιτρέπει, δίνοντας υψόμετρο, να χτιστεί μια διώροφη κατοικία σε μια αδόμητη μέχρι τότε περιοχή, το «Χαλικάκη», από κάποιους στους οποίους οι Νάστοι, είχαν πουλήσει οικόπεδα, παράνομα, με βάση την απόφαση του Εφετείου.

Δηλαδή, δυο χρόνια στη διοίκηση του Δήμου ο Κιντής αγνοεί την απόφαση 4910/1977 του Εφετείου, δεν την ενεργοποιεί, δεν την εμφανίζει, αν και θα έπρεπε να την γνώριζε, γιατί ήταν και νομικός σύμβουλος του διορισμένου από τη χούντα δήμαρχου Δελαπόρτα… Μην το ξεχνάμε αυτό.

Την απόφαση του Εφετείου του 1977, ανακαλύπτει το 1980 ο Θανάσης Λώλας, που ήταν παλιός ΕΔΑΐτης αγωνιστής και την δημοσιοποιεί μέσω της τοπικής εφημερίδας «ΑΛΗΘΕΙΑ», που έβγαινε τότε. Έτσι έγινε γνωστό ότι οι Νάστοι δεν πρέπει να πουλήσουν τίποτα από την περιοχή «Χαλικάκη» αλλά και από ολόκληρη την Ηλιούπολη.

Για την αποκατάσταση της αλήθειας λοιπόν, πρέπει να λέμε ότι ο Κιντής ήταν εκείνος που επέτρεψε τη δόμηση στη περιοχή «Χαλικάκη» και μετά την αποκάλυψη του Θανάση Λώλα και τις δυναμικές αντιδράσεις των κατοίκων της περιοχής, συντάχτηκε μαζί τους και διεκδίκησε τα επόμενα χρόνια τη δημόσια περιουσία με την συμπαράσταση όλων μας.

Πρέπει λοιπόν να υπάρξει, με βάση τα πραγματικά γεγονότα, απομυθοποίηση της δημαρχίας Κιντή. Ας θυμηθούμε επίσης, ότι ο Κιντής ζητούσε επέκταση του Σχεδίου Πόλεως και έφερε τους αποχετευτικούς αγωγούς μέσα στον δασικό χώρο του Υμηττού, στο τέρμα της οδού Νεύτωνος, για να εξυπηρετήσει κάποιους που είχαν χτίσει αυθαίρετα και διακατείχαν δημόσια δασική γη. Ακόμη, ο Κιντής ήταν από τους συντάκτες του νόμου, που τελικά επέβαλλε στους πολίτες της Ηλιούπολης, διπλό χαράτσι σύνδεσης με το αποχετευτικό δίκτυο. Πρέπει να ειπωθούν αυτά και να απαντηθούν από όποιους θέλουν να απαντήσουν.

Η Πόλη, η κυκλοφορία, ο Υμηττός

• Ως πολεοδόμος, πως βλέπεις την οικιστική ανάπτυξη της πόλης ;

Καμία πόλη δεν μπορεί να προγραμματίσει σήμερα την οικιστική της ανάπτυξη και κανένας δήμος. Η Ηλιούπολη είναι μέρος ενός ευρύτερου πολεοδομικού συγκροτήματος στο λεκανοπέδιο της Αθήνας. Το ζητούμενο είναι, στο νέο Ρυθμιστικό Σχέδιο της Αττικής, ποια θέση θα μπορούσε να έχει η Ηλιούπολη και πως θα μπορούσε να πλασαριστεί με έναν καλύτερο τρόπο. Η πόλη μας λοιπόν, έχει κάποια συγκριτικά πλεονεκτήματα. Το κυριότερο από όλα είναι ότι ακουμπάει τον Υμηττό, έχει πλάτη το βουνό. Αυτό είναι που δεν πρέπει με κανένα τρόπο να χάσει η Ηλιούπολη. Αυτό σημαίνει ότι δεν πρέπει στον Υμηττό να χτίζονται σπίτια και «κοινωφελείς εγκαταστάσεις», δεν πρέπει να λειτουργούν αυτοκινητόδρομοι, δεν πρέπει να υπάρχει καμία δόμηση, αλλά απόλυτη προστασία του βουνού.

Οι παλιοί δήμαρχοι, αλλά και τωρινοί υποψήφιοι, εξακολουθούν να μιλάνε για οικιστική «ανάπτυξη της πόλης», προς τη μεριά του Υμηττού. Δηλαδή, ζητάνε να δικαιωθούν οι αυθαιρετήσαντες και οι καταπατητές του δασικού χώρου και να τους δοθεί η δυνατότητα, να χτίσουν κάποιες πολυκατοικίες.

Αναφορικά με τους αυτοκινητόδρομους στον Υμηττό, ο σημερινός υπουργός Δημόσιων Έργων κ. Ρέπας, πιέζεται από τις κατασκευαστικές εταιρίες να προχωρήσει στη δημιουργία τους, πριν την ολοκλήρωση και ψήφιση του νέου Ρυθμιστικού Σχεδίου. Δυστυχώς όλοι οι μέχρι τώρα αλλά και οι υποψήφιοι Δήμαρχοι είναι υπέρ της δημιουργίας νέων αυτοκινητοδρόμων στο βουνό ή δεν είδαμε πουθενά να είναι κατά.

Πρόσφατα δημοσιεύτηκε από 4 συλλογικότητες που δραστηριοποιούνται στην Ηλιούπολη, ένα Ερωτηματολόγιο προς τους υποψήφιους Δημάρχους πάνω σε όλα αυτά τα θέματα και περιμένουμε τις απαντήσεις. Είναι υποχρεωμένοι να απαντήσουν και να ξεκαθαρίσουν τη θέση τους, ιδιαίτερα εκείνοι που μιλάνε για στήριξη και ενδυνάμωση της κινηματικής λογικής στις διεκδικήσεις της πόλης και των πολιτών.

• Στο ασυνείδητο όμως του κατοίκου της πόλης, όλο αυτό που πάει να γίνει, είναι ανάπτυξη και προσωπική διευκόλυνση, έως και πρόσθεση υπεραξίας στο ακίνητό του και ίσως αυτό να είναι μια αιτία μη συμμετοχής του, γύρω από τέτοια ζητήματα…

Πραγματικά στη φιλοσοφία που πλασάρεται ως μοντέλο ανάπτυξης και τρόπου ζωής είναι αυτό που λες. Όμως αυτό καταρρέει εκ των πραγμάτων. Ο μικροαστός Ευρωπαίος, δεν ζητάει αυτοκινητόδρομους για να πάρει το αυτοκίνητό του και να πάει στη δουλειά του. Έχει άλλα αιτήματα… Λέει, θέλω τραμ, μετρό, λεωφορειολωρίδες, ποδηλατοδρόμους…

• Ποδηλατοδρόμοι μπορούν να γίνουν στην Ηλιούπολη ;

Στην Ηλιούπολη μπορούν να γίνουν τα πάντα… Δεν πρέπει να ανεχθούμε άλλο την κατάτμηση της πόλης από την διαμπερή κυκλοφορία. Θα έπρεπε να αναζητήσουμε να βρούμε άλλες εναλλακτικές λύσεις, που σημαίνει πραγματική λειτουργία της δημοτικής συγκοινωνίας, που σημαίνει express λεωφορειακή γραμμή που θα ξεκινάει από την Γλυφάδα και θα καταλήγει στη Μεσογείων με μία στάση ανά Δήμο. Σημαίνει επέκταση του τραμ από την παραλία και το Ελληνικό προς την Αργυρούπολη, την Ηλιούπολη και ενδεχομένως μέχρι τον Βύρωνα και την Καισαριανή. Σημαίνει λεωφορειολωρίδες. Αρκετοί δρόμοι της πόλης έχουν πλάτος 26 μέτρα κάτι σπάνιο σε άλλους Δήμους. Μια διαφορετική διαχείριση του σημερινού οδικού δικτύου της πόλης, μπορεί να δώσει τελικά μια ώθηση στη δημοσίου χαραχτήρα μετακίνηση από την πόλη μας, προς παντού και από παντού, προς την πόλη μας. Χρειαζόμαστε νέα κυκλοφοριακή μελέτη και σε αυτό συμφωνούν πολλοί, αλλά όμως με μια νέα φιλοσοφία. Πρέπει να το απαιτήσουμε αυτό.

Και να αναφέρω κάτι πάνω σε αυτό. Το δημοτικό συμβούλιο και ο σημερινός Δήμαρχος Αναγνώστου, αποφάσισαν κάποιες αποσπασματικές κυκλοφοριακές ρυθμίσεις. Ως πολίτης, κάνοντας αιτιολογημένη αίτηση στο ΥΠΕΧΩΔΕ, ζήτησα και πέτυχα να μη γίνουν δεκτές οι αποφάσεις του δημοτικού συμβουλίου, γιατί έβλαπταν σοβαρά την κυκλοφορία και την ποιότητα της ζωής των κατοίκων κάποιων περιοχών του Δήμου. Από αυτή την εξέλιξη προκύπτει ότι ένας ενημερωμένος και ενεργός πολίτης μπορεί να καταφέρει αρκετά πράγματα. Πόσο μάλλον κάποιες συλλογικότητες…

Τι άλλο μπορεί να γίνει στην Ηλιούπολη; Θα μπορούσε κάθε Δήμος να φτιάξει πολεοδομικές επιτροπές γειτονιάς. Προβλέπονται από προηγούμενο νόμο, αναφέρονται με κάποια άλλη ονομασία και στον Καλλικράτη. Αυτό δεν χρειάζεται λεφτά για να λειτουργήσει. Χρειάζεται απλά πολιτική βούληση. Αλλά αυτοί φοβούνται τον κόσμο, μη και τους ξεφύγει από τον κομματικό-κρατικό έλεγχο.

Να σου πω και κάτι άλλο. Προωθείται ένα νέο Προεδρικό Διάταγμα σε σχέση με την προστασία του Υμηττού, που είναι θετικό όσον αφορά την Ηλιούπολη, μιας που επεκτείνονται τα όρια της Α’ ζώνης προστασίας. Αντίθετα το Δημοτικό Συμβούλιο κατήγγειλε ακριβώς αυτό το θετικό σημείο του Διατάγματος που αφορούσε την πόλη, μάλλον για να μην δυσαρεστήσει κάποιους δημότες-ψηφοφόρους (εν όψει των επικείμενων δημοτικών εκλογών), οι οποίοι είναι καταγραμμένοι ως διεκδικητές δασικών εκτάσεων και αυθαιρετούχοι, από μια επιστημονική μελέτη που υπάρχει στο Δήμο και εκπονήθηκε επί δημαρχίας Θόδωρου Γεωργάκη.

• Ο πρώην Δήμαρχος μια και τον ανέφερες, έλεγε ότι «ένας οικολόγος για την προστασία των βατράχων, με σταμάτησε και δεν μου επέτρεψε να φτιάξω το ρέμα της Πικροδάφνης, προς όφελος των κατοίκων και της πόλης»...

Η Πικροδάφνη είναι από τις πιο μελανές σελίδες της δημαρχίας του Θόδ. Γεωργάκη, που επέτρεψε να γίνει αυτό το έγκλημα το οποίο μάλιστα το θεωρεί ως ένα «μεγάλο έργο». Επέτρεψε να γίνει ένα έργο, όπως γινόταν πριν από σαράντα χρόνια από την ΕΥΔΑΠ, βλέπε Κηφισός-Ιλισός. Επέτρεψε να εγκιβωτίσουν, να χτίσουν το ρέμα, να καταστρέψουν την κοίτη του...

Το έγκλημα αυτό πράγματι το σταματήσαμε, με απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, προβάλλοντας την αναγκαιότητα ύπαρξης ολοκληρωμένης περιβαλλοντικής μελέτης οριοθέτησης του ρέματος. Όπως σταματήσαμε και αρκετές άλλες αυθαιρεσίες, π.χ. την δημιουργία σχολικού συγκροτήματος στον δασικό χώρο του Υμηττού, στην περιοχή «Διάνα», στα όρια με τον Βύρωνα που θα είχε σοβαρές περιβαλλοντικές και πολεοδομικές συνέπειες στην πόλη...

• Θα σου πει τώρα αυτός που το διαβάζει «Τι λες ρε Τότσικα… Δεν θέλεις να γίνει ένα σύγχρονο σχολικό συγκρότημα στη περιοχή της Διάνα; Αφού χρειάζεται…»

Πρέπει να σταματήσει αυτή η καλλιεργημένη αντίληψη, που λέει ό,τι μας λείπει από πλευράς υποδομών, να το κάνουμε εις βάρος του Υμηττού και εν γένει εις βάρος του περιβάλλοντος…

• Και ποια είναι η πρότασή σου για το σχολικό συγκρότημα που πραγματικά χρειάζεται ;

Η πρότασή μου είναι ο επανασχεδιασμός και η αναδιάρθρωση των υφιστάμενων σχολικών εγκαταστάσεων και η κατασκευή νέων, κατόπιν μιας συνολικής μελέτης που σήμερα δεν υπάρχει. Όπως δεν υπάρχει πρόσφατο Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο στην Ηλιούπολη. Και ο Γεωργάκης και ο Αναγνώστου έλεγαν ότι απαιτείται και θα κινηθούν σε αυτή την κατεύθυνση, αναθεώρησης δηλαδή του Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου της πόλης, του πολεοδομικού καταστατικού χάρτη ας πούμε. Δεν έγινε τίποτα από κανένα τους, δεν τόλμησαν να το προχωρήσουν. Ο Αναγνώστου προκήρυξε διαγωνισμό, έχουμε τέσσερις μελετητές οι οποίοι έχουν καταθέσει φακέλους και τελικά δεν επιλέχτηκε κανένα από τα γραφεία ώστε να προχωρήσει το θέμα. Πιστεύω ότι αυτό έγινε γιατί δεν τόλμησε να αγγίξει κάποια ζητήματα, φοβούμενος την αντίδραση από μικροσυμφέροντα.

Ένα παράδειγμα που αφορά τις εισόδους της πόλης: Η Εργατών Τύπου είναι ένας φαρδύς δρόμος 26 μέτρων που καταλήγει στην Λεωφ. Βουλιαγμένης. Και όμως δεν μπαίνει και δεν βγαίνει κανείς από και προς την Βουλιαγμένης από την Εργατών Τύπου. Γιατί κάποιοι μεγαλοπαράγοντες της δημοτικής εξουσίας παίρνανε ψήφους από κατοίκους της Εργατών Τύπου, οι οποίοι δεν θέλανε αυξημένη κυκλοφορία εκεί. Και τελικά, μπαίνει κανείς παρακάτω στην Ηλιούπολη, ακόμη και από την Αγίου Ιωάννου, που είναι ένα δρομάκι πέντε μέτρα, με πεζοδρόμιο μισού μέτρου.

Οι δημοτικές παρατάξεις και οι εκλογές του Νοέμβρη

• Πως βλέπεις τις δημοτικές παρατάξεις και τους υποψήφιους Δημάρχους που κατεβαίνουν στις εκλογές του Νοέμβρη ;

Κοίταξε να δεις… Οι λαβόντες το «χρίσμα» από τα κόμματα εξουσίας φέρουν τη σφραγίδα της αναξιοπιστίας αυτών που τους προωθούν. Όσοι κατεβαίνουν ως «αντάρτες» αλλά κινούνται στα πλαίσια των κομμάτων εξουσίας, έχουν ευθύνη με τον ένα ή τον άλλο τρόπο γιατί στήριξαν τις επιλογές αυτών που υπηρέτησαν. Όσοι διαφοροποιούνται τώρα, που είναι θετικού χαραχτήρα κίνηση, πρέπει να κάνουν μια γερή αυτοκριτική για τις επιλογές τους το προηγούμενο διάστημα. Γερή αυτοκριτική πρέπει να κάνει και ο κ. Πατσαβός ο οποίος ως υποψήφιος Δήμαρχος το 1994 μέσω της Κίνησης Πολιτών Ηλιούπολης είχε στηριχτεί από πολλούς. Το 1998 ωστόσο, πήρε την ταμπέλα της «Κίνησης Πολιτών» υπό μάλης, λες και ήταν δική του η Δημοτική Παράταξη και κόλλησε ως τσόντα στον κ. Κανελλόπουλο, στο ΚΚΕ δηλαδή. Και βέβαια, για τους 2 δημοτικούς Συμβούλους που εκλέχτηκαν με άλλη παράταξη και σήμερα συσπειρώνονται γύρω από τον κ. Πατσαβό, υπάρχει όπως και να το κάνουμε, ένα θέμα ηθικής τάξης…

Από την άλλη έχουν δίκιο να αντιδρούν στο «καπέλωμα» από κάποιον κομματικό μηχανισμό… Με το πρόσωπο του κ. Κοκοτίνη δεν έχω κανένα πρόβλημα. Δεν τον ξέρω, δεν έτυχε ποτέ να συνεργαστώ μαζί του. Αυτό που με ενοχλεί είναι η διαδικασία «εμφύτευσής» του, που θυμίζει άλλες εποχές.

Όσον αφορά τους άλλους 2 αριστερούς υποψήφιους δήμαρχους (Τσατσούλη, Σόφης), θεωρώ ότι δεν έχουν να πουν για την πόλη μας τίποτα το ουσιαστικό…

• Δηλαδή προτείνεις και στηρίζεις αποχή ;

Προσωπικά πιστεύω ότι από τις οχτώ δημοτικές παρατάξεις, δεν υπάρχει μία που να μου έχει δώσει τέτοια δείγματα γραφής, ώστε να πω ότι κάτω από ορισμένους όρους θα μπορούσα να την υποστηρίξω.

Θέλω να είμαι σαφής. Περιμένω κι εγώ, μαζί με πολλούς άλλους, τις απαντήσεις στα συγκεκριμένα ερωτήματα που έθεσαν στους υποψήφιους Δημάρχους τέσσερις συλλογικότητες της πόλης, πέρα από τις γενικολογίες των προγραμμάτων τους που δεν έχουν κανένα νόημα. Αν δεν απαντήσουν στα συγκεκριμένα ερωτήματα, σοβαρά και εμπεριστατωμένα, είμαι συνειδητά υπέρ όχι μόνο της αποχής , αλλά και υπέρ του λευκού και του άκυρου.

Δεν νομίζω ότι μόνο μέσα από την ψήφο μπορείς να αλλάξεις τα πράγματα. Από την άλλη αν ψηφιστούν σχήματα από το ΠΑΣΟΚ του Μνημονίου και του Καλλικράτη και από την ΝΔ που μας έφερε μέχρι εδώ, θα δείξουμε πόσο ηλίθιοι είμαστε ως λαός, που από τη μια μας κατακρεουργούν και από την άλλη τους ψηφίζουμε.

Πρέπει να βρούμε τις ρωγμές και να αγωνιστούμε μέσα από αυτές για να επιτύχουμε αυτά που θέλουμε. Σήμερα υπάρχουν κινήσεις πολιτών, πρωτοβουλίες πολιτών, επιτροπές κατοίκων, δίκτυα, διαδημοτικές επιτροπές. Μέσα από όλα αυτά τα σχήματα μπορούμε να σταματήσουμε, και το έχουμε αποδείξει, καταστρεπτικές πολιτικές και αποφάσεις για τον χώρο της πόλης, αλλά μπορεί και να προωθήσουμε εναλλακτικές λύσεις. Δεν είναι ανάγκη να τα κάνουμε όλα αυτά μέσα από τις μπλοκαρισμένες και κομματικές δημοτικές παρατάξεις.

• Θα δεχόσουν να πας, άμισθος σου λέω εγώ για να μην παρεξηγηθεί το θέμα, ως σύμβουλος πολεοδομικών και περιβαλλοντικών θεμάτων στον επόμενο Δήμαρχο ;

Εγώ δέχομαι να είμαι σύμβουλος της κοινωνίας. Θέλω να πω ότι θα μπορούσα να ήμουνα άμισθος τεχνικός σύμβουλος και στις οκτώ δημοτικές παρατάξεις λέγοντας τις απόψεις μου. Ήδη λειτουργώ έτσι συμμετέχοντας στην Μόνιμη Επιτροπή Χωροταξίας και Πολεοδομίας του Τ.Ε.Ε., συμμετέχω σε μια επιτροπή του Οργανισμού Αθήνας, όπου με κάλεσε ο σημερινός πρόεδρός του ο Γιάννης Πολύζος να του εκθέσω τις απόψεις μου σε κάποια θέματα.

Από την άλλη, θέλω να πω ότι οι περί το ΠΑΣΟΚ κινούμενοι, από τη στιγμή που δεν θα ξεκαθαρίσουν τις θέσεις τους αναφορικά με την πολιτική του Μνημονίου, που ακολουθεί η κυβέρνηση του κόμματος από το οποίο προέρχονται και στηρίζονται λίγο ή πολύ, δεν πρέπει να θεωρούνται αξιόπιστοι συνομιλητές.

• Πάνο, είσαι ένας άνθρωπος που είναι ερωτευμένος με τη ζωή, που προσπαθεί να βιώνει την ιδεολογία του, που χαίρεται τη ζωή μέσα από την αέναη δημιουργικότητα που επιβάλλει, σε όσους μπορούν να τη δουν και να τη νιώσουν, είσαι ένας αιώνιος νέος παρά τα εξήντα, τόσα, χρόνια που κουβαλάς, έχεις κάνει ένα μεγάλο πολιτικό-πολιτιστικό ταξίδι, με στάσεις σε πόλεις από όλες τις ηπείρους, που συνδέονται στο μυαλό σου με πολιτικά κινήματα και ζώσες κινηματικές διαδικασίες… Πες μου ένα πράγμα για το οποίο έχεις μετανιώσει στη ζωή σου…

Μετανιώνω για τον πολύτιμο χρόνο που έχασα, μέχρι να κατανοήσω κάποια πράγματα και να αποφασίσω να ξεκολλήσω από αυτά. Αν και έπρεπε να το περάσω, νομίζω ότι μου έφαγε κάμποσα χρόνια.

Η νεολαία

• Ας κλείσουμε με τους νέους σε ηλικία ανθρώπους. Βλέπω τη νεολαία να ζητάει δουλειά και να μη βρίσκει , να ισοπεδώνεται μέσα από ηλεκτρονικά βιώματα κλεισμένη σε ένα δωμάτιο… Βλέπω τη νεολαία να τα καίει απλά και να τα κάνει λίμπα απλά από ένστιχτο, εκφράζοντας το αδιέξοδο…Βλέπω μια νεολαία που υπερασπίζεται αρχές και αξίες και ταυτόχρονα αποστασιοποιημένη από αυτό που λέω κοινωνική παραγωγή έργου… Καταλαβαίνεις πιστεύω τι εννοώ…

Πολύ χοντρικά νομίζω ότι μπορούμε να πούμε ότι υπάρχουν δύο σύνολα στη νεολαία. Ένα κομμάτι που βιώνοντας το κοινωνικό αδιέξοδο, που αντανακλά η δομημένη όπως είναι πραγματικότητα, κινείται στην κατεύθυνση να ενταχτεί, ανεξάρτητα από τις όποιες θυσίες πρέπει να κάνει, σε αυτό το σύστημα, να βολευτεί, να τη βγάλει καθαρή. Αυτό είναι το μεγαλύτερο και το κυρίαρχο κομμάτι της νεολαίας μας.

Ένα άλλο, μειοψηφικό σύνολο νέων, βλέπει ότι εκ των πραγμάτων δεν μπορεί να ενσωματωθεί σε αυτό το σύστημα και δεν θέλει να το κάνει, απλά για το βόλεμα του. Είναι εκ της θέσεως του ενάντια σε αυτό το οικονομικό και κοινωνικό σύστημα στο οποίο είμαστε υποχρεωμένοι να ζούμε.

Αυτό το κομμάτι πολλές φορές γίνεται δικαιολογημένα βίαιο κατά τη γνώμη μου. Οι μαθητές της Ηλιούπολης σηκωθήκανε το Δεκέμβρη του 2008, πήγαν στο αστυνομικό τμήμα της Ηλιούπολης και ανατρέψανε ένα περιπολικό. Και κάνανε πολύ καλά. Γιατί δείξανε σημειολογικά ότι εμείς θέλουμε να ανατρέψουμε αυτό το καθεστώς της αστυνομοκρατίας που δολοφονεί δεκαεξάχρονους.

Όμως κάποιοι από αυτό το δεύτερο κομμάτι, από μια στιγμή και πέρα... ξέφυγαν. Ξέφυγαν στις κατσαρόλες, ξέφυγαν στους ανεξέλεγκτους πυροβολισμούς σε τυχαίους αστυνομικούς, ξέφυγαν στους καμένους τραπεζοϋπάλληλους της Σταδίου και μπλέχτηκαν σε μεγαλύτερα αδιέξοδα, φέρνοντας και το τέλμα…

• Μιλώντας μαζί σου Πάνο, ένιωσα να ξύνει ο λόγος σου και τα προσωπικά μου αδιέξοδα και πρέπει να σου πω ότι επιβάλλεται μετά από αυτή την συνομιλία να τα εμπιστευθώ ξανά σε κάποιους φίλους πίνοντας ένα κρασί μαζί τους και αγκαλιάζοντας την αγαπημένη μου, όπως αγκαλιάζει η θάλασσα τον κάβο. Σε ευχαριστώ για το χρόνο που μου αφιέρωσες.

Κι εγώ σε ευχαριστώ Γιώργο…

 

15.Συζήτηση με τους «Συνεργούς» για το βιβλίο ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΣΤΗΝ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗ

Πάνο, στο βιβλίο σου «Κοινωνικοί Αγώνες στην Ηλιούπολη», αφιερώνεις ένα σημαντικό μέρος του στους θεσμικούς και εξωθεσμικούς αγώνες που έχουν γίνει για την υπεράσπιση της δημόσιας περιουσίας. Πως προέκυψε αυτό το ζήτημα και που βρισκόμαστε σήμερα;

Ίσως γνωρίζετε ότι στην περιοχή του Αγίου Νικολάου, στην Ηλιούπολη, υπήρχε επί Τουρκοκρατίας το τσιφλίκι «Καρά» συνολικής έςκτασης 300-500 στρεμμάτων, το οποίο, ύστερα από διαδοχικές μεταβιβάσεις κατέληξε το 1922 στον κτηνοτρόφο Αλέξιο Νάστο. Αυτός, τα επόμενα χρόνια, εμφανίζεται ως ιδιοκτήτης 12.000 περίπου στρεμμάτων (συμπεριλαμβανομένου μεγάλου τμήματος του δάσους του Υμηττού), τα οποία μεταπουλά σταδιακά την Εταιρία «Δρανδάκης-Πάγκαλος και Σια Ο.Ε». Το 1925, με την έγκριση του πρώτου Ρυμοτομικού Σχεδίου της Ηλιούπολης προωθείται η οικοπεδοποίηση της περιοχής σε μια έκταση πολύ ευρύτερη του τσιφλικιού «Καρά», δηλαδή προωθείται η εκτεταμένη καταπάτηση της δημόσιας γης.

Από τότε, ξεκινούν οι αγώνες των πρώτων κατοίκων της Ηλιούπολης, αρχικά ενάντια στην Εταιρία «Δρανδάκης –Πάγκαλος», διεκδικώντας την δημιουργία των απαραίτητων έργων οδοποιίας, ύδρευσης, ηλεκτροδότησης κλπ, για τα οποία είχαν πληρώσει με την αγορά του οικοπέδου. Με την δημιουργια ξεχωριστής Κοινότητας Ηλιούπολης το 1928, κλιμακώνονται οι συγκρούσεις ενάντια στους τοπικούς εκπροσώπους τόσο των συμφερόντων της Εταιρίας «Δρανδάκης-Πάγκαλος» όσο και των κληρονόμων Νάστου για ζητήματα που αφορούν τις υποδομές και τις επεκτάσεις του σχεδίου πόλεως.

Η καταπάτηση της δημόσιας γης και ο σφετερισμός ενός μεγάλου μέρους της δημόσιας περιουσίας από τους κληρονομους Νάστου συνεχίστηκε μέχρι την δεκαετία του ’80, οπότε, ύστερα από την αποκάλυψη της απόφασης 4910/1977 του Εφετείου Αθηνών από τον Θανάση Λώλα, επήλθε μετωπική σύγκρουση επί δημαρχίας Δ.Κιντή. Ο Νάστοι αναγκάστηκαν να αναδιπλωθούν και να περιορίσουν τις διεκδικήσεις τους, ενώ οι δικαστικές διαμάχες συνεχίζονται μέχρι τις μέρες μας.

Αναφέρεσαι συχνά στους κοινωνικούς αγώνες για την οικολογική προστασία του Υμηττού. Πρόσφατα ακούστηκε για έναν υπογειοποιημένο αυτοκινητόδρομο στον Υμηττό. Ποια είναι η γνώμη σου;

Στα αρχές της δεκαετίας του ’50 επιχειρήθηκε από τους κληρονόμους Νάστου η οικιστική επέκταση 1250 στρεμμάτων στο δάσος του Υμηττού (που υπήρχε τότε) στο τέρμα της Λεωφ. Σοφ. Βενιζέλου. Οι Ηλιουπολίτες ξεσηκώθηκαν, με επικεφαλής τον τότε πρόεδρο της Κοινότητας Αναστασιάδη, τον Πάνο Κωνσταντινίδη κ.α, ζήτησαν την επέμβαση του Υπουργείου Γεωργίας και καταφεραν να ακυρώσουν τα σχέδια των Νάστων. Ωστόσο, μέχρι σήμερα, υπάρχει στην περιοχή αυτή ένας μικρός θύλακας καταπατητών που διεκδικούν την ένταξη του δημόσιου δασικού χώρου στο Σχέδιο Πόλεως.

Μια δεύτερη απόπειρα οικοπεδοποίησης του δάσους του Υμηττού (που υπήρχε ακόμη, πριν τις αλλεπάλληλες πυρκαγιες των επόμενων δεκαετιών), έγινε στα μέσα της δεκαετίας του ’60. Η τότε κυβέρνηση της Ένωσης Κέντρου, παραχώρησε στον Συνεταιρισμό των Αστυνομικών μια δασική λωρίδα από το Νεκροταφείο Ηλιούπολης μέχρι τον Προφήτη Ηλία. Οι Ηλιουπολίτες ξεσηκώθηκαν ξανά με επικεφαλής τον τότε δήμαρχο Παύλο Πεντάρη, τον Θανάση Λώλα κ.α, διέσωσαν το δάσος και συμβιβάστηκαν με την μετατόπιση του Συνεταιρισμού των Αστυνομικών σε μη δασωμένο χώρο, δηλαδή στο σημείο που σήμερα βρίσκονται τα «Αστυνομικά».

Από την δεκαετία του ’90 , στο ζήτημα της οικολογικής προστασίας του Υμηττού, παρεμβαίνει ένα εξωθεσμικό σχήμα, η «Πρωτοβουλία Πολιτών για την προστασία του Υμηττού», η οποια αρχικά ασχολείται με την εθελοντική δασο-προστασία, οργανώνει αναδασώσεις κ.α. Παράλληλα , αντιτίθεται στην διάνοιξη μιας νέας επιφανειακής λεωφόρου στον δασικό χώρο του Υμηττού και διατυπώνει την εναλλακτική πρόταση για την δημιουργία ενός υπογειοποιημένου αυτοκινητόδρομου κάτω από την Ηλιούπολη. Η πρόταση αυτή γίνεται τελικά αποδεκτή και η λεγόμενη «σήραγγα Ηλιούπολης» νομοθετείται στο ισχύον Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθήνας. Ο σημερινός δήμαρχος Ηλιούπολης, εγκαταλείποντας τις προηγούμενες απόψεις του, εμφανίζεται να συμφωνεί με την «σήραγγα», αφήνοντας ωστόσο αδιευκρίνιστα κάποια βασικά σημεία.

Περιγράφεις την Ηλιούπολη στο βιβλίο σου κατά την διάρκεια της γερμανικής κατοχής ως μια κοινότητα αλληλεγγύης και έντονων κοινωνικών αγώνων. Υπάρχουν τέτοια χαρακτηριστικά και στη σύγχρονη εποχή;

Σύμφωνα με μαρτυρία του Θανάση Λώλα, από την δεκαετία του ’30 υπήρχε η «Εργατική Βοήθεια» η οποία δρούσε νόμιμα σχεδόν και βοηθούσε τις οικογένειες των φυλακισμένων, των εξορίστων κλπ. Κατά την γερμανική κατοχή, ιδιαίτερα τον φοβερό χειμώνα του ‘41 όπου η πείνα θέριζε, σύμφωνα με την Γαβριέλα Χαμογεωργάκη και την Ζωή Πετροπούλου, δημιουργήθηκαν πρωτοβουλίες αλληλεγγύης (συσσίτια κ.α) από διάφορους κοινωνικούς φορείς, την εκκλησία κλπ που αντιμετώπισαν σε σημαντικό βαθμό τα προβλήματα επιβίωσης του μεγαλύτερου μέρους του πληθυσμού. Ωστόσο δεν έλειψαν και οι κερδοσκόποι μαυραγορίτες…

Σημαντικό ρόλο ανέλαβαν στη συνέχεια, οι τοπικές οργανώσεις του ΕΑΜ και της ΕΠΟΝ.

Σήμερα η κατάσταση βεβαίως είναι εντελώς διαφορετική, δεν υπάρχει έλλειψη και μαυρη αγορά τροφίμων κλπ, αλλά αδυναμία επαρκούς διατροφής και στέγασης ενός μέρους του πληθυσμού. Πρωτοβουλίες αλληλεγγύης εξακολουθούν να λαμβάνονται τόσο από θεσμικούς όσο και από εξωθεσμικούς φορείς γι αυτό το μέρος του πληθυσμού. Όμως, όπως και κατά την γερμανική κατοχή, κάποιοι εξακολουθούν να πλουτίζουν εκμεταλλευόμενοι την δυστυχία των άλλων …

Στην τελευταία δεκαετία ζούμε την αναβίωση ακραίων νεοναζιστικών εκφάνσεων στην πολιτική ζωή του τόπου μας. Τι έχει γίνει στην Ηλιούπολη σε σχέση με αυτό;

Η φτώχεια, η ανεργία, η ανασφάλεια, ο φόβος για το μέλλον, διακατέχει σήμερα ένα μέρος και του ελληνικού πληθυσμού. Όταν χάνεται η ελπίδα, ανοίγει ο δρόμος για συντηρητικές επιλογές. Σε όλη την Ευρώπη ενισχύονται τα νεοναζιστικά μορφώματα.

Στην Ηλιούπολη η απήχηση ακραίων ναζιστικών ιδεών και πρακτικών φαίνεται να είναι περιορισμένη. Η επίθεση στο «Συνεργείο» προήλθε από «εξωγενείς» παράγοντες. Αυτό δεν πρέπει να σημαίνει εφησυχασμό. Αντιθέτως, πρέπει να μας συσπειρώσει περισσότερο…