Παρέμβαση πολιτών στον πολεοδομικό σχεδιασμό, 1984
Το κείμενο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε αρχικά στην εφημερίδα «ΑΛΗΘΕΙΑ» τον Ιούνιο 1984 με τίτλο «Για μια παρέμβαση στον Πολεοδομικό Σχεδιασμό της Ηλιούπολης» και στη συνέχεια στο βιβλίο μου «Εδώ κάποτε…Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης», 2005.
Έχει γίνει ευρέως γνωστό ότι την περίοδο αυτή (*1984) βρίσκεται σε εξέλιξη η «Επιχείρηση Πολεοδομική Ανασυγκρότηση» (Ε.Π.Α.), μια προσπάθεια που ξεκίνησε το Υ.Χ.Ο.Π. στα τέλη του '82 και που αφορά τον πολεοδομικό σχεδιασμό 432 Ελληνικών Πόλεων και Δήμων, μεταξύ των οποίων και τη. Εξ΄ άλλου -ίσως να μην είναι αρκετά γνωστό- με αφορμή την Ε.Π.Α. δημιουργήθηκε τον Μάη του '83 στο Δήμο μας μια "Δημοτική Πολεοδομική Επιτροπή", με στόχο να συμβάλλει στην προσπάθεια αντιμετώπισης των πολεοδομικών προβλημάτων της πόλης μας. Στην Διακήρυξή της, η επιτροπή αυτή, μεταξύ άλλων διαπίστωνε ότι "-Το περιβάλλον γενικά, το δομημένο περιβάλλον ειδικότερα, υποβαθμίζονται καθημερινά. Κατά συνέπεια, υποβαθμίζεται και η ποιότητα της ζωής μας. - Η τοπική Αυτοδιοίκηση αδυνατεί να συμμετάσχει ουσιαστικά στον Πολεοδομικό Σχεδιασμό. - Η Λαϊκή Συμμετοχή στα Πολεοδομικά ζητήματα είναι ανύπαρκτη. Και έβαζε σαν καθήκον (κατ΄ αρχήν για τους Αρχιτέκτονες και μηχανικούς της πόλης μας) : "- Την υπεύθυνη και άμεση κινητοποίηση και συμμετοχή στην αντιμετώπιση των πολεοδομικών προβλημάτων της Ηλιούπολης, όσο υπάρχουν ακόμα περιθώρια - Την ενίσχυση της προσπάθειας για αποκέντρωση των αποφάσεων και των διαδικασιών για τον Πολεοδομικό Σχεδιασμό". Κατέληγε δε η "Διακήρυξη" με το συμπέρασμα ότι: "Ο στόχος για μια Πολεοδομική Ανασυγκρότηση στην Ηλιούπολη μπορεί να γίνει εφικτός: - Με την συνεργασία του ντόπιου επιστημονικού δυναμικού της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και του Υ.Χ.Ο.Π. (δηλαδή των μελετητών της Ε.Π.Α.) - Με την δημιουργία της "Δημοτικής Πολεοδομικής Επιτροπής". Η Διακήρυξη της επιτροπής δημοσιεύτηκε τότε σε τρεις τοπικές εφημερίδες (ΑΛΗΘΕΙΑ, ΗΛΙΟΥΠΟΛΙΤΙΚΑ ΝΕΑ, ΓΝΩΜΗ) και στη συνέχεια σε μια τέταρτη (ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ). Η μόνη εφημερίδα που δεν την δημοσίευσε ήταν η εφημερίδα της Παράταξης του κ. Κιντή η "Δημοκρατική Ενότητα". Για ένα πρώτο διάστημα, η Δημοτική Πολεοδομική Επιτροπή, παρ΄ όλη τη μικρή ανταπόκριση που βρήκε, λειτούργησε ουσιαστικά, κάνοντας συγκεκριμένες προτάσεις και προχωρώντας μάλιστα και σε ορισμένες προμελέτες διαμόρφωσης πλατειών, οικοπέδων, πεζόδρομων κ.λ.π. Μεσολάβησαν όμως οι εκλογές για τα Συνοικιακά Συμβούλια (Νοέμβρης '83) και στη συνέχεια, με ευθύνη της Δημοτικής Αρχής και συγκεκριμένα του αντιδήμαρχου κ. Κανελλόπουλου, η επιτροπή αδρανοποιήθηκε εντελώς. Δεδομένου όμως ότι: α) Οι μελέτες της Ε.Π.Α. βρίσκονται σε μια φάση όπου οι μελετητές θα πρέπει να προχωρήσουν σε κάποιες ολοκληρωμένες προτάσεις και να παρθούν κάποιες συγκεκριμένες αποφάσεις. β) Η Δημοτική Αρχή συνεχίζει να αντιμετωπίζει τα πολεοδομικά προβλήματα του Δήμου μας με αποσπασματικές ενέργειες, δημιουργώντας "τετελεσμένα γεγονότα". γ) Ορισμένα Συνοικιακά Συμβούλια έχουν ήδη αρχίσει να ασχολούνται με τα προβλήματα της γειτονιάς τους και να προωθούν ορισμένες αποφάσεις, ξεπερνώντας τόσο τους μελετητές της Ε.Π.Α. όσο και τη Δημοτική Αρχή. Νομίζω ότι είναι άμεση ανάγκη να υπάρξει ένας συντονισμός ανάμεσα σ΄ όλους αυτούς τους παράγοντες που είναι αρμόδιοι για την αντιμετώπιση των πολεοδομικών προβλημάτων της πόλης μας, ώστε να γίνουν οι όσο το δυνατόν σωστότερες επιλογές και τελικά η "Επιχείρηση Πολεοδομική Ανασυγκρότηση", παρ΄ όλες τις γενικότερες αδυναμίες της να συμβάλλει στην αναβάθμιση της ποιότητας της ζωής στις γειτονιές του Δήμου μας.
Πολεοδομικές επιτροπές γειτονιάς
Σύμφωνα με την αντίληψη των εμπνευστών της Ε.Π.Α. (δηλαδή του Υ.Χ.Ο.Π.), είναι καθήκον της Τοπικής Αυτοδιοίκησης να εξασφαλίσει την όσο το δυνατόν πλατύτερη λαϊκή συμμετοχή στον πολεοδομικό σχεδιασμό. 2 Για το λόγο αυτό ο Νόμος 1337/83, προβλέπει την δημιουργία "Πολεοδομικών Επιτροπών Γειτονιάς" και αναθέτει στη Δημοτική Αρχή να επεξεργαστεί τον τρόπο συγκρότησής τους. Απ΄ όσο γνωρίζουμε, το ζήτημα αυτό δεν έχει καν απασχολήσει το Δημοτικό μας Συμβούλιο με ευθύνη φυσικά της Δημοτικής Αρχής η οποία ισχυρίζεται ότι… έχει μεταθέσει στα Συνοικιακά Συμβούλια την αρμοδιότητά της για συγκρότηση Πολεοδομικής Επιτροπής Γειτονιάς. Ένα είναι όμως το γεγονός, ότι τόσο τα Συνοικιακά Συμβούλια, όσο και η Δημοτική Αρχή, είναι εντελώς απληροφόρητοι για οτιδήποτε συνδέεται με την Ε.Π.Α. και τις όποιες δυνατότητες λαϊκής παρέμβασης στον πολεοδομικό σχεδιασμό του Δήμου μας. Μοναδική ίσως εξαίρεση αποτελεί το 15ο Συνοικιακό Συμβούλιο το οποίο δημιούργησε πρωτοβουλιακά Πολεοδομική Επιτροπή Γειτονιάς και στη συνέχεια, αφού επεξεργάστηκε συγκεκριμένες προτάσεις για τον χώρο του, προχώρησε στην προσπάθεια συντονισμού του με άλλα Συνοικιακά Συμβούλια. Νομίζω ότι η θετική αυτή πρωτοβουλία του 15ου Συνοικιακού Συμβουλίου, μπορεί ν΄ αποτελέσει την αφορμή για μια συσπείρωση όλων όσων συνειδητοποιούν την ανάγκη για μια συμμετοχή στον πολεοδομικό σχεδιασμό του Δήμου μας, όλων όσων ενδιαφέρονται για το περιβάλλον και για τη ποιότητα του, όλων όσων πιστεύουν ότι υπάρχουν ακόμα περιθώρια μιας παρέμβασης, μακριά από προεκλογικούς μικρο υπολογισμούς και τους μικροκομματικούς ανταγωνισμούς.
Εκδήλωση «60 χρόνια Ηλιούπολη», 1985
Το κείμενο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΑΛΗΘΕΙΑ τον Μάιο 1985 και στη συνέχεια στο βιβλίο μου «Εδώ κάποτε…Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης», 2005. Αποτελεί εισήγηση στην εκδήλωση “60 χρόνια Ηλιούπολη” που πραγματοποιήθηκε από την «Ομάδα Αρχιτεκτόνων Ηλιούπολης» και το Ανοικτό Πανεπιστήμιο Ηλιούπολης στις 18.3.1985.
Συμπληρώνονται 60 χρόνια απ' το πρώτο "σχέδιο πόλεως" της Ηλιούπολης, δηλαδή απ' το πρώτο "Διάγραμμα Ρυμοτομίας του Συνοικισμού Ηλιουπόλεως" που δημοσιεύτηκε στο 2o τεύχος της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως, στις 31 Μαρτίου 1925. Νομίζουμε ότι, εκτός απ' το ιστορικό της δημιουργίας και της εξέλιξης της πόλης μας, η φετινή επέτειος είναι μια ευκαιρία για να δούμε τη σημερινή δομή της Ηλιούπολης, τη σημερινή κατάσταση, τα σημερινά προβλήματα. 3 Η Ηλιούπολη, η οποία, σύμφωνα με την απογραφή του 1928 είχε 569 κατοίκους, 8.051 το 1951 και 40.215 το 1971, είναι σήμερα (*1985) μια πόλη 85.000 κατοίκων (σύμφωνα με υπολογισμούς με βάση τους μετρητές της ΔΕΗ). Είναι μια περιοχή της πρωτεύουσας ισχυρά εξαρτημένη απ' το κέντρο της Αθήνας, εφ' όσον οι θέσεις απασχόλησης στον Δήμο μας είναι αρκετά περιορισμένες: σύμφωνα με στοιχεία του 1981 υπήρχαν 5.863 θέσεις απασχόλησης σε σύνολο 24.050 ατόμων ενεργού πληθυσμού, δηλαδή ποσοστό κάλυψης αναγκών 24%. Η Ηλιούπολη, εξακολουθεί λοιπόν να παραμένει ουσιαστικά "περιοχή κατοικίας", με κυρίαρχο τρόπο δόμησης την αυτοστέγαση, παρόλο το γεγονός ότι απ' τα τέλη της δεκαετίας του '60, η αντιπαροχή καλύπτει ένα όλο και σοβαρότερο ποσοστό του κτισμένου όγκου των οικοδομών. Όσον αφορά τα κοινωνικά χαρακτηριστικά της, η Ηλιούπολη είναι μια πόλη όπου κυριαρχεί η ετερογένεια των κατοίκων της, όσον αφορά την προέλευσή τους. Αφ' ετέρου, έχει διευρυνθεί η οικονομική κα εισοδηματική διαφοροποίηση των κατοίκων της, πράγμα που παλιότερα δεν ήταν τόσο αισθητό, όπου όλοι σχεδόν, εκτός εξαιρέσεων, ευρίσκονταν περίπου στον ίδιο παρονομαστή. Εξ άλλου, σήμερα (*1985), τα κυρίαρχα προβλήματα τα οποία απασχόλησαν τους παλιότερους κατοίκους της Ηλιούπολης, δηλαδή η ανεπάρκεια σε τεχνικά έργα υποδομής, τείνουν να εξαλειφτούν (οδοποιία - αποχέτευση) ή εξαφανίστηκαν εντελώς (ύδρευση - ηλεκτροφωτισμός). Έτσι, κυρίαρχα κοινά προβλήματα εμφανίζονται σήμερα εκείνα που έχουν σχέση με την "ποιότητα ζωής", κυρίως το πρόβλημα της εξασφάλισης των απαραίτητων εγκαταστάσεων κοινωνικού εξοπλισμού (σχολεία, αθλητικοί χώροι, πολιτιστικά κέντρα, πράσινο, κέντρα υγείας, πρόνοιας κ.λ.π.), καθώς και το πρόβλημα της εξασφάλισης ενός ανθρώπινου περιβάλλοντος.
Κοινωνικός εξοπλισμός
Όσον αφορά το πρώτο πρόβλημα, σύμφωνα με τους μελετητές της "Επιχείρησης Πολεοδομικής Ανασυγκρότησης"-Ε.Π.Α – (Ηλίας Σκρουμπέλλος και συνεργάτες), σήμερα στη Ηλιούπολη είναι απαραίτητα ακόμα 48,1 στρέμματα για Σχολεία, 7,3 για Αθλητισμό κ.λ.π., 800 στρ. για πλατείες και πάρκα, 30 στρ. για πολιτιστικά κέντρα, 1,8 στρ. για Διοικητικές εγκαταστάσεις, 3,6 στρ. για εγκαταστάσεις Υγείας, και 9 στρ. για εγκαταστάσεις Πρόνοιας. Δηλαδή σύνολο 1.133,3 στρέμματα. Σύμφωνα με τους μελετητές, η απαιτούμενη επιφάνεια γης γι' αυτές τις εγκαταστάσεις μπορούν να βρεθεί σε 700 στρ. από το περιαστικό πράσινο (δηλ. στις πλαγιές του Υμηττού), 60 στρ. στου Χαλικάκη, 240 στρ. σε Δημόσιες καταπατημένες εκτάσεις (δηλ. στα λεγόμενα "οικόπεδα Νάστου"), 30 στρ. σε οικόπεδο του Υπουργείου Γεωργίας (δηλ. στην περιοχή "Κτηνιατρείου"), 24 στρ. στο ρέμα της 4 Πικροδάφνης. Τα υπόλοιπα 80 περίπου στρέμματα που υπολείπονται, προβλέπουν οι μελετητές να προκύψουν από απαλλοτριώσεις. Γίνεται λοιπόν φανερό από τα παραπάνω ότι το πρόβλημα της εξασφάλισης των απαραίτητων χώρων κοινωνικού εξοπλισμού, μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με την σωστή, συλλογική, και μελετημένη αξιοποίηση των Δημόσιων χώρων που έχουν απομείνει στην πόλη μας. Πράγμα που σημαίνει ότι πρέπει να τεθεί τέρμα, πριν να είναι πολύ αργά, στις σημερινές πρόχειρες, αποσπασματικές, ασυντόνιστες και χωρίς μια συνολική μελέτη επεμβάσεις στους χώρους αυτούς ("προσωρινές" δεντροφυτεύσεις, κτιριακές εγκαταστάσεις κ.λ.π.), που γίνονται, τόσο απ΄ τη μεριά του Δήμου και των Συνοικιακών Συμβουλίων, όσο και απ' τη μεριά διάφορων οργανισμών του Δημοσίου. Πρέπει να γίνει συνείδηση σε όλους μας, ότι η αξιοποίηση των Δημόσιων χώρων του Δήμου μας, δεν μπορεί να γίνει, σε καμιά περίπτωση και από κανέναν, αντικείμενο προεκλογικής εκμετάλλευσης για έργα βιτρίνας. Πρέπει να γίνει συνείδηση σε όλους μας ότι μια τέτοια "αξιοποίηση" ισοδυναμεί με καταστροφή των εναπομείναντων Δημόσιων χώρων με ανυπολόγιστες για όλους μας συνέπειες. Όπως αναφέρεται και στα Πολεοδομικά πρότυπα του Υ.Χ.Ο.Π. για την Ε.Π.Α: «Είναι δυνατό και επιθυμητό από τους περισσότερους φορείς (Δημοσίου ή Τ.Α.) να γίνεται συνδυασμός λειτουργιών, π.χ. σχολεία, αθλητικές εγκαταστάσεις, πολιτιστικά κέντρα), με αποτέλεσμα την εξοικονόμηση δημόσιας ή δημοτικής ή κοινοτικής γης». Συμφωνώντας με την παραπάνω άποψη, νομίζουμε ότι θα πρέπει να ανασταλούν αμέσως οι επεμβάσεις που γίνονται χωρίς σοβαρές μελέτες σε διάφορους, καίριας σημασίας, χώρους του Δήμου μας (Προφήτης Ηλίας, περιοχή Αγ. Νικολάου, περιοχή Κτηνιατρείου, Ρέμα Πικροδάφνης κ.λ.π.) και να συνεχιστούν, είτε με την ολοκλήρωση των προτάσεων της "Επιχείρησης Πολεοδομικής Ανασυγκρότησης", είτε ύστερα από την εκπόνηση σοβαρών μελετών για τους αντίστοιχους χώρους.
Κυκλοφοριακό
Το κυκλοφοριακό αναδεικνύεται σήμερα (*1985) σε ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της Ηλιούπολης, σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες υποβάθμισης του περιβάλλοντος της πόλης μας. Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του '70, η κυκλοφορία στην Ηλιούπολη είχε καταφέρει να διατηρηθεί σε μια σχετικά καλή κατάσταση. Κι' αυτό οφείλονταν στον σημαντικά μικρότερο αριθμό Ι.Χ. αυτοκινήτων που χρησιμοποιούσαν το υφιστάμενο οδικό δίκτυο, εφ' όσον δεν υπήρχε η ευχέρεια, αυτοκίνητα με άλλο προορισμό να διασχίζουν την πόλη μας (η Λ. Βουλιαγμένης, βασικός οδικός άξονας της Ν.Α. Αττικής συνέπιπτε με το δυτικό όριο της Ηλιούπολης). 5 Το πρόβλημα της διερχόμενης κυκλοφορίας εμφανίστηκε γύρω το 1981, με τη "προσωρινή", όπως την χαρακτήρισε η τότε Κυβέρνηση της Δεξιάς, διέλευση της λεωφόρου Κατεχάκη - Καρέα - Αλίμου μέσα από τον Δήμο μας. Έτσι, η Ηλιούπολη απόκτησε μέσα σ΄ αυτά τα χρόνια ένα τεράστιο όγκο διερχόμενης κυκλοφορίας οχημάτων, γεγονός που συνέβαλλε στην αλλοίωση της φυσιογνωμίας που είχε διατηρήσει η πόλη μας μέχρι τότε. Οι επιπτώσεις της μεγάλης οδικής κυκλοφορίας στη ζωή της πόλης μας είναι σήμερα πολλές: ▪ Κατακερματισμός του χώρου, διατάραξη της κοινωνικής ζωής, της επαφής των γειτόνων κ.λ.π. • Κακοποίηση της αισθητικής του περιβάλλοντος. • Τροχαία ατυχήματα, θόρυβος, ρύπανση της ατμόσφαιρας, οπτική ενόχληση, παρεμπόδιση των πεζών. Έτσι, για την Ηλιούπολη, το ζήτημα της απομάκρυνσης της διερχόμενης κυκλοφορίας οχημάτων, παραμένει ένα πρόβλημα αιχμής, και η αποφασισμένη δημιουργία της περιφερειακής Λεωφόρου Υμηττού, μέσα απ' το βουνό (θεωρείται ότι) θα ανακουφίσει σ' ένα μεγάλο βαθμό την κατάσταση. Δεν θα πρέπει ωστόσο, να υποτιμήσουμε τις επιπτώσεις αυτής της νέας Λεωφόρου σχετικά με την αλλοίωση του φυσικού περιβάλλοντος του Υμηττού τον οποίο θα διασχίζει. Εξ άλλου θα πρέπει να σημειώσουμε ότι, η δημιουργία ενός νέου αυτοκινητόδρομου μεγάλης κυκλοφορίας, της Λεωφόρου Πικροδάφνης, που προβλέπεται από το "Ρυθμιστικό του '83", συναντά την ολοκληρωτική αντίθεση, τόσο των κατοίκων της περιοχής, όσο και του Δημοτικού Συμβουλίου Ηλιούπολης, και ελπίζουμε να επανεξεταστεί απ' τους αρμόδιους του Υ.Χ.Ο.Π. Θεωρούμε τέλος, σημαντικό, για τη αντιμετώπιση του κυκλοφοριακού στην Ηλιούπολη: • Να δημιουργηθεί ένα νέο σύστημα κυκλοφορίας πεζών - οχημάτων. • Να γίνει ιεράρχηση και χαρακτηρισμός του οδικού δικτύου (αρτηρίες - συλλεκτήριοι δρόμοι τοπικής κυκλοφορίας - πεζόδρομοι - δρόμοι στάθμευσης). Πιστεύουμε επίσης, ότι πρέπει να περιοριστεί η σπατάλη εδάφους που διατίθεται για την κυκλοφορία. Είναι χαρακτηριστικό ότι από τα 600 περίπου εκτάρια της εντός σχεδίου έκτασης της Ηλιούπολης, τα 218 Εκτάρια, δηλαδή ένα ποσοστό 35% περίπου, διατίθενται για την κυκλοφορία (ενώ τα STANDARDS προβλέπουν γύρω στα 25%). Νομίζουμε λοιπόν ότι ένας τρόπος για τον περιορισμό αυτής της σπατάλης θα ήταν, να μειωθούν από 4 σε 2 οι λωρίδες κυκλοφορίας μιας σειράς δρόμων, και οι υπόλοιπες 2, να χρησιμοποιηθούν σαν παιδότοποι, χώροι πρασίνου, πεζόδρομοι κ.λ.π., δημιουργώντας έτσι ένα ενιαίο δίκτυο πεζόδρομων, παιδότοπων και χώρων πρασίνου.
Για μια ουσιαστική παρέμβαση στην πόλη
Θα μπορούσαμε να αναφερθούμε εξ άλλου, και σε μια σειρά άλλα περισσότερο ή λιγότερο σημαντικά προβλήματα της σημερινής Ηλιούπολης, όπως: ανεπάρκεια αντιπλημμυρικών έργων, τόνωση κάποιων εμπορικών κέντρων, καθαριότητα κ.λ.π. Όμως, για μας το ζήτημα δεν είναι να καταγράψουμε απλώς κάποια προβλήματα σε μια λίστα και να αναζητήσουμε τους υπεύθυνους "αρμόδιους φορείς" για να τα επιλύσουν. Το ζήτημα μιας ουσιαστικής παρέμβασης στην πόλη, δεν εξαντλείται στην ποσοτική εκτίμηση και καταγραφή των προβλημάτων της πόλης αλλά, αρχίζει ακριβώς απ' αυτό το σημείο. Το ζήτημα μιας ουσιαστικής παρέμβασης στη ζωή της πόλης, προϋποθέτει κατά τη γνώμη μας, μια γενικότερη εκτίμηση της σημερινής κατάστασης, της σημερινής κοινωνικής πραγματικότητας, η οποία ακριβώς δημιουργεί προβλήματα. Το πολεοδομικό γίγνεσθαι, δεν είναι ανεξάρτητο από το κοινωνικό - οικονομικό γίγνεσθαι. Η ολόπλευρη κρίση του κυρίαρχου σήμερα κοινωνικού συστήματος συμβάλλει αποφασιστικά και αναπόφευκτα στην λεγόμενη "κρίση της πόλης". “Το γενικό πρόβλημα "κρίση της πόλης", αποτελεί σύνθεση ζητημάτων καθημερινών αξιών της ζωής, αδιέξοδα ενός ορισμένου τύπου ανάπτυξης, αλλοτρίωση ανασφάλεια και άγχος των κατοίκων, απώλεια του ελεύθερου χρόνου, ετερογένεια και μαζοποίηση των ατόμων κ.λ.π. …Η πόλη - μαμούθ, δεν είναι στα μέτρα της ανθρώπινης ζωής. Μέσα σ' αυτήν ο άνθρωπος μαζοποιείται, γίνεται ανώνυμος, απρόσωπος και ταυτόχρονα ανεύθυνος…Έντεχνα αποπροσανατολισμένος ο κάτοικος της πόλης έχασε τη συνείδηση του "δικαιώματος κατοικείν" μέσα στην πόλη και υποτάχθηκε στην αντίληψη της πόλης σαν χώρου αναπότρεπτου καταναγκασμού…, αρκούμενος πια, είτε στην εσώκλειστη φυγή μέσα στο διαμέρισμα, είτε στην ακράτητη φυγή εκτός της πόλης (έστω τα Σαββατοκύριακα…)…Στο βαθμό που οι ανθρώπινες σχέσεις παραμένουν χαλαρές, στο χώρο της Συνοικίας, στον ίδιο βαθμό απουσιάζει η γνήσια λαϊκή συμμετοχή και η λαϊκή θέληση των πραγμάτων”. (5) Αν όλα όσα ειπώθηκαν παραπάνω, αντανακλούν σε κάποιο βαθμό την πραγματικότητα της σημερινής πόλης, την πραγματικότητα της Ηλιούπολης, τι μας μένει λοιπόν να κάνουμε; Όσον μας αφορά, όπως είπαμε ήδη, το ζήτημα δεν είναι μόνο η "καρτελοποίηση" των προβλημάτων, η "αρχειοθέτησή" τους, η ποσοτική τους καταγραφή. Για μας το ζήτημα είναι, η διεκδικούμενη -και σωστά- απ' την Τοπική Αυτοδιοίκηση διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της και ενίσχυση των οικονομικών της, να συνδυαστεί με την λειτουργία κάποιων διαδικασιών και με την ανάδειξη κάποιων φορέων στα 7 πλαίσιά της, που να εξασφαλίζουν μια διαρκή παρέμβαση και έλεγχο των κατοίκων στην ανάπτυξη της πόλης. Ένας τέτοιος φορέας, που θα μπορούσε να βγει μέσα από μια ανοιχτή δημοκρατική διαδικασία, είναι μια "Δημοτική Πολεοδομική Επιτροπή" η οποία θα μπορούσε να συσπειρώνει και να συντονίζει τις πιο ζωντανές δυνάμεις του Δήμου, των Συνοικιακών Συμβουλίων και κάθε άλλου φορέα ή ατόμου που ενδιαφέρεται να συμβάλει στη δημιουργία μιας νέας Ηλιούπολης. Μια τέτοια επιτροπή θα μπορούσε να στηρίζει και να κινητοποιεί κάποιες "πολεοδομικές επιτροπές γειτονιάς" που δημιουργούνται στα πλαίσια των Συνοικιακών Συμβουλίων. Τέλος, μια "Δημοτική Πολεοδομική Επιτροπή" με τον ανοιχτό διάλογο, την αντιπαράθεση των διαφόρων απόψεων και τις ανοιχτές δημοκρατικές της διαδικασίες θα μπορούσε ίσως να συμβάλλει στον καλύτερο προβληματισμό όλων μας πάνω στο περιεχόμενο αυτής της νέας Ηλιούπολης που όλοι θέλουμε να χτίσουμε.
Πηγές 1Μελέτη για τα 9 διαμερίσματα των Αθηνών (Γρηγ. Διαμαντόπουλος κ.α,1980) 2Μελέτη Β' φάσης Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου (Ε.Π.Α. 1984) 3Πολεοδομικά πρότυπα Υ.Χ.Ο.Π., 1983. 4Η οδική κυκλοφορία και οι επιπτώσεις της στο περιβάλλον (Γ. Γιαννόπουλος, ΕΞΠΡΕΣ 26/1/85) 5Συμμετοχή στο Σχεδιασμό της πόλης (Αρ. Μπέης, Περιοδικό ΑΝΤΙ) 6Ανρύ Λεφέβρ: "Το δικαίωμα στην πόλη".
«Συμπόσιο για την ανάπτυξη της Ηλιούπολης», 1988
Το κείμενο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε στο βιβλίο μου «Εδώ κάποτε…Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης», 2005. Αποτελεί εισήγησή μου στο “Συμπόσιο για την ανάπτυξη της Ηλιούπολης” που πραγματοποιήθηκε από τον Δήμο Ηλιούπολης τον Δεκέμβριο 1988
Η Ηλιούπολη, όπως όλες οι συνοικίες της Αθήνας, είχαν ν΄ αντιμετωπίσουν τα τελευταία 30-35 χρόνια μια σειρά προβλήματα που αφορούσαν, κυρίως, ελλείψεις σε εγκαταστάσεις και δίκτυα υποδομής. Δεν υπήρχαν δρόμοι, ή όταν υπήρχαν, ήταν χωματόδρομοι, δεν υπήρχαν δίκτυα ύδρευσης, ηλεκτρικού ρεύματος, τηλεφώνων, αποχέτευσης. Δεν είχαν γίνει στοιχειώδη αντιπλημμυρικά έργα. Δεν υπήρχαν επαρκείς συγκοινωνίες, σχολεία κ.λ.π. 8 Σιγά-σιγά, και κάτω από τις ιδιόρρυθμες συνθήκες ανάπτυξης της ελληνικής κοινωνίας, τα προβλήματα αυτά αντιμετωπίστηκαν περισσότερο ή λιγότερο σοβαρά., και μπορούμε να πούμε ότι σ΄ ένα σημαντικό βαθμό, έχουν αρχίσει να ξεπερνιούνται λίγο-πολύ. Σήμερα, τα προβλήματα που κυριαρχούν στις συνοικίες της Αθήνας είναι οι τεράστιες ελλείψεις σε εγκαταστάσεις "κοινωνικού εξοπλισμού" δηλ. Βρεφονηπιακοί Σταθμοί, Νηπιαγωγεία, Σχολεία, Κέντρα Υγείας, Νοσοκομεία, Πολιτιστικά Κέντρα, Αθλητικά Κέντρα, Κέντρα Ψυχαγωγίας, Παιδότοποι, Ελεύθεροι Χώροι, Πράσινο κ.λ.π. Οι προσπάθειες, λοιπόν, στρέφονται κατά κύριο λόγο προς τα κει. Έτσι, αρχίζει να τίθεται και το ζήτημα της "ποιότητας των δημόσιων χώρων και κτιρίων". ▪ Όσο η πλατεία ήταν αλάνα, λέγαμε κάποτε θα φτιαχτεί, θα γίνει ωραία, θα μπορείς να βρεθείς με τους γείτονές σου "σαν άνθρωπος". ▪ Όσο καιρό ο δρόμος ήταν γεμάτος λάσπη, λέγαμε κάποτε θα φτιαχτεί, θα μπορούμε να κυκλοφορούμε "σαν άνθρωποι". ▪ Όσο καιρό το σχολείο ήταν παράγκα ή στεγαζόταν σε κάποιο άθλιο νοικιασμένο μαγαζί, λέγαμε ότι κάποτε θα χτιστούν σωστά σχολεία. Ώσπου ήρθε η ώρα των "έργων". Στην αρχή είμαστε ικανοποιημένοι απ΄ οτιδήποτε γινόταν. Όμως στη συνέχεια, αρχίσαμε ν΄ αντιλαμβανόμαστε ότι: ▪ Πλατεία, δεν σημαίνει μόνο πλακόστρωση με πλάκες πεζοδρομίου + 2 παρτέρια + 4 παγκάκια + 8 δεντράκια. ▪ Δρόμος, δεν σημαίνει μόνο άσφαλτος για να κυκλοφορούν τα αυτοκίνητα και να τρομοκρατούνται οι πεζοί… ▪ Σχολείο, δεν σημαίνει 10 αίθουσες στη σειρά + ένα τσιμεντοστρωμένο προαύλιο + μια μάντρα με ψηλά κάγκελα… ▪ Χώρος αναψυχής, δεν σημαίνει μόνο μια τεχνητή λιμνούλα, ένα σιντριβάνι, μια ωραία θέα, ένα ωραίο τσιμεντένιο ανοιχτό θέατρο για "μαζικές εκδηλώσεις". ▪ Πράσινο, δεν σημαίνει μόνο γκαζόν και λεύκες ταχείας ανάπτυξης. Όσο καιρό ο Υμηττός παρέμενε στη φυσική του κατάσταση οι παλιοί Ηλιουπολίτες οραματίζονταν την "τουριστική αξιοποίησή του" με ξενοδοχειακά συγκροτήματα κ.λ.π. Εδώ, ευτυχώς, μια σειρά συγκυρίες, δεν επέτρεψαν μια τέτοιου τύπου "ανάπτυξη". Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι έπρεπε να φτάσουμε στο άλλο άκρο, στην εγκατάλειψή του στο έλεος των πυρκαγιών. Αντιμετωπίζοντας λοιπόν τις ελλείψεις στις εγκαταστάσεις του απαιτούμενου κοινωνικού εξοπλισμού, αρχίσαμε να αντιλαμβανόμαστε το πρόβλημα του "Δημόσιου Χώρου", το πρόβλημα του "περιβάλλοντος", το οποίο δημιουργούμε ή καταστρέφουμε και το πρόβλημα "των ανθρώπινων συμπεριφορών και σχέσεων" που ταιριάζουν στο περιβάλλον που διαμορφώνουμε. 9 Η Ηλιούπολη θεωρείται, και είναι, μια από τις "προνομιούχες" περιοχές του λεκανοπεδίου της Αττικής, χάρις στο γεγονός ότι χτίστηκε κατά το μεγαλύτερο μέρος της, από την αρχή με βάση κάποιο εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο, το οποίο παρ΄ όλες τις αλλοιώσεις και τις μετατροπές που έχει κατά καιρούς υποστεί, διατηρεί σε γενικές γραμμές τον αρχικό του χαρακτήρα. Δηλαδή, φαρδιούς δρόμους, μεγάλα πεζοδρόμια, αρκετές πλατείες, ελεύθερους χώρους, πρασιές, νησίδες πρασίνου. Η Ηλιούπολη, αν και αποτελεί κλασική περίπτωση δημόσιας έκτασης που καταπατήθηκε, οικοπεδοποιήθηκε και εμπορευματοποιήθηκε, καταφέρνει ακόμα μέχρι σήμερα, ύστερα από σκληρούς αγώνες κάποιων παλιότερων αλλά και της σημερινής Δημοτικής Αρχής, να περισώζει κάποιες Δημόσιες εκτάσεις, αυτά τα λεγόμενα "450 οικόπεδα Νάστου", συνολικής έκτασης 300 περίπου στρεμμάτων. Είναι βέβαιο ότι οι ανάγκες για τις απαιτούμενες σήμερα, αλλά και τις προβλεπόμενες στο μέλλον εγκαταστάσεις κοινωνικού εξοπλισμού είναι πολύ μεγαλύτερες από την συνολική έκταση που διαθέτουμε. Σύμφωνα με τους μελετητές της Ε.Π.Α. (Επιχείρηση Πολεοδομικής Ανασυγκρότησης), σήμερα στην Ηλιούπολη είναι απαραίτητα ακόμα 48,1 στρέμματα για Σχολεία, 7,3 στρ. για Αθλητισμό, 800 στρ. για Πλατείες και Πάρκα, 30 στρ. για Πολιτιστικά κέντρα, 1,8 στρ για Διοικητικές εγκαταστάσεις, 3,6 στρ. για εγκαταστάσεις Υγείας και 9 στρ. για εγκαταστάσεις Πρόνοιας, δηλαδή σύνολο 1.133,3 στρέμματα. Σύμφωνα πάλι με τους μελετητές, η απαιτούμενη επιφάνεια γης γι΄ αυτές τις εγκαταστάσεις μπορεί να βρεθεί: 700 στρ. από το περιαστικό πράσινο (δηλ. στις πλαγιές του Υμηττού), 60 στρ. στου Χαλικάκη, 240 στρ. σε Δημόσιες καταπατημένες εκτάσεις (δηλ. στα λεγόμενα "οικόπεδα Νάστου"), 30 στρ. σε οικόπεδο του Υπουργείου γεωργίας (δηλ. στην περιοχή "Κτηνιατρείου"), 24 στρ. στο ρέμα της Πικροδάφνης. Τα υπόλοιπα 80 περίπου στρέμματα, προβλέπουν οι μελετητές να προκύψουν από απαλλοτριώσεις. Γίνεται λοιπόν φανερό από τα παραπάνω ότι το πρόβλημα της εξασφάλισης των απαραίτητων χώρων κοινωνικού εξοπλισμού, μπορεί ν΄ αντιμετωπιστεί μόνο με τη σωστή, συλλογική και μελετημένη αξιοποίηση των Δημόσιων χώρων που έχουν απομείνει στην πόλη μας. Πράγμα που σημαίνει ότι πρέπει να τεθεί τέρμα πριν να είναι πολύ αργά στις σημερινές πρόχειρες, αποσπασματικές, ασυντόνιστες και χωρίς μια συνολική μελέτη επεμβάσεις στους χώρους αυτούς ("προσωρινές" δενδροφυτεύσεις, διαμορφώσεις, κτιριακές εγκαταστάσεις κ.λ.π.). Από τα παραπάνω στοιχεία προκύπτει ότι δεν υπάρχουν καθόλου περιθώρια για να χαθεί, για να μην αξιοποιηθεί σωστά, ούτε ένα οικόπεδο, ούτε ένα στρέμμα γης. Έτσι νομίζουμε ότι θα πρέπει να δοθεί η πρέπουσα σοβαρότητα, τόσο από τη μεριά της Κυβέρνησης και των κεντρικών κρατικών υπηρεσιών, όσο και από τη μεριά της Δημοτικής Αρχής. 10 Δεν είναι δυνατόν να έχει γίνει πρόσφατα μια πολεοδομική μελέτη για την Ηλιούπολη, στα πλαίσια της "Επιχείρησης Πολεοδομικής Ανασυγκρότησης", και η μελέτη αυτή να αγνοείται στις επιλογές τόσο του Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε., για λογαριασμό του οποίου έγινε, όσο και στις επιλογές των άλλων κρατικών φορέων και οργανισμών. Δεν είναι δυνατόν, χώροι που θα πρέπει να προορίζονται για την κάλυψη των στοιχειωδών αναγκών της Ηλιούπολης, να βγαίνουν στο σφυρί από την ΚΤΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ του ΔΗΜΟΣΙΟΥ, ή να παραχωρούνται για άσχετες με τις ανάγκες της περιοχής χρήσεις. Δεν είναι δυνατόν να μιλάμε για το κυκλοφοριακό πρόβλημα και για τη διερχόμενη μέσα από την Ηλιούπολη Λεωφόρο Κατεχάκη-Αλίμου, και ταυτόχρονα να δεχόμαστε να γίνει η Σοφοκλή Βενιζέλου μια άλλη λαιμητόμος, με το να συζητάμε να γίνει αερογέφυρα στη συμβολή της με τη Λεωφόρο Βουλιαγμένης. Το συμπέρασμά μας λοιπόν είναι ότι πρέπει να διαφυλάξουμε και να χρησιμοποιήσουμε σωστά τους Δημόσιους χώρους που σώσαμε από τους Νάστους. Και σ΄ αυτή την προσπάθεια, σημαντική ευθύνη έχει και η Δημοτική Αρχή, η οποία δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπίζει το Δημόσιο χώρο της Ηλιούπολης με την προχειρότητα και τον εύκολο εντυπωσιασμό που απαιτούν οι εκάστοτε εκλογικές αναμετρήσεις. Θα μπορούσαμε εδώ να σταθούμε σε αρκετές περιπτώσεις πρόχειρης και ευκαιριακής αντιμετώπισης από τη Δημοτική Αρχή Δημόσιων χώρων της πόλης μας, χώρων που καταφέραμε να αποσπάσουμε με τόσους αγώνες από το Νάστο και από τους κληρονόμους του. Όμως κάτι τέτοιο θα χρειάζονταν μια ξεχωριστή ανοιχτή συζήτηση. Ας αναφέρουμε μόνο ενδεικτικά, την περίπτωση "ΧΑΛΙΚΑΚΗ". Είναι γνωστό ότι από το 1980, που πρωτο-φυτεύτηκαν κάποια δεντράκια, στο χώρο αυτό των 64 στρεμμάτων δεν είχε γίνει απολύτως τίποτα. Τον Σεπτέμβρη του '85, διαβάζουμε στην "ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ", την εφημερίδα της παράταξης του κ. Δημάρχου, ότι η Δημοτική Αρχή ζητά από το Νομαρχιακό Ταμείο ανάμεσα σε άλλα και 5.000.000 δρχ. για προκήρυξη Αρχιτεκτονικού διαγωνισμού για "εκπόνηση μελέτης Αθλητικού Κέντρου στου Χαλικάκη". Πολύ καλά κάνει σκεφτήκαμε. Τον Οκτώβριο όμως του ίδιου χρόνου, εμφανίζεται ένα "Σχέδιο γενικής διάταξης" σαν "μελέτη" και στις 29 Οκτωβρίου μπαίνουν στο χώρο οι μπουλντόζες και αρχίζει η λεγόμενη "αξιοποίηση" του χώρου, ενός από τους πιο σημαντικούς που διασώθηκαν από την οικοπεδοποίηση στη Ηλιούπολη. Είναι χαρακτηριστικό ότι στις αντιδράσεις που υπήρξαν τότε για την ανυπαρξία πραγματικής μελέτης για τη διαμόρφωση του χώρου, ο Δήμαρχος δηλώνει: "Δεν έχουμε ανάγκη από μεγαλεπήβολες μελέτες. Έχουμε ανάγκη από χρήματα". (Ριζοσπάστης 30.10.85). Βέβαια, κανένας ποτέ δεν ζήτησε μεγαλεπήβολες μελέτες από τον Δήμαρχο, απλώς, τις στοιχειώδεις μελέτες που χρειάζεται για να ξεκινήσει κάποιο "έργο". Και όπως 11 έχει καταγγελθεί στο Δημοτικό Συμβούλιο, πάρα πολλά έργα αξιοποίησης Δημόσιων χώρων, έχουν ξεκινήσει στην Ηλιούπολη ΧΩΡΙΣ ΚΑΜΙΑ ΜΕΛΕΤΗ, ή το πολύ-πολύ με βάση κάποια σκιτσάκια ή σκαριφήματα φτιαγμένα κυριολεκτικά στο γόνατο. Αξίζει να αναφέρουμε ότι, τον Μάρτη του '85, ο Δήμος υποσχέθηκε ότι θα εκθέσει στο λαό "πρόταση αξιοποίησης των οικοπέδων Νάστου" που επεξεργάζεται από καιρό ώστε όλοι μαζί να αποφασίσουν από κοινού πως θα αξιοποιηθεί το κάθε οικόπεδο κλπ. Μέχρι σήμερα καμιά τέτοια πρόταση αξιοποίησης από τη μεριά του Δήμου δεν έχει εκτεθεί στο λαό. Αντ΄ αυτής, προεκλογικά, η "Δημοκρατική Ενότητα", δηλ. η παράταξη του κ. Κιντή, παρουσίασε ένα φυλλάδιο, όπου συνυπάρχουν κάποιες προτάσεις, με κάποιες διαμορφωμένες καταστάσεις, οι οποίες βέβαια καθόλου δεν τέθηκαν υπ΄ όψη του λαού σε κάποια ανοιχτή και δημόσια συζήτηση. Όλα τα παραπάνω μας οδηγούν σ΄ ένα τελευταίο συμπέρασμα: Π ρ έ π ε ι ν α π ά ρ ο υ μ ε τ η ν κ α τ ά σ τ α σ η σ τ α χ έ ρ ι α μ α ς. Που σημαίνει, να ενδιαφερθούμε για το Δημόσιο χώρο της πόλης μας, να διεκδικήσουμε μια άλλη ποιότητα σ΄ αυτόν, να απαιτήσουμε μια άλλη χρήση του. Ο Δημόσιος χώρος δεν μπορεί να είναι για μας ένας χώρος αδιάφορος. Ένας χώρος που εναποθέτουμε την φροντίδα του και την ποιότητά του μόνο σε κάποιους κρατικούς ή δημοτικούς υπαλλήλους, σε κάποιους γραφειοκράτες της κεντρικής ή τοπικής εξουσίας. Η ποιότητα του Δημόσιου χώρου αφορά την ποιότητα της ζωής μας. Ο Δημόσιος χώρος είναι δικός μας, μας ανήκει, όπως και ο ιδιωτικός μας χώρος, ο χώρος της κατοικίας μας. Διεκδικούμε τον Δημόσιο χώρο που μας ανήκει, σημαίνει ότι αρνούμαστε τη μιζέρια που μας επιβάλλει η κοινωνία του κέρδους, του θανάτου και του θεάματος. Σημαίνει ότι διεκδικούμε στην πόλη πολλαπλά κέντρα ζωής, διεκδικούμε τη συμμετοχή στο σχεδιασμό δημόσιων χώρων που δεν θα είναι μονοσήμαντοι. Διεκδικούμε δημόσιους χώρους με συνδυασμένες εγκαταστάσεις, αρνούμαστε τον κατακερματισμό του χώρου και τις κατακερματισμένες ανθρώπινες δραστηριότητες. Αρνούμαστε τη διάσταση ανάμεσα στην εργασία και τη δημιουργία, ανάμεσα στην εργασία και την εκπαίδευση, ανάμεσα στην εκπαίδευση και το παιγνίδι, ανάμεσα στο παιγνίδι και τη δημιουργία. Διεκδικούμε την ελεύθερη χρήση της πόλης (των δρόμων, των πλατειών, των πάρκων, των κτιρίων). Αντιστεκόμαστε στην αστυνόμευση της ζωής μας, του Δημόσιου χώρου μας, στην καταστολή, κρατική ή τοπική, των προσπαθειών μας για μια "άλλη" πόλη, για μια "άλλη" ανθρώπινη επικοινωνία, για κάποιες "άλλες" κοινωνικές σχέσεις και συμπεριφορές. Ξέρουμε ότι ζητάμε πολλά. Ξέρουμε ότι οι εποχές είναι δύσκολες, ότι υπάρχει η διεθνής οικονομική κρίση, η ανεργία, ο διεθνής ανταγωνισμός, τα διάφορα μπλοκ, οι στρατιωτικοί εξοπλισμοί, ο πόλεμος των άστρων κλπ. Το να ζητάμε εμείς "ποιότητα" στο Δημόσιο χώρο ίσως να φαίνεται λιγάκι αστείο, εκτός τόπου και χρόνου. Σε μια εποχή που το ζητούμενο για τους περισσότερους είναι η "κονόμα", πάση-θυσία, 12 ακόμα και πατώντας επί πτωμάτων, το να διεκδικούμε εμείς να κινούμαστε ελεύθερα στην πλατεία, να κυκλοφορούμε στο δρόμο χωρίς να τρομοκρατούμαστε από τ΄ αυτοκίνητα, ν΄ ανοίγουμε το παράθυρό μας και να βλέπουμε φως, ήλιο, δέντρα, κι όχι τοίχους και μπετόν, ίσως θεωρείται ιδιορρυθμία κάποιων αδιόρθωτων ρομαντικών ή κάποιων "απροσάρμοστων". Τελειώνοντας, θα ήθελα να επισημάνω ότι σήμερα που ολοένα και συχνότερα μπαίνει σε συζήτηση το πρόβλημα "κρίση της πόλης" και το οποίο σχετίζεται με τη γενικότερη κοινωνική αποδιοργάνωση, σήμερα, που ολοένα και περισσότερο μπαίνουν σε συζήτηση οι καθιερωμένες αξίες της ζωής, οι πραγματικές ή όχι ανάγκες των ανθρώπων, η έννοια της "ανάπτυξης" κλπ., σήμερα περισσότερο από ποτέ είναι απαραίτητο να υπερβούμε το κυρίαρχο πλαίσιο των μικροκομματικών αντιπαραθέσεων και των στείρων ανταγωνισμών και να δώσουμε στην Τοπική Αυτοδιοίκηση ένα διαφορετικό πόλο, ανεξάρτητο και δημιουργικό. Κλείνοντας, πιστεύω ότι για την καλύτερη και αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των προβλημάτων του Δήμου μας, είναι αναγκαία η εκπόνηση ενός "Τοπικού Αναπτυξιακού Προγράμματος" (Τ.Α.Π.), το οποίο θα μπορούσε να αντιμετωπίσει μεσοπρόθεσμα την υπάρχουσα κατάσταση, να διαμορφώσει μια συνολική πρόταση για τα απαραίτητα έργα, μελέτες, ρυθμίσεις, τους αναγκαίους φορείς υλοποίησης και να ερευνήσει τις δυνατότητες χρηματοδότησης. Ήδη μια σειρά Δήμοι (Περάματος, Αργυρούπολης, Αλίμου), έχουν εκπονήσει ή εκπονούν μια σειρά αντίστοιχα προγράμματα σε συνεργασία με την Ε.Ε.Τ.Α.Α., με αρκετά σημαντικά αποτελέσματα. Το Τ.Α.Π. θα μπορούσε να αποτελέσει ένα "κοινό" πρόγραμμα και να εξασφαλίσει τη συναίνεση της μεγάλης πλειοψηφίας των κατοίκων του Δήμου μας. Με αυτή την έννοια, το Τ.Α.Π. θα μπορούσε να γίνει για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, όχι μόνο "αναπτυξιακό εργαλείο", αλλά και πλαίσιο για τον εκδημοκρατισμό του τρόπου λειτουργίας της τοπικής κοινωνίας.
Υπερασπίζοντας μια πλατεία, 1990
Το κείμενο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε αρχικά στο περιοδικό ΑΛΛΑ (1990) και αργότερα στο βιβλίο μου «Εδώ κάποτε…Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης» (2005), με τίτλο «Να υπερασπίσουμε τον δημόσιο χώρο».
Η καταστροφή μιας πλατείας, ενός δημόσιου χώρου για να περάσει ένας αυτοκινητόδρομος, δεν θεωρείται συνήθως κάτι το ιδιαίτερα σημαντικό. Σίγουρα, δεν αποτελεί “είδηση”. Όταν ακούμε ή διαβάζουμε για κάποιας τέτοιας κλίμακας καταστροφή στα όρια της πόλης, συνήθως στεκόμαστε σχεδόν αδιάφοροι: Κάπου την θεωρούμε “φυσική” ή “αναπόφευκτη”. 13 H κυριαρχία του Ι.Χ. αυτοκινήτου στη ζωή του σημερινού κάτοικου της πόλης, είναι ολοκληρωτική. Με τη ίδια λογική που θεωρείται αδιανόητη η εξασφάλιση νερού έξω απ΄ το δίκτυο της Ε.ΥΔ.ΑΠ. και ηλεκτρικού ρεύματος έξω από το δίκτυο της Δ.Ε.Η., για την συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων είναι αδιανόητο να φανταστούν ότι μπορούν να μετακινούνται μέσα στην πόλη ή έξω απ΄ αυτή χωρίς το δικό τους αυτοκίνητο. (Εδώ δεν πιάνουμε καθόλου το ζήτημα της “κοινωνικής καταξίωσης” μέσω του Ι.Χ.) Συνέπεια της παραπάνω κυρίαρχης λογικής είναι η “φυσιολογική” αποδοχή από την κοινή γνώμη οποιασδήποτε καταστροφής στον δημόσιο χώρο, στο περιβάλλον, - και όχι μόνο - προκειμένου να φτάσει κανείς γρηγορότερα στον “προορισμό” του. Σ΄ αυτή την κυρίαρχη λογική, οι μόνοι που αντιδρούν συνήθως είναι κάποιοι ευαισθητοποιημένοι πολίτες, κάποιοι οικολόγοι, και κάποιοι άμεσα ενδιαφερόμενοι κάτοικοι της περιοχής του απειλούμενου δημόσιου χώρου. Η περίπτωση ενός άλσους στο Δήμο Ζωγράφου πριν μερικά χρόνια που τελικά θυσιάστηκε εν μέρει, προκειμένου να συνδεθεί η περιφερειακή Λεωφόρος Υμηττού με το κέντρο της Αθήνας διαμέσου της οδού Γεωργ. Παπανδρέου, είναι αρκετά γνωστή. Μια αντίστοιχη περίπτωση Απασχολεί το τελευταίο διάστημα τους κατοίκους της Κάτω Ηλιούπολης, στην οποία θα σταθούμε πιο αναλυτικά προσπαθώντας παράλληλα να αναδείξουμε μια σειρά ενδιαφέρουσες πτυχές και διαστάσεις που έχουν κατά τη γνώμη μας ευρύτερη σημασία. Στην Ηλιούπολη, εδώ και μερικούς μήνες, έχει ξεκινήσει ένας αγώνας για να μην καταστραφεί μια …μικρή πλατεία 2 στρεμμάτων στη συμβολή της οδού Πύρρωνος με τη Λεωφ. Βουλιαγμένης, που αποτελεί και τον μοναδικό ελεύθερο χώρο πράσινου για τους κατοίκους της περιοχής. Στην περίπτωση αυτή, το όλο πρόβλημα έχει δημιουργηθεί από την ανικανότητα της Δημοτικής Αρχής, (η οποία σημειωτέον πρόσκειται στον “Συνασπισμό”), να αντιμετωπίσει συνολικά τα προβλήματα που προκύπτουν από τη ραγδαία αύξηση της κυκλοφορίας οχημάτων στο Δήμο, μεταξύ των οποίων και το πρόβλημα των εισόδων και εξόδων προς τη Λεωφ. Βουλιαγμένης. Οι αποσπασματικές παρεμβάσεις της Δημοτικής Αρχής τα τελευταία χρόνια σε διάφορα σημεία του Δήμου, η αδυναμία συνεννόησης με τους γειτονικούς Δήμους, η ευθυγράμμιση και η υποταγή της σε διάφορες τοπικές “ομάδες πίεσης”, προφανώς για να μη χαθούν ψήφοι, οδήγησε στα σημερινά αδιέξοδα, όπου όλοι φωνάζουν και διαμαρτύρονται ζητώντας “λύσεις” που να μην θίγουν τους ίδιους, αλλά τους διπλανούς τους… 14 Το όλο πρόβλημα περιπλέκεται από την πεισματώδη άρνηση της Δ/νσης κυκλοφορίας του Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. να επεξεργαστεί τη λύση που έχουν υποδείξει εδώ και πολλά χρόνια οι κάτοικοι της περιοχής, δηλ. την είσοδο στην Ηλιούπολη από τον υπάρχοντα παράδρομο της Λ. Βουλιαγμένης, θεωρώντας την “επικίνδυνη” και επιβαρύνουσα την κυκλοφορία της. Στην ουσία όμως, η άρνηση του Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε., οφείλεται στην αμφισβήτηση της “αυθεντίας” κάποιων τεχνοκρατών υπαλλήλων του από τους κατοίκους της περιοχής και τους τεχνικούς συμβούλους τους. Έτσι, από το Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. και το Δήμο Ηλιούπολης δηλαδή από την Κεντρική και την Τοπική Εξουσία, εμφανίζεται σήμερα σαν μοναδική λύση για την είσοδο στην Ηλιούπολη από Λεωφ. Βουλιαγμένης, η κατάργηση και το μπάζωμα του υπάρχοντος παράδρομου, η καταστροφή της πλατείας και του ψηλού πράσινου που υπάρχει σ΄ αυτήν και η δημιουργία νέου δρόμου στη θέση της σημερινής πλατείας και νέας πλατείας στη θέση του σημερινού παράδρομου, δίπλα ακριβώς στην μεγάλης κυκλοφορίας Λεωφ. Βουλιαγμένης! Όσον αφορά τα υπάρχοντα πανύψηλα δέντρα, ηλικίας 20 ετών, ποιος τα υπολογίζει; Ήδη με την πρώτη απόπειρα καταστροφής της πλατείας τον περασμένο Δεκέμβρη, 12 θεόρατες λεύκες έπεσαν από τα αλυσοπρίονα των εργατών του Δήμου Ηλιούπολης, σε μια επιχείρηση – αστραπή, στις 7 το πρωί, με την κάλυψη ισχυρής δύναμης των ΜΑΤ. Ωστόσο, αυτή η αυθαιρεσία, αυτός ο παραλογισμός υπουργείου και Δήμου, δεν ήταν δυνατόν να περάσει χωρίς αντίσταση από τους πιο ευαισθητοποιημένους κατοίκους της περιοχής. Ήδη, από την πρώτη απόπειρα καταστροφής της πλατείας δημιουργήθηκε Επιτροπή Αγώνα, η οποία χρησιμοποιώντας όλες τις “κλασικές” μεθόδους (περιφρούρηση του χώρου, δημόσιες συζητήσεις, συγκέντρωση υπογραφών διαμαρτυρίας, καταγγελίες, συνεντεύξεις σε εφημερίδες και ραδιοσταθμούς) κατάφερε να μπλοκάρει για μερικούς μήνες την καταστροφή της πλατείας. Με την πρόσφατη (8/5) αναγγελία από τη Δημοτική Αρχή της Ηλιούπολης της επικείμενης έναρξης των έργων για την καταστροφή της πλατείας, η Επιτροπή Αγώνα αντέδρασε ακαριαία: Συγκέντρωση διαμαρτυρίας στην πλατεία, ανακοινώσεις στις εφημερίδες, “κόντρες” στους ραδιοσταθμούς με την Δημοτική Αρχή. Βάρδιες περιφρούρησης, αντίσκηνο, πίνακες ανακοινώσεων, πανό στα δέντρα, δεντροφύτευση στη θέση των κομμένων δέντρων, τηλεγράφημα στον υπουργό ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. Στέφανο Μάνο (11.5.1990), προώθηση ερώτησης στη Βουλή από τη Βουλευτή των Οικολόγων Εναλλακτικών, στο Δημαρχείο αντιπροσωπείες κατοίκων και επίδοση αίτησης να ξανασυζητηθεί το θέμα στο επόμενο Δημοτικό Συμβούλιο, και να οργανωθεί από το Δήμο ανοιχτή συζήτηση με συμμετοχή Τ.Ε.Ε., Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε., κ.λ.π. 15 Αποτέλεσμα όλης αυτής της αντεπίθεσης της επιτροπής αγώνα ήταν να κλονιστεί η οικουμενική ομοψυχία στο Δημοτικό Συμβούλιο (Συνασπισμός – ΠΑΣΟΚ - ΝΔ είχαν ψηφίσει υπέρ της καταστροφής της πλατείας, μόνο ο διορισμένος απ΄ τη χούντα, πρώην Δήμαρχος Κ.Δελλαπόρτας είχε εναντιωθεί), να αποχωρήσει ο εργολάβος και να καταρρεύσει η εργολαβία, να εξασφαλιστεί ευνοϊκή γνωμοδότηση για την πρόταση των κατοίκων από συγκοινωνιολόγους και κυκλοφοριολόγους. Έτσι, μπορούμε να πούμε, ότι και αυτή τη φορά, αποκρούστηκε η επίθεση τοπικής και κεντρικής εξουσίας, και για μερικούς μήνες ακόμα, η πλατεία θα παραμείνει στη θέση της. Όσον αφορά τα συνολικά κυκλοφοριακά προβλήματα του Δήμου, μεταξύ των οποίων και οι είσοδοι-έξοδοι προς Λεωφ. Βουλιαγμένης, αυτά πιστεύουμε πως είναι δυνατόν να αντιμετωπιστούν στα πλαίσια μιας “Μελέτης Οργάνωσης Κυκλοφορίας Στάθμευσης” που ήδη έχει προκηρύξει ο Δήμος Ηλιούπολης σε συνεργασία με τον Οργανισμό Ρυθμιστικού Σχεδίου Αθήνας. Είναι χαρακτηριστικό του γενικότερου παραλογισμού ότι, ενώ ο Δήμος Ηλιούπολης μέχρι πρόσφατα αντιδρούσε στις υποδείξεις του Οργανισμού Αθήνας για αναγκαιότητα συνολικής Κυκλοφοριακής Μελέτης (σαν Δήμος με κέντρο υπερτοπικής σημασίας) μόλις προκήρυξε τελικά την μελέτη, ύστερα και από δικές μας πιέσεις, έσπευσε να προωθήσει τις αποσπασματικές του παρεμβάσεις, φέρνοντας προ τετελεσμένων γεγονότων τους όποιους μελετητές! Τελειώνοντας, αν θέλουμε να βγάλουμε μερικά γενικότερα συμπεράσματα από την παραπάνω ιστορία της πλατείας στην Ηλιούπολη, αυτά θα μπορούσαν να είναι: - Κεντρική και Τοπική εξουσία, ίδια γεύση. - Ο παραλογισμός και η αυθαιρεσία δεν περνάνε πάντα. - Είναι δυνατό το κίνημα των πολιτών να πετυχαίνει μικρές έστω, καθημερινές νίκες. - Οι “προοδευτικοί” ειδικοί (μηχανικοί, δικηγόροι, γιατροί, κ.λ.π.) καλό θα είναι να βρίσκονται πιο κοντά στον κόσμο. Τους χρειάζεται. Ειδικά αυτούς που αμφισβητούν το ρόλο τους. - Πέρα απ΄ την κεντρική πολιτική σκηνή, υπάρχουν και οι περιφερειακές. Πέρα από την ιδεολογική παρέμβαση υπάρχει και η κοινωνική. - Σκέψου συνολικά και πολιτικά. Δράσε τοπικά και συλλογικά. Να υπερασπίσουμε το “πεδίο του Άρεως” από την επέκταση του “Πανελλήνιου”. Τη ρεματιά του Χαλανδρίου, το Μπαρουτάδικο του Αιγάλεω, τον Υμηττό , και το Ποικίλλον Όρος από την “αξιοποίησή” τους. Το Ελληνικό και το Τατόι από την οικοπεδοποίηση. Τη Βαρυμπόμπη και την Πάρνηθα από το “Ολυμπιακό χωριό”. - H υπεράσπιση και η περιφρούρηση του Δημόσιου χώρου, είναι υπόθεση ζωής.
Υπόμνημα για την καταπάτηση του δημόσιου δασικού χώρου, 1993
Υπόμνημα της «Πρωτοβουλίας πολιτών για την προστασία του Υμηττού» προς στον Δήμο Ηλιούπολης (αρ.πρωτ.18481/28.7.1993)
Το ζήτημα της καταπάτησης Δημόσιας Γης από τον Νάστο και τους κληρονόμους του, είναι αρκετά γνωστό στην Ηλιούπολη: Οι Νάστοι καταπάτησαν γύρω στα 10.000 στρέμματα Δημόσιας Γης, ενώ όπως αποδείχτηκε, είχαν τίτλους ιδιοκτησίας μόνο για 320 στρ περίπου. Ωστόσο οι Νάστοι, ακόμα και σήμερα δεν το βάζουν κάτω. Δεν θεωρούν τις σε βάρος τους δικαστικές αποφάσεις τελεσίδικες και ισχυρίζονται ότι η ιδιοκτησία τους φτάνει μέχρι την κορυφή του Υμηττού! Όμως δεν είναι αρκετά γνωστό στους Ηλιουπολίτες, ότι το 1950 οι Νάστοι επιχείρησαν να επεκτείνουν το Σχέδιο Πόλεως της Ηλιούπολης στην περιοχή του τέρματος της Λεωφόρου Σοφ. Βενιζέλου και να οικοπεδοποιήσουν το Δάσος του Υμηττού, καταφέρνοντας να εκδώσουν και Βασιλικό Διάταγμα με την υπογραφή του τότε Βασιλέως Παύλου. Τελικά το Δάσος σώθηκε, χάρις στον ξεσηκωμό των Ηλιουπολιτών με επικεφαλής τον τότε Πρόεδρο της Κοινότητας Ηλιούπολης Αναστάσιο Αναστασιάδη, αλλά και από την άρνηση του Υπουργείου Γεωργίας να νομιμοποιήσει την άρση της αναδάσωσης που ίσχυε από το 1935. Οι Νάστοι αναγκάστηκαν τότε να επιστρέψουν τα χρήματα σε όσους είχαν ήδη αγοράσει οικόπεδα, ή να τους διαθέσουν κάποιο άλλο οικόπεδο στην εντός σχεδίου περιοχή της Ηλιούπολης. Συνέχισαν όμως να «διακατέχουν» την περιοχή. • Παρά το γεγονός ότι η περιοχή στο Τέρμα της Λεωφόρου Σοφ. Βενιζέλου είναι από το 1935 χαρακτηρισμένη ως δασική και αναδασωτέα… • Παρά το γεγονός ότι το 1950 δεν έγινε δεκτός ο αποχαρακτηρισμός της… • Παρά το γεγονός ότι από το 1977 αποδείχθηκε Δικαστικά πως ουδέποτε ανήκε στους Νάστους… • Παρά το γεγονός ότι από το 1978 με το ΠΔ 544 γίνεται σαφές πως οι εκτός σχεδίου περιοχές των Δήμων που εφάπτονται με τον Υμηττό περιέχονται στην Β’ Ζώνη Προστασίας του Υμηττού… • Παρά το γεγονός ότι η περιοχή αυτή παραμένει εκτός σχεδίου πόλεως… Ωστόσο, κάποιοι επιμένουν να παραβιάζουν την νομιμότητα, χτίζοντας αυθαίρετα σπίτια και καταπατώντας τον Δημόσιο Δασικό Χώρο. Το πρόβλημα που υπάρχει σήμερα στον Δήμο μας, με την αυθαίρετη δόμηση και την καταπάτηση Δημόσιας Γης στον Δασικό Χώρο του Υμηττού, με το πέρασμα των χρόνων γίνεται ολοένα και πιο περίπλοκο. 17 Τις 10-15 «παράγκες» της δεκαετίας του ’50, έχουν σήμερα αντικαταστήσει κάποιες κανονικές κατοικίες και κάποιες «βιλίτσες», χτισμένες χωρίς άδεια από την Πολεοδομία, ή με κάποιες άδειες που στη συνέχεια ανακλήθηκαν. Στα ελάχιστα «θύματα» που στις αρχές τις δεκαετίας του ’50 αγόρασαν οικόπεδο από τον Νάστο και - για ποιο λόγο; - δεν πήραν τα λεφτά τους πίσω ή άλλο οικόπεδο εντός σχεδίου, έχουν σήμερα προστεθεί εκατοντάδες φερόμενοι ως «ιδιοκτήτες» που με ένα συμβόλαιο στο χέρι, διεκδικούν την «ιδιοκτησία» τους και την επέκταση του Σχεδίου Πόλεως στον Δασικό Χώρο του Υμηττού, παρά το γεγονός ότι έχουν εκδοθεί σε βάρος τους αποφάσεις από την Δικαιοσύνη. Οι πιέσεις των αυθαιρετούχων και των καταπατητών έχουν ήδη οδηγήσει σε μια σειρά παρανομίες, για τις οποίες δεν ευθύνονται μόνο οι ίδιοι: • Έχουν ήδη ανοιχθεί κάποιο δρόμοι με βάση το μη εγκεκριμένο Ρυμοτομικό Σχέδιο του 1950 του Νάστου. • Έχουν συνδεθεί οι 20-30 περίπου αυθαίρετες κατοικίες με δίκτυα της ΔΕΗ, της ΕΥΔΑΠ, του ΟΤΕ. • Επίσης, έχουν συνδεθεί οι περισσότερες κατοικίες με το δίκτυο αποχέτευσης ακαθάρτων του Δήμου Ηλιούπολης. Για όλες αυτές τις παρανομίες, κανείς βέβαια «αρμόδιος» δεν έχει λογοδοτήσει μέχρι σήμερα. Η προηγούμενη Δημοτική Αρχή, θεωρώντας ότι έχει να αντιμετωπίσει ένα «κοινωνικό πρόβλημα», είχε πάρει απόφαση ΔΣ και είχε ζητήσει να ενταχθούν στο Σχέδιο Πόλεως του Δήμου Ηλιούπολης, τρεις περιοχές Αυθαίρετης Δόμησης: α) Τέρμα Λεωφ. Σοφ. Βενιζέλου, β) Περιοχή ΔΕΗ (ΚΥΤ), γ) Οδός Μαραθονομάχων. Με το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΓΠΣ 1985), εγκρίνεται από το ΥΠΕΧΩΔΕ η ένταξη των 2 πρώτων περιοχών στο Σχέδιο και απορρίπτεται η Τρίτη. Όμως το Υπουργείο Γεωργίας θεωρεί ότι καμμιά από τις παραπάνω περιοχές δεν μπορεί να ενταχθεί στο Σχέδιο για οικιστική χρήση, γιατί είναι χαρακτηρισμένες ως Δασικές και Αναδασωτέες. Έτσι, ενώ το ζήτημα της ένταξης των περιοχών αυτών στο Σχέδιο έχει παγώσει εδώ και μερικά χρόνια, η αυθαίρετη δόμηση και η καταπάτηση Δημόσιας Γης συνεχίζεται και επεκτείνεται. Η σημερινή Δημοτική Αρχή, μετά από μια αρχική περίοδο αδράνειας, φάνηκε στην συνέχεια αποφασισμένη να μην συνεχίσει τις παρανομίες, να μην ανεχθεί πλέον την αυθαίρετη δόμηση και να δώσει μια συνολική λύση στο πρόβλημα. Ωστόσο, δύο χρόνια μετά την σύσταση Ειδικής Διαπραγματευτικής Επιτροπής του Δήμου, δεν έχει γίνει ακόμα γνωστή η θέση της Δημοτικής Αρχής για την αντιμετώπιση του συνολικού προβλήματος της αυθαίρετης δόμησης και της καταπάτησης της Δημόσιας Δασικής Γης. 18 Οι πρόσφατες υπουργικές «ρυθμίσεις Κατσιγιάννη» για την άμεση ένταξη περιοχών αυθαιρέτων στο Σχέδιο Πόλεως, έχουν δώσει ήδη μια άλλη διάσταση στο όλο ζήτημα. Η περίπτωση των αυθαιρέτων της Ηλιούπολης βέβαια, δεν έχει καμία σχέση με τον Νόμο που ψηφίστηκε, εφόσον ο Νόμος αυτός αναφέρεται σε ένταξη στο Σχέδιο μη δασικών περιοχών. Ωστόσο, η εκφρασμένη πρόθεση της σημερινής Κυβέρνησης να προχωρήσει σε αποχαρακτηρισμό δασικών περιοχών, όπου υπάρχει αυθαίρετη δόμηση και όπου εκτιμά πως «η κατάσταση δεν είναι αντιστρεπτή», έχει ήδη οδηγήσει σε πρωτόγνωρες καταστάσεις: Καταπατητές και αυθαιρετούχοι έχουν μεταβληθεί σε ομάδες πίεσης και απαιτούν την άμεση ένταξη της «περιοχής τους» στο Σχέδιο Πόλεως ακόμα κι αν είναι Δασική, ακόμα κι αν δεν έχουν «ξεκάθαρους» τίτλους ιδιοκτησίας, θεωρώντας ότι οι συνθήκες σήμερα είναι ευνοϊκές γι’ αυτούς, εφόσον η Κυβέρνηση φτάνει στο σημείο να προωθεί ευνοϊκές ρυθμίσεις για καταπατητές, εξαγγέλλοντας την κατάργηση του «τεκμηρίου υπέρ του Δημοσίου», φτάνοντας δηλαδή στο σημείο να πρέπει το Δημόσιο να αποδείξει ότι είναι Δημόσια η γη! Σε σχέση με το ιδιοκτησιακό καθεστώς στις περιοχές αυθαιρέτων του Δήμου Ηλιούπολης, τα πράγματα έχουν ως εξής: • Το Υπουργείο Γεωργίας θεωρεί ότι όλη η εκτός σχεδίου περιοχή του Υμηττού ανήκει στο Ελληνικό Δημόσιο. (βλ. Κτηματολογικούς Πίνακες του 1981) • Τα αρμόδια Δικαστήρια έχουν εκδώσει αποφάσεις με τις οποίες δεν δέχονται ότι τα εκτός σχεδίου οικόπεδα ανήκουν στους φερόμενους ως ιδιοκτήτες τους. • Αρμόδιες υπηρεσίες έχουν εκδώσει Αποφάσεις Διοικητικής Αποβολής από διακατεχόμενες περιοχές του Δημοσίου. Παρόλα αυτά κανένας δεν αναλαμβάνει την ευθύνη να υλοποιήσει αυτές τις αποφάσεις. Τα ερωτήματα στα οποία καλείται να απαντήσει σήμερα η Δημοτική Αρχή της Ηλιούπολης, είναι κατά τη γνώμη μας τα ακόλουθα: − Θα πρέπει να δικαιωθεί η παρανομία του Νάστου και των κληρονόμων του; − Θα πρέπει να γίνει ανεκτή η παρανομία κάποιων που εν γνώσει τους αγόρασαν από τον Νάστο οικόπεδα σε Εκτός Σχεδίου διακατεχόμενη Δασική Περιοχή; − Θα πρέπει να αποδοθεί σε λίγους ιδιώτες-καταπατητές μια περιοχή που ανήκει σε όλους μας; Χωρίς να παραγνωρίζουμε το πραγματικό στεγαστικό πρόβλημα κάποιων συμπολιτών μας, κατοίκων εδώ και πολλά χρόνια των Εκτός Σχεδίου περιοχών του Δήμου μας, πιστεύουμε ότι το όλο ζήτημα θα πρέπει να αντιμετωπιστεί προς την κατεύθυνση: α) της περιφρούρησης της Δημόσιας Γης, από όσους προσπαθούν να την ιδιοποιηθούν β) της προστασίας του δασικού χώρου του Υμηττού γ) της αποκατάστασης του συλλογικού συμφέροντος των κατοίκων της Ηλιούπολης και όχι συμφερόντων κάποιων «ημετέρων», μεταξύ των οποίων και 2 Δημοτικοί Σύμβουλοι (Μπακογιάννη-Αργυρίου) 19 Με βάση όσα ειπώθηκαν, οι θέσεις και οι προτάσεις της «Πρωτοβουλίας Πολιτών για την Προστασία του Υμηττού», συνοψίζονται στα παρακάτω: • Καμμιά ανοχή στην καταπάτηση του Δημόσιου Δασικού Χώρου. Να εκδιωχθούν οι καταπατητές οικοπέδων του Δημοσίου που δεν έχουν συμβόλαια και να υλοποιηθούν οι αποφάσεις της Διοίκησης και της Δικαιοσύνης. • Να ολοκληρωθεί η διαδικασία παραπομπής στο Πρωτοδικείο Αθηνών των αποφάσεων του Ειρηνοδικείου, οι οποίες βγήκαν ύστερα από τις αντιρρήσεις που υπέβαλλαν οι φερόμενοι ως ιδιοκτήτες, επί του Κτηματολογίου που συνέταξε το Υπουργείο Γεωργίας το 1981. • Να προχωρήσει η διαδικασία που προβλέπεται από τον Νόμο, για όσες αποφάσεις εκδόθηκαν από το Πρωτοδικείο Αθηνών και δικαιώνουν το Ελληνικό Δημόσιο και όχι τους φερόμενους ως ιδιοκτήτες. • Να μην γίνει καμία τροποποίηση των ορίων της Β’ Ζώνης Προστασίας του Υμηττού. Σύμφωνα με το ΠΔ 144/1978, τα όρια της Β’ Ζώνης αρχίζουν από εκεί που τελειώνει το Εγκεκριμένο Σχέδιο Πόλεως του Δήμου Ηλιούπολης και μέσα στην Β’ Ζώνη δεν επιτρέπονται οικιστικές επεκτάσεις. • Να αναιρεθούν οι προηγούμενες αποφάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου Ηλιούπολης (Απόφ. 44/1990 κ.α), οι οποίες ζητάνε από το ΥΠΕΧΩΔΕ την επέκταση του Σχεδίου Πόλεως του Δήμου και την ένταξη σ’ αυτό της δασικής περιοχής με την αυθαίρετη δόμηση. • Να παραμείνει δασική η περιοχή. Όχι μόνο να μην αποχαρακτηριστεί, αλλά να αναδασωθούν, τόσο τα Δημόσια όσο και τα αμφισβητούμενα οικόπεδα, σύμφωνα με τον Νόμο. • Να γίνει από τον Δήμο Ηλιούπολης, σε συνεργασία με το Υπουργείο Γεωργίας συνολική μελέτη διαμόρφωσης της περιοχής σε χώρο αναψυχής. • Να παραμείνουν ως έχουν τα σημερινά αυθαίρετα κτίσματα, αλλά να κατεδαφίζεται κάθε νέο αυθαίρετο. • Να διερευνηθεί η δυνατότητα δημιουργίας προγράμματος αποκατάστασης των πραγματικών δικαιούχων: → μέσω αστικού αναδασμού (παραχώρηση οριζόντιας ιδιοκτησίας αντίστοιχης αξίας στην εντός σχεδίου περιοχή του Δήμου, π.χ. στα σύνορα με τον Δήμο Αργυρούπολης) → μέσω ειδικού στεγαστικού προγράμματος, στα όρια του σημερινού Σχεδίου Πόλεως (π.χ. Αναξαγόρα) • Να ζητηθεί η επέμβαση του Εισαγγελέα και να ασκηθεί δίωξη κατά παντός υπευθύνου, για την παράνομη πολεοδόμηση της παραπάνω Δημόσιας Δασικής Περιοχής. (διάνοιξη δρόμων, ασφαλτόστρωση, σύνδεση με δίκτυα της ΔΕΗ-ΟΤΕ ΕΥΔΑΠ-αποχέτευσης, έκδοση οικοδομικών αδειών, συμβολαιογραφικές πράξεις κ.α).
Ιστορική Μνήμη και Α-Β Βασιλόπουλος,1994
Το κείμενο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε αρχικά στο περιοδικό «Ηλιογράφος» (1994) και αργότερα στο βιβλίο μου «Εδώ κάποτε…Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης», (2005)
Η πόλη που ζούμε, κάποτε δεν ήταν έτσι. Η πόλη που ζούμε, κάποτε είχε αλάνες, είχε ρέματα, είχε θυμάρια, είχε κυκλάμινα. Η πόλη που ζούμε σιγά-σιγά χτίστηκε, γέμισε δρόμους, κατοικίες, ανθρώπους. Η πόλη που ζούμε γέμισε σχολεία, καταστήματα, αυτοκίνητα. Γέμισε καφετέριες, μπαρ, πιτσαρίες. Η πόλη που ζούμε άλλαξε. Κάποτε στη κεντρική πλατεία της πόλης μας φτιάχτηκε ένας θερινός κι αργότερα ένας χειμερινός κινηματογράφος “ΗΛΙΟΥΠΟΛΙΣ”, τους είπανε και τους δύο. Ήτανε νομίζω την δεκαετία του ’60. Αρκετά χρόνια δουλέψανε καλά. Ήτανε τότε που ο κόσμος είχε το σινεμά σαν κύρια, μοναδική σχεδόν διασκέδαση. Τα χρόνια πέρασαν. Ήρθε η τηλεόραση. Όνειρο του καθενός ήταν να αποκτήσει μια δική του συσκευή. Κι΄ όταν το κατάφερνε, κλεινόταν στο σπίτι του κι έβλεπε μετά μανίας τον “Άγνωστο πόλεμο”…Ήταν η εποχή της χούντας. Τότε κι ο κινηματογράφος της κεντρικής πλατείας άρχισε να διευρύνει το αντικείμενο των δραστηριοτήτων του: • Στην τοπική εφημερίδα “ΦΩΣ ΤΗΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ” Νο 164 – 21/5/1970, διαβάζουμε ότι στον κινηματογράφο “ΗΛΙΟΥΠΟΛΙΣ”, έγινε “…πάνδημος και λαμπρότατος ο εορτασμός της 3ης επετείου της Επαναστάσεως της 21ης Απριλίου 1967, έπειτα από ένα επταήμερο λαμπρότατων εθνικών εκδηλώσεων…” • Στην τοπική εφημερίδα “ΔΡΑΣΙΣ” Νο 10 – Φεβρουάριος 1971, διαβάζουμε ότι στον Κινηματογράφο “ΗΛΙΟΥΠΟΛΙΣ” προέβη εις απολογισμόν της δημοτικής δραστηριότητας κατά το 1970, ο τότε Δήμαρχος Κ. Δελλαπόρτας παρουσία του εκ των πρωτεργατών του πραξικοπήματος Ι. Λαδά… Και μετά ήρθε η εποχή της μεταπολίτευσης. Από την καθήλωση του “Αγνώστου πολέμου”, ο κόσμος περνά στις αγωνιστικές διεκδικήσεις: • Στην τοπική εφημερίδα “ΑΛΗΘΕΙΑ” Νο3 – Δεκέμβριος 1975, διαβάζουμε: “…την Κυριακή 23 Νοεμβρίου, με πρωτοβουλία της Επιτροπής Αγώνα για το Συγκοινωνιακό, πραγματοποιήθηκε στην Κεντρική Πλατεία μας, πρωτοφανής (σε όγκο) παλλαϊκή συγκέντρωση διαμαρτυρίας των κατοίκων της Ηλιούπολης για το Συγκοινωνιακό πρόβλημα της πόλης μας. Λόγω της αδιάκοπης βροχής η κύρια εκδήλωση έγινε στην αίθουσα του κινηματογράφου “ΗΛΙΟΥΠΟΛΙΣ”. Την ίδια περίοδο, ο κόσμος αρχίζει να γεμίζει τα στάδια και τις αίθουσες συμμετέχοντας σε πολιτιστικές εκδηλώσεις: ▪ Στις 28 Σεπτεμβρίου 1975, στον κινηματογράφο “ΗΛΙΟΥΠΟΛΙΣ”, ο “ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΝΕΩΝ” παρουσιάζει τον θίασο “ΝΕΑ ΠΟΡΕΙΑ” του Γιώργου Χαραλαμπίδη στο θεατρικό έργο “ΚΙΛΕΛΕΡ”. Η αίθουσα ήταν κατάμεστη. 21 • Στις 19 Μαρτίου 1978, με πρωτοβουλία των συλλόγων της πόλης, υπό την αιγίδα του τότε Δημάρχου Π. Πεντάρη, στον κινηματογράφο “ΗΛΙΟΥΠΟΛΙΣ”, δίνεται μεγάλη συναυλία με την Μαρία Φαραντούρη. Αξέχαστη επίσης έχει μείνει σε πολλούς Ηλιουπολίτες και η συγκέντρωση διαμαρτυρίας ενάντια στο νομοσχέδιο “περί καταστολής της Τρομοκρατίας”, το γνωστό μετέπειτα “Αντι-τρομοκρατικό Νόμο” της Δεξιάς, που έγινε στις 10 Απριλίου 1978, στον κινηματογράφο “ΗΛΙΟΥΠΟΛΙΣ” με συντονιστή τον τότε Δημ. Σύμβουλο Ντίνο Οικονομόπουλο. Τα χρόνια πέρασαν. Η ζωή άλλαξε. Από το 1979, ο χειμερινός κινηματογράφος “ΗΛΙΟΥΠΟΛΙΣ” έκλεισε και στην θέση του δημιουργήθηκε ένα μέτριου μεγέθους SUPER MARKET τροφίμων…Κι από φέτος (*1995), λειτουργεί ένα υποκατάστημα της γνωστής πολυεθνικής “Α Β ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ GASTRONOMIA-DELICATESSEN A.E.”. “Γιατί να πάμε κόντρα στην εξέλιξη;” θα έλεγε κάποιος, καλοπροαίρετα ίσως. Σήμερα (*1995) ο κόσμος δεν ενδιαφέρεται να βλέπει ταινίες σε χειμερινούς κινηματογράφους. Έχει την τηλεόραση, το VIDEO του. Σήμερα ο κόσμος δεν ενδιαφέρεται να αντιμετωπίσει αγωνιστικά κανένα “συγκοινωνιακό” πρόβλημα, κανένα “αντιτρομοκρατικό” Νόμο. Σήμερα ο κόσμος τα δέχεται όλα παθητικά και παραμένει αδρανής. Σήμερα ο κόσμος κολακεύεται με την παρουσία του “ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ” στην γειτονιά του θεωρώντας ότι γίναμε και εμείς Ψυχικό, Γλυφάδα…Σήμερα λοιπόν, το να ζητά κανείς από τη Δημοτική Αρχή να διεκδικήσει την μετατροπή ξανά ενός SUPER MARKET σε χώρο πολλαπλών χρήσεων, σε αίθουσα συγκεντρώσεων, σε χειμερινό κινηματογράφο, κινδυνεύει να θεωρηθεί “εχθρός του λαού”, γιατί δεν προωθεί τις «βασικές ανάγκες» των κατοίκων του Δήμου…Το να ζητά να κριθεί διατηρητέο ένα ιστορικό κτίσμα, είναι σαν να ζητάει ψύλλους στα άχυρα… Ας είναι. Μια μάχη μπορεί να χαθεί. Οι καιροί όμως έχουν γυρίσματα.
Από τον Νάστο στον Βασιλόπουλο, 1995
Το κείμενο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε αρχικά στο περιοδικό «Ηλιογράφος» (Απρίλιος 1995) και αργότερα στο βιβλίο μου «Εδώ κάποτε…Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης», (2005
“…Όλα καλά κι όλα ωραία χτες ήσουν μ ΄άλλον παρέα και μια σημαία, σ ΄ένα μπαλκόνι αλλάζει χρώματα και με σκοτώνει…” (Λαϊκό τραγουδάκι της εποχής της δικτατορίας των συνταγματαρχών) Όλα καλά κι όλα ωραία λοιπόν. Στην αρχή πείστηκαν από τη Δημοτική Αρχή οι επικεφαλής των παρατάξεων ότι δεν υπήρχε άλλη λύση παρά να πιεστεί ο Βασιλόπουλος να κάνει συμβόλαιο με την ΚΕΔ. Έτσι αποσπάστηκε η συναίνεσή τους και εξασφαλίστηκε ένα “άλλοθι” περί γενικής αποδοχής των χειρισμών…Το επόμενο βήμα ήταν να κάνει η ΚΕΔ συμβόλαιο με τον Βασιλόπουλο. 22 Με το συμβόλαιο αυτό παραχωρούνται δημόσια ακίνητα σε τιμή ευκαιρίας και δίνεται η δυνατότητα στον Βασιλόπουλο να καταστρέψει τη φυσιογνωμία ενός από τα πιο ιστορικά Δημόσια κτίρια της Ηλιούπολης, του παλιού χειμερινού κινηματογράφου επί της Κεντρικής πλατείας. Έτσι φτάσαμε από την ”εποχή των Νάστων” στην “εποχή των Βασιλόπουλων”. Έτσι αποδείξαμε ότι η Ηλιούπολη εξακολουθεί να παραμένει μια “μπανανία” κάποιων ισχυρών. Χτες κάποιων τσιφλικάδων και κτηνοτρόφων και σήμερα (*1995) κάποιων πολυεθνικών τύπου “GASTRONOMIA DELICATESSEN A.E.” Το τρίτο βήμα ήταν η τυπική επικύρωση μιας συμφωνίας που έγινε κάτω από το τραπέζι: Να δοθεί άδεια λειτουργίας στο “Βασιλόπουλο”, ανεξάρτητα αν δεν υπήρχαν οι προϋποθέσεις που προβλέπει η νομοθεσία. Τους αρκούσε η διαβεβαίωσή του, ότι θα τακτοποιήσει όλες τις εκκρεμότητες που έχει. Μέχρι τότε, μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί χωρίς τους στοιχειώδεις κανόνες ασφαλείας, χωρίς εξόδους κινδύνου, χωρίς πυρασφάλεια, χωρίς τον κατάλληλο ηλεκτρολογικό εξοπλισμό. Μέχρι τότε, μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί, παράνομα και αυθαίρετα, έτσι γιατί είναι ο “Βασιλόπουλος”, γιατί έτσι είχαμε συμφωνήσει μαζί όταν τον πιέζαμε να υπογράψει συμβόλαιο με την ΚΕΔ, και τώρα δεν μπορούμε να φανούμε ασυνεπείς… Κι όλα αυτά, για να ισχυροποιηθεί δήθεν η θέση του Ελληνικού Δημοσίου στις δικαστικές διαμάχες με τους Νάστους, ενώ παράλληλα μας αφήνουν να καταλάβουμε ότι “τα πράγματα δεν πάνε καθόλου καλά…” Έτσι η Τοπική Αυτοδιοίκηση, με τους χειρισμούς της, αποδεικνύεται ανίκανη να αναλάβει μια αρμοδιότητα που της παραχωρήθηκε πρόσφατα, και οδηγείται από να παίρνει παράνομες και ανεύθυνες αποφάσεις σε κάποιους χειρισμούς αμφίβολης αποτελεσματικότητας. Και οι παρατάξεις της μειοψηφίας του Δημοτικού Συμβουλίου; Αφού σύρθηκαν πίσω από τις επιλογές της πλειοψηφίας, τώρα “βουβοί, μοιραίοι και άβουλοι”, περιμένουν κάποιο θαύμα, που λέει κι ο ποιητής…Και η Αστυνομία, πού είναι τόσο καιρό και ο εισαγγελέας; Και ο ημερήσιος Τύπος και η τηλεόραση; Και οι πολίτες; Το έχουμε ξαναγράψει: όποιος μιλάει σήμερα (*1995) ενάντια στις κυρίαρχες επιλογές, όποιος είναι αντίθετος στο να λειτουργεί παράνομα ο “Βασιλόπουλος”, κινδυνεύει να θεωρηθεί “εχθρός του λαού”, που λέει κι ο Ίψεν. Καληνύχτα σας.
Θερινός Κινηματογράφος και διατηρητέο Super Market,1995
Το κείμενο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε αρχικά στο περιοδικό «Ηλιογράφος» ( Σεπτέμβριος 1995) και αργότερα στο βιβλίο μου «Εδώ κάποτε…Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης», (2005).
Η εξέλιξη της υπόθεσης με το θερινό κινηματογράφο “Hλιούπολις”, αποδεικνύει το μέγεθος της ανευθυνότητας (;) των υπευθύνων της Κ.Ε.Δ. απέναντι σε ένα τόσο σοβαρό πρόβλημα, όπως η προάσπιση των συμφερόντων του Ελληνικού Δημοσίου. Επίσης αποδεικνύει το μέγεθος της αφέλειας (;) της Δημοτικής Αρχής και των Δημοτικών παρατάξεων, οι οποίες έσπευσαν προ ολίγων μηνών 23 να πανηγυρίσουν για το συμβόλαιο που υπέγραψε η Κ.Ε.Δ με τον “Βασιλόπουλο”, θεωρώντας το…κατοχύρωση των συμφερόντων του Ελληνικού Δημοσίου απέναντι στους μεγαλοκαταπατητές Νάστους. Εν τω μεταξύ ο “Βασιλόπουλος” εξακολουθεί να λειτουργεί όλο αυτό το διάστημα χωρίς τις νόμιμες προϋποθέσεις, χωρίς να ιδρώνει το αυτί ούτε της Δημοτικής Αρχής ούτε των αρμοδίων υπηρεσιών (Αστυνομία, Εισαγγελέας κ.λ.π.), ενώ οι Νάστοι εξακολουθούν να εισπράττουν κανονικά το ενοίκιό τους από τον “Βασιλόπουλο” Η όψιμη απόφαση της δημοτικής Αρχής να κηρυχθεί διατηρητέος ο θερινός κινηματογράφος “ΗΛΙΟΥΠΟΛΙΣ”, ασφαλώς μας βρίσκει σύμφωνους, εφόσον βρίσκεται στην ΄ίδια κατεύθυνση με την προσπάθεια που ξεκίνησε πριν από μερικούς μήνες η “Επιτροπή για τη Διατήρηση και Ανάδειξη της Ιστορικής Μνήμης”, με στόχο την κήρυξη διατηρητέων μιας σειράς αξιόλογων αρχιτεκτονικά και ιστορικά κτιρίων της Ηλιούπολης, τα οποία έχει καταγράψει. Ανάμεσα στα κτίρια που έχουν προταθεί για να κηρυχθούν διατηρητέα είναι και αυτό του παλιού χειμερινού κινηματογράφου “ΗΛΙΟΥΠΟΛΙΣ”, επί της κεντρικής πλατείας για λόγους ιστορικούς και μνημειακούς. Επ’ αυτού δεν έχει υπάρξει καμιά τοποθέτηση της Δημοτικής Αρχής μέχρι σήμερα. Γιατί άραγε; Μήπως για να μην χαλάσουν τα σχέδια του “ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ”, ο οποίος σκοπεύει με τη άδεια της Κ.Ε.Δ. και των Nασταίων να μετατρέψει τον παλιό χειμερινό κινηματογράφο σε…διατηρητέο Σούπερ Μάρκετ.
Ανοιχτή επιστολή στην Κα Στέλλα Νάστου, 1995
Το κείμενο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε αρχικά στο περιοδικό «Ηλιογράφος» ( Φεβρουάριος 1995) και αργότερα στο βιβλίο μου «Εδώ κάποτε…Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης», (2005).
Πληροφορήθηκα ότι η κ. Στέλλα Νάστου έστειλε στον “ΗΛΙΟΓΡΑΦΟ” εξώδικη διαμαρτυρία με την οποία διαμαρτύρεται για ένα άρθρο μου που δημοσιεύτηκε το Δεκέμβριο του ’94 με τίτλο “το Α-Β μιας χαμένης ευκαιρίας”. Στο άρθρο αυτό αναφέρεται ανάμεσα σε άλλα, ότι η κυρία Στέλλα Νάστου, εκ των κληρονόμων της οικογένειας του μεγαλοκαταπατητή της περιοχής Νάστου, ξερίζωσε κάποια δέντρα που είχαν φυτευτεί με πρωτοβουλία της “ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΠΟΛΙΤΩΝ 24 ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ” και με τη συμμετοχή των παρατάξεων της αντιπολίτευσης στο υπ΄ αριθμ. ΒΚ 2060 οικόπεδο του Δημοσίου, δίπλα στο SUPER MARKET “A-B ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ”. Η κ. Στέλλα Νάστου, στην “εξώδικη δήλωσή” της δεν αναφέρεται καθόλου στο προαναφερόμενο γεγονός, αλλά διαμαρτύρεται για το χαρακτηρισμό της οικογένειας Νάστου “ως καταπατητών” που τον θεωρεί ως “υβριστικό και συκοφαντικά δυσφημιστικό”, προσθέτοντας ότι “επιφυλάσσεται όλων των δικαιωμάτων της”. Και η κ. Στέλλα Νάστου αναρωτιέται: “…Αν εμείς είμαστε καταπατητές δημόσιας περιουσίας, κατά τον ίδιο ακριβώς λόγο και με τις αυτές προδιαγραφές είναι καταπατητές της ίδιας δημόσιας περιουσίας και οι 100.000 Ηλιουπολίτες. Ακόμα και ο νυν και οι πρώην Δήμαρχοι αγόρασαν, πρόσφατα μάλιστα, από αυτά τα “καταπατημένα”…”. Επειδή με τα παραπάνω “αφελή” ερωτήματα που τίθενται από την κ. Στέλλα Νάστου, αλλά και με διάφορα άλλα ενδιαφέροντα σημεία της “εξώδικης διαμαρτυρίας” της προτίθεμαι να ασχοληθώ αναλυτικά, στο επόμενο φύλλο του “ΗΛΙΟΓΡΑΦΟΥ” με την παρούσα επιστολή μου θα ήθελα να πληροφορήσω την κ. Στέλλα Νάστου τα εξής: α) Είναι γνωστό στους περισσότερους Ηλιουπολίτες ότι οι Νασταίοι έχουν χαρακτηριστεί καταπατητές από την Ελληνική Δικαιοσύνη (απόφαση 4910/1977 του Εφετείου Αθηνών). Για το λόγο αυτό έχουν καταδικαστεί στη συνείδηση των Ηλιουπολιτών. β) Όσον με αφορά, θα ήθελα να πληροφορήσω την κ. Νάστου ότι η διεύθυνσή μου είναι (…). Κατά συνέπεια για οποιονδήποτε λόγο μπορεί να απευθύνεται απ΄ ευθείας σε μένα. Ευχαριστώ Πάνος Τότσικας
«Εξώδικη» απάντηση στην Κα Στέλλα Νάστου (Αναδημοσίευση από το περιοδικό «Ηλιογράφος», Μάρτιος-Απρίλιος 1995)
Η άρνηση του “ΗΛΙΟΓΡΑΦΟΥ” να δημοσιεύσει την “εξώδικη διαμαρτυρία” της κ. Στέλλας Νάστου για άρθρο μου που δημοσιεύθηκε στο φύλλο Νο 9, (για να μην υποκύψει στις απαιτήσεις και στον εκφοβισμό της εφημερίδας από τους κληρονόμους Νάστου, όπως αναφέρει), πιστεύω ότι στέρησε τους Ηλιουπολίτες από ένα μοναδικό ντοκουμέντο που χαρακτηρίζει το επίπεδο των απόψεων της “τέταρτης γενεάς” της γνωστής οικογένειας Νάστου. Για το λόγο αυτό, είμαι υποχρεωμένος να παραθέσω, πέρα από κάποια σχόλια και κάποια εκτενή αποσπάσματα από αυτήν την “εξώδικη διαμαρτυρία”. Κατ’ αρχήν, προκαλεί κατάπληξη η επιλογή της κ. Στέλλας Νάστου να στείλει εξώδικο στον “ΗΛΙΟΓΡΑΦΟ” και σε μένα, “για το χαρακτηρισμό μας καταπατητών, που είναι υβριστικός και συκοφαντικά δυσφημιστικός, όπως αναφέρει. Είναι πράγματι εκπληκτικό και δημιουργεί ποικίλα ερωτήματα γιατί, τόσα χρόνια που τοπικές και αθηναϊκές εφημερίδες, δήμαρχοι, δημοτικοί σύμβουλοι, κρατικοί παράγοντες και δικαστικοί γράφουν και ομιλούν περί “καταπατητών Νασταίων” δεν ίδρωνε το αυτί κανενός απ’ αυτούς και έρχεται τώρα η κ. Στέλλα Νάστου να σώσει την τιμή των προγόνων της, στέλνοντας εξώδικη διαμαρτυρία. Ας δούμε, όμως, την ουσία των απόψεων και των ισχυρισμών της κ. Νάστου. α) Ισχυρίζεται η κ. Νάστου ότι αν οι Νασταίοι είναι καταπατητές Δημόσιας περιουσίας, τότε καταπατητές και σφετεριστές είναι οι 100.000 Ηλιουπολίτες, μεταξύ των οποίων και ο πρώην και ο νυν δήμαρχος που αγόρασαν από τα “καταπατημένα”. 25 Εισάγοντας τη θεωρία περί “συλλογικής ευθύνης”, η κ. Νάστου προωθεί στην ουσία την άποψη περί “συν-ευθύνης κλέφτη-κλεπταποδόχου”. Όμως τα πράγματα είναι κάπως διαφορετικά με τους προγόνους της κ. Νάστου. Αυτοί, εν γνώσει τους πουλούσαν καταπατημένη Δημόσια γη, ενώ οι απλοί Ηλιουπολίτες την αγόραζαν εν αγνοία τους ότι ήταν καταπατημένη και βέβαια, είχαν κάθε δικαίωμα να την μεταπουλήσουν ακόμα και σε πρώην ή νυν δημάρχους. Αν δεχτούμε την άποψη της κ. Νάστου, τότε οι περισσότεροι Έλληνες πρέπει να θεωρούνται καταπατητές Δημόσιας γης, εφόσον τη αγόρασαν από πραγματικούς καταπατητές… β) Στην “εξώδικη διαμαρτυρία” της η κ. Νάστου αναφέρει εξάλλου, ότι το κτίριο του πρώην χειμερινού κινηματογράφου “ΗΛΙΟΥΠΟΛΙΣ” το αγόρασε ο πατέρας της Ιωαν. Νάστος από τον παππού της Κων. Νάστο. Και “…κατά συνέπεια, στην ίδια νομική κατάσταση βρισκόμαστε κι εγώ και όσοι, αυτοί ή οι δικαιοπάροχοί τους, αγόρασαν από τον κ. Κων. Νάστο, δηλ. όλοι σχεδόν οι ιδιοκτήτες Ηλιουπολίτες…” Εδώ η κ. Νάστου, εισάγοντας τη θεωρία περί “θύτη και θύματος”, προσπαθεί στη ουσία να μας πει ότι είναι κι αυτή θύμα του παππού της, όπως χιλιάδες άλλοι Ηλιουπολίτες. Μόνο που κανένας Ηλιουπολίτης δεν έχτισε σε καταπατημένη Δημόσια γη επί της κεντρικής πλατείας, εκτός από τον πρόγονό της, τον κ. Νάστο, και κανένας Ηλιουπολίτης δεν έχει κληρονομήσει κτίρια σε καταπατημένα οικόπεδα επί της κεντρικής πλατείας… γ) Ένα ακόμη σημείο από το “εξώδικο” της κ. Νάστου που αξίζει τον κόπο να σταθούμε, είναι εκείνο που προσπαθεί να εμφανιστεί ως…υπερασπιστής των συμφερόντων όλων των Ηλιουπολιτών, λέγοντας: “…Αν δεν ήταν ιδιοκτήτης ο Αλ. Νάστος, αλλά το Δημόσιο και ο κ. Νάστος τα καταπάτησε, τότε όλα τα ακίνητα στην Ηλιούπολη εξακολουθούν να ανήκουν στο Δημόσιο. Και όποιοι λειτουργοί του δεν τα διεκδικούν, παραβιάζουν το νόμο και είναι υπόλογοι απέναντι του συνόλου των Ελλήνων φορολογουμένων. …Αν συνεπώς έτσι είχαν τα πράγματα, αργά ή γρήγορα το Δημόσιο είναι υποχρεωμένο, θέλουν δεν θέλουν οι σημερινοί λειτουργοί του να αξιώσει από τους Ηλιουπολίτες τη ιδιοκτησία του. Κι αυτοί είναι που θα πληρώσουν τελικά τις επιπόλαιες, ανεύθυνες και επικίνδυνες για τους δημότες ενέργειες και δηλώσεις αυτών που…τους ανέδειξαν δημοτικούς άρχοντές τους…υιοθετώντας τις δημαγωγικές προεκλογικές διακηρύξεις τους…” Γι’ αυτό, κατά την κ. Στ. Νάστου το “εξώδικο” προς τον “ΗΛΙΟΓΡΑΦΟ”…έχει και αυτό το στόχο: “να ενημερωθούν οι αναγνώστες για την πραγματικότητα και τους κινδύνους που τους απειλούν…” και να πειστούν ότι “…εγώ και οι άλλοι απόγονοι του Αλεξίου Νάστου αγωνιζόμαστε όχι μόνο για μας, αλλά και για όλους τους Ηλιουπολίτες που δεν έχουν συνειδητοποιήσει τον κίνδυνο…” (να τους πάρει δηλ. το Δημόσιο τα σπίτια και τα οικόπεδα!) Αχάριστοι Ηλιουπολίτες που αγοράσατε οικόπεδα από τους Νάστους, γιατί δεν συνειδητοποιείτε ότι οι σημερινοί κληρονόμοι τους αγωνίζονται για σας; Ας σοβαρευτούμε λιγάκι: Από το “εξώδικο” της κ. Νάστου και από τα “επιχειρήματα” που το συνοδεύουν, μπορούν να εξαχθούν αρκετά χρήσιμα συμπεράσματα τόσο από τους κατοίκους της Ηλιούπολης όσο και από τη Δημοτική Αρχή (πλειοψηφία και μειοψηφίες του Δημοτικού Συμβουλίου).Ιδιαίτερα τα επίθετα με τα οποία χαρακτηρίζει τις ενέργειες και δηλώσεις της Δημοτικής Αρχής το “εξώδικο” της κ. Νάστου (“επιπόλαιες”, “ανεύθυνες”, “επικίνδυνες”, “δημιουργικές”), νομίζουμε ότι δεν θα έπρεπε να περάσουν απαρατήρητα…
Δικαστική διένεξη με την Κα Στέλλα Νάστου, 1995
Τα κείμενα που ακολουθούν δημοσιεύτηκαν στο βιβλίο μου «Εδώ, κάποτε…Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης», (2005).
Γράμμα της Κας Στέλλας Νάστου Κύριο Πάνο Τότσικα Αθήνα 6 Απριλίου 1995 Κύριε, Στο τεύχος 11 του Φεβρουαρίου 1995 του Ηλιογράφου, το οποίο με καθυστέρηση έλαβα ως συνδρομήτρια, μου κάνατε τη τιμή να μου απευθύνετε ανοικτή επιστολή στην οποία καταχωρείτε τη διεύθυνσή σας με την πρόσκληση ν’ απευθύνομαι σε σας. Αντιλαμβάνεσθε ότι η επανάληψη στην επιστολή σας των περί καταπατήσεων δεν συνιστά επανόρθωση και η επίκληση της 4910/1977 απόφασης (η οποία δεν με αφορά αφού δεν ήμουν διάδικος και πρέπει να γνωρίζετε, ότι χωρίς δικαστική απόφαση κανείς δεν είναι ούτε επιτρέπεται να χαρακτηρίζεται ένοχος, έστω και καταπατήσεων) προς δικαιολογία σας για το χαρακτηρισμό αυτόν δεν σας απαλλάσσει των ευθυνών. Και επιφυλάσσομαι γι΄ αυτό. Επισημαίνω δε ότι μετά τη ανάγνωση του εξωδίκου μου δεν έχετε καμιά δικαιολογία να επαναλαμβάνετε στην επιστολή σας το χαρακτηρισμό μου ως καταπατήτριας. Για τη πλήρη ενημέρωση σας επί του θέματος των δήθεν καταπατήσεων σας καλώ να μου τηλεφωνήσετε να ορίσουμε συνάντηση κατά την οποία να θέσω υπ’ όψη σας τους τίτλους ιδιοκτησίας του κτήματος Καρά, δηλ. της Ηλιούπολης, από το 1830 μέχρι σήμερα. Και αν πεισθείτε ότι εγώ είμαι καταπατήτρια, και οι πρόγονοί μου καταπατητές, να συνεχίσετε την πολεμική σας. Άλλως να ζητήσετε συγνώμη. Και επειδή η έγκληση για το αδίκημα της δυσφήμησης γενικά παραγράφεται μετά τρίμηνο, η συνάντησή μας πρέπει να γίνει μέχρι το Πάσχα. Το τηλέφωνο του σπιτιού μου είναι (……….) και της εργασίας μου (………) στην οδό Πειραιώς 10 – Αθήνα. Με τιμή Στέλλα I. Νάστου
«Όχι» του δικαστηρίου στη Στέλλα Νάστου ( Δημοσιεύτηκε στην «ΔΙΑΔΗΜΟΤΙΚΗ»- Σεπτέμβριος 1996)
Στις 6 Ιουνίου πραγματοποιήθηκε τελικά η δίκη που προκάλεσε η Στέλλα Νάστου, ενάντια στον Θύμιο Kαλαμούκη πρώην εκδότη του “ΗΛΙΟΓΡΑΦΟΥ” και στον υποφαινόμενο συντάκτη σχόλιου (*Πάνο Τότσικα), στο οποίο οι Νάστοι χαρακτηρίζονται ως ‘’μεγαλoκαταπατητές”. To Γ’ τριμελές, μετά από συνεδρίαση 2 ½ περίπου ωρών, απεφάνθη, ύστερα από πρόταση του Εισαγγελέα, ότι δεν στοιχειοθετούνται οι κατηγορίες της “συκοφαντικής και απλής δυσφήμησης δια του Τύπου” που είχε αποδώσει η μηνύτρια στους κατηγορούμενους και τους αθώωσε. Μάρτυρες υπεράσπισης κατέθεσαν ο δήμαρχος Ηλιούπολης Θοδ. Γεωργάκης, ο Κυρ. Κανελλόπουλος, επικεφαλής της παράταξης “Δημοκρατική Ενότητα”, ο Θωμάς Μηλούλης, Δημοτικός Σύμβουλος της παράταξης “ΗΛΙΟΥΠΟΛΗ” και ο Στ. Γάγγος, πρώην πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου. Επίσης είχαν προσφερθεί να καταθέσουν οι Νικ. Λεβογιάννης, Εκπαιδευτικός και Γ. Αναστόπουλος Νομαρχιακός Σύμβουλος Αθηνών. Στην δίκη παρέστησαν και οι νομικοί σύμβουλοι του Δήμου, Μαρία Κατσικερού και Γ. Λεοντάρας, ενώ συνήγοροι ήταν ο Βαγγ. Καστριτσέας και η Μυρσίνη Γκανά. Η απόφαση αυτή της Δικαιοσύνης αποκτά σήμερα μια ιδιαίτερη σημασία για την Ηλιούπολη και αναμένεται να ανακόψει τις επιδιώξεις της κ. Στ. Νάστου, να φιμώσει τον τοπικό τύπο, με τις μηνύσεις της. Τέλος, η απόφαση της δικαιοσύνης αποδεικνύει ότι, οι πολίτες, αξίζει να δίνουν τις μάχες τους, σε όλα τα μέτωπα, “ώστε να τονωθεί το ενδιαφέρον της Κεντρικής Διοίκησης αλλά και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης για τη υπεράσπιση της Δημόσιας περιουσίας από τις διεκδικήσεις των κληρονόμων Νάστου καθώς και για την διατήρηση και ανάπτυξη της ιστορικής μνήμης”, όπως δήλωσε ο υποφαινόμενος στο δικαστήριο.
Δήλωση προς το δικαστήριο
Το παρακάτω κείμενο αποτελεί “Δήλωση” μου προς το Τριμελές Πλημμελειοδικείο Αθηνών. / 6.6.1996:
«Στο υπ’ αριθμ.16 φύλλο του τοπικού εντύπου “ΗΛΙΟΓΡΑΦΟΣ”, στο οποίο είμαι τακτικός συνεργάτης, στην στήλη “ΤΕΤΑΡΤΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ” παρατίθενται κάποια σχόλιά μου. Το σχόλιο “ΘΕΡΙΝΟΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ…” έχει σχέση με το επόμενο σχόλιο που έχει τίτλο “…ΚΑΙ ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΟ SUPER MARKET”. Στα σχόλια αυτά, επιχειρείται να τονωθεί το ενδιαφέρον της Κεντρικής Διοίκησης αλλά και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης για την υπεράσπιση της Δημόσιας περιουσίας από τις διεκδικήσεις των κληρονόμων Νάστου, καθώς και για την διατήρηση και ανάδειξη της ιστορικής μνήμης. Ο χαρακτηρισμός “μεγαλοκαταπατητές”, δεν απευθύνεται ειδικά στην κ. Στέλλα Νάστου, αλλά, στο σύνολο της οικογένειας Νάστου, και αφορά όλους όσους είχαν συμμετοχή στον σφετερισμό της Δημόσιας περιουσίας από το 1920 περίπου, μέχρι σήμερα. Εξ’ άλλου, ο χαρακτηρισμός, δεν αφορά τα συγκεκριμένα κτίσματα, τα οποία έχουν κτισθεί επί καταπατημένων Δημόσιων κτημάτων, και τα οποία από το 1985 έχουν καταγραφεί ως “κτήματα του ελληνικού Δημοσίου” (θερινός και πρώην χειμερινός κινηματογράφος), αλλά το σύνολο της Δημόσιας γης που έχει καταπατήσει ή έχει αποπειραθεί να καταπατήσει η Οικογένεια Νάστου και η οποία ανέρχεται σε 12.000 στρέμματα περίπου». Ο Δηλών Πάνος Τότσικας
Να υπερασπίσουμε τη δημόσια γη, τη δημόσια περιουσία, 2004
Ανακοίνωση του “Κέντρου Κοινωνικής Παρέμβασης Ηλιούπολης” (4.12.2004). Δημοσιεύτηκε στο βιβλίο μου «Εδώ κάποτε…Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης», (2005).
α. Σύντομο ιστορικό Η διένεξη μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και των κληρονόμων Νάστου, ξεκινά από πολύ παλιά, από την δεκαετία του ’30, και κορυφώνεται στη δεκαετία του ’80. Η απόφαση 4910/77 του Εφετείου Αθηνών, την οποία έφερε το 1980 στην επιφάνεια ο αριστερός πρώην αντιδήμαρχος Θανάσης Λώλας και οι λαϊκές αντιδράσεις που ακολούθησαν, έδωσαν τη δυνατότητα στην τότε Δημοτική Αρχή του Δ. Κιντή και στη συνέχεια στην κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, να καταγράψουν δεκάδες οικόπεδα, εντός σχεδίου πόλεως, ως «Κτήματα του Ελληνικού Δημοσίου». Ένα μέρος από τα οικόπεδα αυτά παραχωρήθηκαν το 1988 στο Δήμο Ηλιούπολης . Από τότε οι κληρονόμοι Νάστου ξεκίνησαν μια μεθοδευμένη δικαστική προσπάθεια στα ελληνικά και ευρωπαϊκά δικαστήρια με στόχο την επανάκτηση των οικοπέδων, σε αρκετά από τα οποία, εν τω μεταξύ, είχαν κατασκευαστεί εγκαταστάσεις κοινωνικού εξοπλισμού (σχολεία, νηπιαγωγεία, παιδικοί σταθμοί, παιδικές χαρές, χώρος πρασίνου, αθλητικοί χώροι, εγκαταστάσεις υγείας κ.ά).
β. Ο Νόμος 3127/2003 Πριν λίγα χρόνια, από τους κληρονόμους Νάστου, επιχειρήθηκε ένας συμβιβασμός με το Ελληνικό Δημόσιο. Τα συμφέροντα των Νάστων εκπροσωπούσε τότε ο γνωστός Ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ, συνταγματολόγος Δημ. Τσάτσος. Οι αντιδράσεις της τοπικής κοινωνίας, απέτρεψαν προσωρινά μια οριστική διευθέτηση του ζητήματος εις βάρος των συμφερόντων του Ελληνικού Δημοσίου. Ωστόσο, το 2003, η Κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ ψηφίζει το Νόμο 3127/03, με βάση τον οποίο «...καθορίζονται οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες ο νομέας ακινήτου ευρισκομένου εντός σχεδίου πόλεως.... θεωρείται κύριος έναντι του Δημοσίου, το οποίο στις περιπτώσεις αυτές δεν επιτρέπεται να προβάλλει δικαίωμα κυριότητας...» Σύμφωνα με το άρθρο 4 του νόμου αυτού, οι καταπατητές δημόσιων κτημάτων θεωρούνται ιδιοκτήτες, αν νέμονται το ακίνητο «καλόπιστα» για 10 χρόνια και έχουν τίτλο αγοράς, ή αν το νέμονται «καλόπιστα» για 30 χρόνια χωρίς κανένα τίτλο αγοράς. Οι προϋποθέσεις αυτές δεν ισχύουν «εάν το Δημόσιο αποδείξει ότι οι ιδιώτες ήταν κακόπιστοι, όταν απέκτησαν τη νομή των ακινήτων». Με δύο λόγια, ενώ μέχρι τότε έπρεπε να αποδεικνύει ο κάθε ιδιώτης την ιδιοκτησία του, τώρα πρέπει το Δημόσιο 29 να αποδεικνύει ότι η συγκεκριμένη ιδιοκτησία δεν ανήκει σε κάποιο ιδιώτη καταπατητή!! Επισημαίνουμε ότι σύμφωνα με την έκθεση του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους, από την εφαρμογή του Ν.3127/03 «...αναμένεται να προκληθεί σημαντική μείωση της περιουσίας του Δημοσίου...» Ακόμη επισημαίνουμε ότι , σύμφωνα με την παράγρ.2 του άρθρου 4 του Ν.3127/03, η ρύθμιση αφορά ενιαία οικόπεδα μέχρι δύο στρέμματα και τα κτίσματα που βρίσκονται σ’ αυτά. Για ενιαία οικόπεδα μεγαλύτερα των δύο στρεμμάτων, ο νομέας καταπατητής πρέπει να αποδείξει ότι έχει αναγείρει κτίσμα που καλύπτει τουλάχιστον το 30% του συντελεστή δόμησης του οικοπέδου. Η παραπάνω διάταξη βάσιμα θεωρείται ως «φωτογραφική», ώστε οι κληρονόμοι Νάστου να κατοχυρώσουν υπέρ αυτών ακίνητο επί της κεντρικής πλατείας της Ηλιούπολης (θερινός κινηματογράφος, κ.λ.π.)
γ. Η Κτηματική Εταιρεία του Δημοσίου (ΚΕΔ) Μέσα σ’ αυτές τις συνθήκες, πρόσφατα, τον Σεπτέμβριο του 2004, η Κ.Ε.Δ., με έγγραφό της προς το Δήμο Ηλιούπολης, ανακοινώνει ότι ανακαλεί την απόφασή της του 1988 με την οποία είχε παραχωρήσει τη χρήση 30 δημόσιων ακινήτων στα όρια του Δήμου Ηλιούπολης. Ο στόχος της ενέργειας αυτής της Κ.Ε.Δ. είναι κατά τη γνώμη μας διπλός: αφ’ ενός να συμπεριληφθούν τα ακίνητα αυτά στον όγκο της δημόσιας περιουσίας που αυτή διαχειρίζεται , εν όψει της εισόδου της στο Χρηματιστήριο της Αθήνας, και, αφ’ ετέρου, να προωθήσει την διαδικασία συμβιβασμού με τους κληρονόμους Νάστου, οι οποίοι μπορεί πλέον να δικαιωθούν στα δικαστήρια, με βάση τον Νόμο 3127/03. Είναι λοιπόν προφανές ότι η ΚΕΔ, δεν ανακάλεσε «από λάθος» την παραχώρηση των 30 ακινήτων στο Δήμο Ηλιούπολης, όπως ισχυρίζεται ο Δήμαρχος. Η πράξη της αυτή εντάσσεται σε μια πολιτική παραχώρησης τίτλων ιδιοκτησίας σε καταπατητές δημόσιων ακινήτων που προβλέπεται από τον Νόμο 3127/03, τον οποίο ψήφισε το ΠΑΣΟΚ και τον οποίο αποδέχεται και υλοποιεί σήμερα η Νέα Δημοκρατία.
δ. Η στάση του Δημάρχου Ηλιούπολης και της παράταξής του . Ως γνωστόν ο δήμαρχος Ηλιούπολης ανήκει στο ΠΑΣΟΚ και ως εκ τούτου ουδέποτε εναντιώθηκε στον νόμο 3127/03 που ψήφισε το ΠΑΣΟΚ. Αξίζει να επισημανθεί εδώ ότι, όταν ψηφιζόταν αυτός ο νόμος, δεν υπήρξε καμία αντίδραση από τον Δήμαρχο Ηλιούπολης, σε αντίθεση με τον Δήμαρχο Αργυρούπολης, ο οποίος παρενέβη και ζήτησε να αποσυρθεί το άρθρο 4, γιατί «...υπάρχει κίνδυνος τα οικόπεδα που έχουν καταπατηθεί από τον Νάστο και τους κληρονόμους του, να μην μπορούν πλέον να διεκδικηθούν από το Ελληνικό Δημόσιο, ή να προκύψουν σημαντικές δυσκολίες για 30 τη διεκδίκησή τους...» (βλ. έγγραφο προς τον Πρόεδρο της Βουλής, αρ. πρωτ. 1646/ 26.2.03). Ας θυμηθούμε ότι, από το 1991 που ανέλαβε καθήκοντα ο Δήμαρχος Ηλιούπολης κράτησε μια στάση ανοχής που διευκόλυνε την πολιτική της κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ και τις μεθοδεύσεις της Κ.Ε.Δ. με τους κληρονόμους Νάστου. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε την πληρωμή ενοικίου από τον Α-Β. Βασιλόπουλο, τόσο στην Κ.Ε.Δ. όσο και στους κληρονόμους Νάστου, για το γνωστό ακίνητο της κεντρικής πλατείας Ηλιούπολης, όπου σήμερα λειτουργεί το SUPER MARKET A.B. Βασιλόπουλος και παλαιότερα λειτουργούσε χειμερινός κινηματογράφος. Σήμερα, με την φωτογραφική διάταξη της παραγράφου 2 του άρθρου 4, του Νόμου 3127/03, το Οικοδομικό Τετράγωνο της κεντρικής πλατείας, όπου βρίσκεται ο θερινός κινηματογράφος και το Σούπερ Μάρκετ Α-Β Βασιλόπουλος, κινδυνεύει να περάσει στα χέρια των κληρονόμων Νάστου. Και ένα μεγάλο μέρος της ευθύνης γι’ αυτό, θα ανήκει στον σημερινό Δήμαρχο Ηλιούπολης και στην παράταξή του.
ε. Η ευθύνη των άλλων Δημοτικών Παρατάξεων Ηλιούπολης. Ο σημερινός Δήμαρχος Ηλιούπολης, βρίσκεται σ’ αυτή τη θέση από το 1991. Όλα αυτά τα χρόνια, οι άλλες δημοτικές παρατάξεις της Ηλιούπολης, στάθηκαν αδρανείς, παρακολουθώντας την δικαστική διένεξη με τους κληρονόμους Νάστου, χωρίς να πάρουν καμιά ουσιαστική πρωτοβουλία . Μόνο ο Δημοτικός Σύμβουλος Κώστας Κονδύλης , πρόσφατα, κατάφερε να ταράξει τα νερά και να αναγκάσει το Δήμαρχο και την παράταξή του να φέρουν το ζήτημα στο Δημοτικό Συμβούλιο.
στ. Να αντισταθούμε στην λεηλασία της δημόσιας περιουσίας στο Δήμο Ηλιούπολης και την ευρύτερη περιοχή. Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε όλοι ότι το ζήτημα της υπεράσπισης της δημόσιας περιουσίας στο Δήμο Ηλιούπολης (και όχι μόνο) βρίσκεται σε μια πολύ κρίσιμη καμπή. Η σημερινή (όπως και η προηγούμενη)κυβέρνηση, προωθεί πολιτικές ξεπουλήματος της δημόσιας γης σε εντός και εκτός σχεδίου περιοχές, σε αγροτικές και δασικές περιοχές. Προωθεί (όπως και η προηγούμενη) το ξεπούλημα των τουριστικών και των Ολυμπιακών εγκαταστάσεων . Το «Κέντρο Κοινωνικής Παρέμβασης Ηλιούπολης» θεωρώντας αναγκαία την όσο το δυνατόν ευρύτερη συσπείρωση δυνάμεων που έχουν την πρόθεση να αντισταθούν στη λεηλασία της δημόσιας περιουσίας, θα προσπαθήσει το επόμενο διάστημα να συμβάλλει στην ανάδειξη της κρισιμότητας του ζητήματος και στην ανάληψη 31 πρωτοβουλιών οι οποίες θα προωθούν αγωνιστικές κινητοποιήσεις και εκδηλώσεις, παράλληλα με τις νομικές ενέργειες που απαιτούνται. Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι δεν κινδυνεύουν μόνο τα 30 οικόπεδα στην Ηλιούπολη, αλλά κινδυνεύει ο Υμηττός από ιδιώτες, από Οικοδομικούς Συνεταιρισμούς, από τις παράλογες απαιτήσεις της Εκκλησίας στον Καρέα. Κινδυνεύει ο χώρος του πρώην αεροδρομίου του Ελληνικού, να αποδοθεί σε ιδιώτες και να τσιμεντοποιηθεί, στο μεγαλύτερο μέρος του, αντί να μετατραπεί σε χώρο πράσινου. Κινδυνεύουν οι παραλίες του Σαρωνικού, με την απόδοσή τους στην Ε.Τ.Α. Α.Ε. και από αυτήν σε ιδιώτες για εκμετάλλευση.
ζ. Πλαίσιο άμεσων στόχων. Σε σχέση με το Δήμο Ηλιούπολης, θεωρούμε ότι πρέπει να κινητοποιηθούμε άμεσα ώστε: * να παραμείνουν στο Δήμο Ηλιούπολης, τα 30 δημόσια ακίνητα που ανακλήθηκε από την ΚΕΔ πρόσφατα, η παραχώρησή τους. * να καταργηθούν οι απαράδεκτες διατάξεις του άρθρου 4 του Ν.3127/03 και ειδικότερα η «φωτογραφική» παράγραφος 2. * να μην επεκταθεί και στις εκτός σχεδίου περιοχές (Υμηττός) η κατάργηση του τεκμηρίου κυριότητος υπέρ του Δημοσίου. * να μην παραχωρηθεί σε καταπατητές δημόσια γη (εντός και εκτός σχεδίου) . Να μην αποχαρακτηριστούν δασικές εκτάσεις του Υμηττού. Να κηρυχθούν άμεσα αναδασωτέες όσες δασικές εκτάσεις έχουν καεί και δεν έχουν μέχρι σήμερα αναδασωθεί.
Σχετικά με την οριοθέτηση του κτήματος Καρά, 2007
Υπόμνημα προς τον Εισαγγελέα Εφετών Αθηνών Ηλία Κολιούση σχετικά με την οριοθέτηση του κτήματος Καρά (αρ. πρωτ. 60756/2007)
Μέρος α : Σύντομο ιστορικό
1. Στις 10 Οκτωβρίου 2006 ξεκίνησε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών η δίκη που αφορά την διένεξη των κληρονόμων Νάστου με το Ελληνικό Δημόσιο, τους Δήμους Ηλιούπολης - Αργυρούπολης - Αλίμου και τον «Οργανισμό Σχολικών Κτιρίων Α.Ε.». Οι Νάστοι διεκδικούν εκατοντάδες οικόπεδα συνολικής έκτασης 300 περίπου στρεμμάτων, στις εντός σχεδίου περιοχές των προαναφερόμενων Δήμων, αλλά και 32 στη δασική περιοχή του Υμηττού, παρά το γεγονός ότι ήδη έχουν πουλήσει στην ίδια περιοχή χιλιάδες στρέμματα που δεν τους ανήκουν.
2. Το χρονικό της διένεξης μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και των κληρονόμων Νάστου έχει βαθιές ρίζες και αφορά τα όρια και την έκταση του λεγόμενου «Κτήματος Καρά», η ύπαρξη του οποίου ανάγεται στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Όπως προκύπτει από την ιστορική έρευνα, το 1830 οι μέχρι τότε Τούρκοι ιδιοκτήτες του, πούλησαν το «τσιφλίκι Καρά» στον Νικόλαο Καπετανάκη και τον Γαετάνο Μοράλια. Στα χοτζέτια-συμβόλαια της αγοραπωλησίας αναφέρεται ότι το «τσιφλίκι Καρά» είχε έκταση «4 ζευγάρια», δηλαδή την έκταση που μπορούσαν να οργώσουν 4 ζευγάρια βόδια σε μια περίοδο σποράς. Από τότε το «τσιφλίκι (ή Κτήμα) Καρά» άλλαξε αρκετούς ιδιοκτήτες και το 1922 κατέληξε στον κτηνοτρόφο Αλέξιο Νάστο, ο οποίος ισχυρίστηκε ότι το κτήμα που αγόρασε είχε έκταση 12.773 τ.μ. και περιλάμβανε όλο τον σημερινό Δήμο Ηλιούπολης και τον δασικό χώρο του Υμηττού μέχρι την κορυφή του όρους, το μεγαλύτερο τμήμα του σημερινού Δήμου Αργυρούπολης, καθώς και ένα μικρό τμήμα του σημερινού Δήμου Αλίμου.
3. Το ζήτημα που τίθεται σήμερα και αποτελεί το αντικείμενο της δικαστικής διένεξης μεταξύ των κληρονόμων Νάστου και Ελληνικού Δημοσίου, είναι ότι οι ισχυρισμοί του Αλεξίου Νάστου και των κληρονόμων του έχουν αποδειχθεί αναληθείς, τόσο ως προς την έκταση, όσο και ως προς τα όρια του «Κτήματος Καρά». Πλην όμως, οι κληρονόμοι Νάστου επιμένουν να απαιτούν να τους αποδοθούν εκτάσεις και οικόπεδα που δεν ανήκουν σε αυτούς, αλλά στο Ελληνικό Δημόσιο, δηλαδή σε όλους τους Έλληνες πολίτες. Οι κληρονόμοι Νάστου προσπαθούν σε διάφορα δικαστήρια να αποδείξουν ότι οι χειμερινές και θερινές βοσκές που αναφέρονται στο «τσιφλίκι Καρά» όπως και οι δασικές εκτάσεις που υπήρχαν σε αυτό, τους ανήκουν ιδιοκτησιακά. Όμως, κάτι τέτοιο δεν ισχύει, αφού οι «βοσκές» σήμαιναν απλά «νομές», δηλαδή χρήση εκτάσεων για βόσκηση μικρών και μεγάλων ζώων. «…Όλα τα λιβάδια στα διάφορα τσιφλίκια, για την επικαρπία των οποίων δεν έχει να παρουσιάσει κάποιος έγγραφο (ταπί), δηλωθέν επί Τουρκικής εξουσίας, θεωρούνται ως δημόσια και η νομή μένει ως και τούδε εις το δημόσιον…», ανέφερε μεταξύ άλλων το Διάταγμα με το οποίο ρυθμίστηκε νομοθετικά το 1834 το ζήτημα των λιβαδιών. Επισημαίνουμε ότι για το «τσιφλίκι Καρά», δεν υπήρξε ποτέ κάποιο τέτοιο «ταπί».
4. Ας δούμε κάποια ζητήματα πιο συγκεκριμένα: α) Σύμφωνα με την 261/1981 απόφαση του Αρείου Πάγου, προκύπτει ότι: «…το “ζευγάρι” αφορούσε καλλιεργούμενη έκταση 80 στρεμμάτων ομαλής και 100 στρεμμάτων ανωμάλου εκτάσεως και ότι τα αναφερόμενα στα χοτζέτια τοπωνύμια, ήταν τοποθεσίες της ευρύτερης περιοχής και όχι τα συγκεκριμένα όρια της εκτάσεως των ζευγαριών που όριζαν την ακριβή περίμετρο τους…». Κατά συνέπεια, στη περίπτωση του «Κτήματος Καρά» η συνολική έκταση των «4 ζευγαριών» δεν πρέπει να ξεπερνούσε τα 320 στρέμματα ομαλής και 400 στρέμματα ανώμαλης καλλιεργούμενης έκτασης. β) Σύμφωνα με την απόφαση 4910/1977 του Εφετείου Αθηνών: «…ο Νάστος δια της μεθόδου της επεκτάσεως της αρχικής περιουσίας του των “τεσσάρων ζευγαριών”, δηλαδή 320-520 κατ’ ανώτατο όριο στρεμμάτων, επέτυχε να 33 σφετεριστεί χιλιάδες στρεμμάτων γης κάτωθεν των προπόδων της δυτικής πλευράς του Υμηττού…». γ) Σύμφωνα με την απόφαση 23/1997 του Εισαγγελέα Εφετών Αθηνών: «…Το “Κτήμα (τσιφλίκι) Καρά” είχε έκταση η οποία δεν υπερέβαινε τα χίλια (1000) στρέμματα…Η έκταση αυτή μετεβιβάσθη κατά κυριότητα, νομή και κατοχή με το υπ’ αριθμ. 3611/31-12-1922 συμβόλαιο υπό των κληρονόμων του Μιλτιάδη Σκουφή στον Αλέξιο Νάστο…ο οποίος ήταν και μισθωτής τμημάτων του ρηθέντος κτήματος…Με την αγορά του “Κτήματος Καράς” ή και ολίγον πρότερο, ο Αλέξιος Νάστος ήρχισε να εκδηλώνει πρόθεση καταπατήσεως και σφετερισμού εκτάσεων μη μεταβιβασθέντων με το ρηθέν υπ’ αριθμ. 3611/31-12-1922 συμβόλαιο και ανηκουσών στο Δημόσιο, στο οποίο περιήλθε μετά την απελευθέρωση εκ του Τουρκικού ζυγού. Την αρωγή δια την υλοποίηση της τοιαύτης προθέσεως προσέφερε κατ’ αρχάς η εταιρία “Δρανδάκης - Πάγκαλος και Σία Ο.Ε.” με την σύνταξη της υπ’ αριθμ. 364/1925 πράξεως…(με την οποία) μετεβιβάσθη υπό του Αλ. Νάστου προς την εταιρία έκταση τριών χιλιάδων (3000) περίπου στρεμμάτων…».
5. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, οι κληρονόμοι Νάστου κατάφεραν να ενταχθούν στο Σχέδιο Πόλεως του Δήμου Ηλιούπολης χιλιάδες στρέμματα που ισχυρίζονταν ότι τους ανήκαν (Αγ. Μαρίνα, Κάτω Ηλιούπολη, Αγ. Κωνσταντίνος - Συκιές) και συνέχισαν να πωλούν οικόπεδα ανενόχλητοι. Η αντίστροφη μέτρηση γι’ αυτούς αρχίζει το 1950, όταν κατάφεραν να εγκριθεί το Βασιλικό Διάταγμα (ΦΕΚ 299/19-9-1950), με το οποίο εγκρίνεται η ρυμοτόμηση 1250 στρεμμάτων δασικού χώρου του Υμηττού, πάνω από την Ηλιούπολη. (βλ. συν. 1) Το 1951, μετά τον ξεσηκωμό των κατοίκων και της τότε Κοινότητας Ηλιουπόλεως, κινητοποιήθηκε και το Υπουργείο Γεωργίας, με αποτέλεσμα το προαναφερόμενο Βασιλικό Διάταγμα να ακυρωθεί, εφ’ όσον αμφισβητήθηκε η κυριότητα των κληρονόμων Νάστου επί του δασικού χώρου του Υμηττού. Με τις αποφάσεις 111184/1076/20-6-1953 και 5855/5-4-1957 του Υπουργείου Γεωργίας, απορρίπτονται οι απόψεις και τα αιτήματα των κληρονόμων Νάστου και καθορίζονται τα όρια του δασικού χώρου. Το 1962, τοποθετείται από το Υπουργείο Γεωργίας ορόσημο (συρματόπλεγμα) καθ’ όλο το μήκος του δασικού χώρου του Υμηττού, στην περιοχή της Ηλιούπολης. Οι κληρονόμοι Νάστου προσφεύγουν στα δικαστήρια και με την απόφαση 2/1963 του Εισαγγελέα Εφετών Αθηνών, η περιοχή μεταξύ του εγκεκριμένου σχεδίου πόλεως του Δήμου Ηλιούπολης και του συρματοπλεγμένου δασικού χώρου, θεωρείται διακατεχόμενη από τους κληρονόμους Νάστου, καθώς και κάποιους άλλους ιδιώτες, οι οποίοι αγόρασαν οικόπεδα από τους Νάστους, μερικοί από τους οποίους είχαν χτίσει νόμιμα ή αυθαίρετα κτίσματα. Στη συνέχεια γίνεται Κτηματογράφηση της περιοχής, συντάσσεται προσωρινός Κτηματολογικός Χάρτης και Πίνακας. Οι φερόμενοι ως «ιδιοκτήτες οικοπέδου» στην περιοχή, υπέβαλλαν αντιρρήσεις κατά του Κτηματολογικού Χάρτη, οι οποίες στα δευτεροβάθμια δικαστήρια δεν έγιναν αποδεκτές. (βλ. συν. 2) Έτσι, η περιοχή αυτή θεωρείται μέχρι σήμερα δημόσια, δασική, αναδασωτέα και διακατεχόμενη, ενώ με το Π.Δ. 544/1978 εντάσσεται στην Β’ Ζώνη προστασίας του Υμηττού, στην οποία απαγορεύεται κάθε δόμηση για ιδιωτικές κατοικίες. 34
Μέρος β : Επισημάνσεις
1. Σχετικά με την θέση, τα όρια και την έκταση του «Κτήματος Καρά» Από τα αρχικά πωλητήρια του «τσιφλικιού Καρά» (1830), προκύπτει ότι αυτό βρισκόταν στους πρόποδες του Υμηττού, χωρίς ωστόσο να προσδιορίζεται από πού άρχιζαν οι πρόποδες του Υμηττού. Με βάση όσα αναφέρονται στην Τεχνική Έκθεση Αντιπραγματογνωμοσύνη του δασολόγου Ελευθέριου Φραγκιουδάκη (συνταχθείσα το 2005 υπό την ιδιότητα του Τεχνικού Συμβούλου του Ελληνικού Δημοσίου), καθώς και στην Τεχνική Έκθεση του πολεοδόμου Παναγιώτη Τότσικα (η οποία έχει κατατεθεί στο δικαστήριο από του Δήμους Ηλιούπολης και Αργυρούπολης), προκύπτει ότι: α) Ως πρόποδες του Υμηττού και ανατολικό όριο του «τσιφλικιού Καρά», θα πρέπει να θεωρείται η δυτικότερη απόληξη του ορεινού όγκου του Υμηττού, δηλαδή ο λόφος που βρίσκεται σήμερα το Δημοτικό Άλσος Ηλιούπολης (Δημοτικό Αναψυκτήριο - Ανοιχτό Θέατρο) και εφάπτεται της επίπεδης, καλλιεργούμενης παλαιότερα έκτασης, γύρω από την εκκλησία του Αγ. Νικολάου. Ακόμη, ως ανατολικό όριο του «Κτήματος Καρά» και ως «πρόποδες του Υμηττού», θα πρέπει να θεωρείται το δυτικό όριο της έκτασης που παραχωρήθηκε από τον Αλέξιο Νάστο στην εταιρία «Δρανδάκης - Πάγκαλος και Σία Ο.Ε.», την περίοδο 1920-1930. Δηλαδή η νοητή προέκταση της (σημερινής) Λεωφ. Κοτζιά (Ηλιούπολη) μέχρι το (μπαζωμένο σήμερα) ρέμα της Πικροδάφνης (οδός Ηρακλέους, Ηλιούπολη) αφ’ ενός και αφ’ ετέρου, η νοητή προέκταση της (σημερινής) Λεωφ. Κοτζιά (Ηλιούπολη) και την Λεωφ. Κρήτης (Αργυρούπολη). β) Ως βόρειο όριο του «τσιφλικιού Καρά», θα πρέπει να θεωρείται το σημερινό ρέμα της Πικροδάφνης, το οποίο ξεκινούσε από το μοναστήρι του Αγ. Ιωάννη Καρέα και ονομαζόταν «Σπιθάρι». Σήμερα, ένα μεγάλο μέρος του ρέματος αυτού έχει μπαζωθεί και στη θέση του υπάρχουν οι οδοί Πατριάρχου Γρηγορίου - Τσαμαδού - Ηρακλέους, οι οποίες βρίσκονται πλησίον του λόφου «Κοπανά». γ) Ως νότιο όριο του «τσιφλικιού Καρά», θα πρέπει να θεωρείται η συμβολή της (σημερινής) Λεωφ. Βουλιαγμένης, με τις (σημερινές) Λεωφ. Κύπρου και Κρήτης στην Αργυρούπολη. Επισημαίνουμε ότι από έγγραφο του Υπουργείου Οικονομικών (Αρ. Πρωτ. 11818/716/6-3-1987), προέκυψε ότι ο Κων. Νάστος «…αδυνατεί να προσαγάγη τους ζητηθέντες τίτλους ιδιοκτησίας του, τους αφορώντας την εις θέσιν “Γύρισμα” Υμηττού κατεχόμενην έκτασιν…». δ) Ως δυτικό όριο του «τσιφλικιού Καρά», θα πρέπει να θεωρείται η (σημερινή) Λεωφ. Βουλιαγμένης και η (σημερινή) οδός Κουμουνδούρου του Δήμου Αλίμου, δηλαδή η παλιά δημόσια οδός Αθηνών-Τραχώνων, η οποία διέρχονταν (τότε) λίγο δυτικότερα από την (σημερινή) Λεωφ. Βουλιαγμένης.
2. Γενική οριοθέτηση
Από όσα αναφέρονται παραπάνω θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι, η προαναφερόμενη «γενική οριοθέτηση» του «τσιφλικιού Καρά» περιορίζεται σε μια πολύ μικρότερη έκταση από αυτήν που ισχυρίζεται ότι αγόρασε ο Αλέξιος Νάστος το 35 1922 και πούλησαν μέχρι την δεκαετία του ’80 οι κληρονόμοι του. Ακόμη, θα πρέπει να επισημανθεί ότι τα «4 ζευγάρια» της αρχικής αγοραπωλησίας του 1830 περιλαμβάνονται στην προαναφερόμενη «γενική οριοθέτηση» του «Κτήματος Καρά», όπως επίσης περιλαμβάνονται εκτάσεις που δεν καλλιεργούνταν και δεν υπήρχαν σε αυτές κάποιες άλλες χρήσεις. Κατά συνέπεια, κάθε διεκδίκηση εκτάσεων, οικοπέδων κλπ από τους κληρονόμους Νάστου, εκτός της προαναφερόμενης «γενικής οριοθέτησης» του «τσιφλικιού Καρά» στην περιοχή Ηλιούπολης - Αργυρούπολης - Αλίμου, δεν πρέπει να γίνει αποδεκτή.
Πολεοδομική, περιβαλλοντική και ιδιοκτησιακή αυθαιρεσία στον Υμηττό α) Όπως προαναφέρθηκε, μεταξύ του εγκεκριμένου σχεδίου πόλεως του Δήμου Ηλιούπολης και της περιφραγμένης δασικής έκτασης του Υμηττού, υπάρχει μια «λωρίδα» γης η οποία είναι χαρακτηρισμένη ως δημόσια, δασική, αναδασωτέα και εν μέρει διακατεχόμενη (σύμφωνα με την απόφαση 2/1963 του Εισαγγελέα Εφετών Αθηνών) από τους κληρονόμους Νάστου και κάποιους άλλους ιδιώτες που αγόρασαν οικόπεδα από αυτούς, ενώ ισχυρίζονται ότι αγνοούσαν τον δημόσιο και δασικό χαρακτήρα της εν λόγω έκτασης. Από όσο γνωρίζουμε «διακατεχόμενη» θεωρείται μια δασική έκταση που μπορεί να κατέχει ιδιώτης, αλλά η κυριότητα ανήκει στο Δημόσιο μέχρις ότου ο διεκδικητής αποδείξει ότι έχει δικαιώματα επί της έκτασης.
β) Ωστόσο, θα πρέπει να επισημάνουμε ότι πέραν των πιέσεων που ασκούνται όλα αυτά τα χρόνια από τους κληρονόμους Νάστου και άλλους ιδιώτες στην διακατεχόμενη δημόσια δασική έκταση, μια σειρά αποφάσεων, πράξεων και παραλήψεων της Δημοτικής Αρχής της Ηλιούπολης και άλλων φορέων, έχουν συμβάλει στο να επικρατήσει ένα καθεστώς πολεοδομικής αυθαιρεσίας στην περιοχή αυτή, αλλοιώνοντας τα δασικά χαρακτηριστικά της και αποτρέποντας την αναδάσωση της. Υπενθυμίζεται ότι η Δημοτική Αρχή της Ηλιούπολης, κατά την δεκαετία του ’80 επέκτεινε τους αγωγούς αποχέτευσης ακαθάρτων και εκτός των ορίων του εγκεκριμένου σχεδίου πόλεως, στον δασικό, αναδασωτέο και διακατεχόμενο χώρο του Υμηττού, νομιμοποιώντας το οδικό δίκτυο που είχαν διανοίξει οι κληρονόμοι Νάστου με το «Β’ Διάγραμμα Ρυμοτομίας δάσους Υμηττού» το 1950. (βλ. συν. 1, 2) Ακόμη, υπενθυμίζουμε ότι με την απόφαση 44/1990, το Δημοτικό Συμβούλιο Ηλιούπολης ζητούσε να τροποποιηθούν τα όρια της Β’ Ζώνης προστασίας του Υμηττού, με στόχο να ενταχθούν στο σχέδιο πόλεως 60 περίπου στρέμματα δασικής έκτασης στην προαναφερόμενη περιοχή. (βλ. συν. 3)
γ) Στην απόφαση αυτή, είχαν αντιταχθεί πολίτες και φορείς της Ηλιούπολης, οι οποίοι ζητώντας την αναδάσωση της περιοχής, έθεταν επί πλέον τα ζητήματα της αυθαίρετης δόμησης στην περιοχή αυτή, της καταπάτησης του δημόσιου δασικού χώρου και της υλοποίησης των αποφάσεων της διοίκησης και της δικαιοσύνης. (βλ. συν. 4, 5, 6,7) Μεταξύ άλλων, οι πολίτες έθεταν το θέμα χορήγησης αποφάσεων του Ειρηνοδικείου και του Πρωτοδικείου Αθηνών που αφορούσαν τις αντιρρήσεις ιδιωτών, επί του 36 προσωρινού Κτηματικού Χάρτη και του Κτηματολογικού Πίνακα της περιοχής, οι οποίες δεν δικαιώθηκαν από τα αρμόδια δικαστήρια. (βλ. συν. 8, 9,10) Εξ’ άλλου, φορείς και κινήσεις πολιτών της Ηλιούπολης, έθεταν το ζήτημα της καταπάτησης του δημόσιου δασικού χώρου στον Υμηττό, υποβάλλοντας υπομνήματα και καταγγελίες προς τις αρμόδιες αρχές (βλ. συν. 11, 12), ενώ με Μηνυτήρια Αναφορά προς τον αρμόδιο προϊστάμενο της Εισαγγελίας Αθηνών (βλ. συν. 13) και με Αίτηση προς την Γενική Διεύθυνση Πολεοδομίας του ΥΠΕΧΩΔΕ (βλ. συν. 14), έθεταν το ζήτημα της παράνομης πολεοδόμησης σε δημόσιο δασικό χώρο του Υμηττού, στην περιοχή της Ηλιούπολης. Ακόμη, με αίτηση προς το Δασαρχείο ζητούσαν να βεβαιωθούν οι μηνύσεις που έχουν υποβληθεί στην περιοχή για παραβιάσεις της δασικής νομοθεσίας, καθώς και τον αριθμό των πρωτοκόλλων διοικητικής αποβολής που έχουν εκδοθεί από το Δασαρχείο, τα πρόσωπα και τους λόγους για τους οποίους εκδόθηκαν. (βλ. συν. 15)
δ) Το 1998, η Δημοτική Αρχή της Ηλιούπολης ανέθεσε την εκπόνηση «Μελέτης για την προστασία και την αξιολόγηση της εκτός σχεδίου περιοχής του Δήμου Ηλιούπολης», στην οποία κατεγράφη η υφιστάμενη κατάσταση στην περιοχή αυτή (ιδιοκτησίες με τίτλους κυριότητας, ιδιοκτησίες με χρησικτησία, κτίσματα με νόμιμη άδεια, περιφραγμένες εκτάσεις, δημόσιες δασικές διακατεχόμενες εκτάσεις κλπ). Όπως αναφέρεται στην μελέτη αυτή: «…δεν υπάρχουν περιθώρια αναθεώρησης του υφιστάμενου θεσμικού πλαισίου (Ζώνες προστασίας Υμηττού Α’ και Β’) επί τα χείρω…Άρα η συμμόρφωση αργά ή γρήγορα της πραγματικής κατάστασης με τις επιτρεπόμενες προς το ισχύον Δ/γμα (544/1978) χρήσεις και η απόδοση σε τελικό στάδιο των αμφισβητούμενων περιοχών σε κοινή χρήση αποτελεί μονόδρομο…». (βλ. συν. 16)
ε) Τέλος, επισημαίνουμε ότι το 2005 επιχειρήθηκε και τελικά πραγματοποιήθηκε πλειστηριασμός μιας κατοικίας και μιας έκτασης που βρίσκονται εντός της προαναφερόμενης δημόσιας, δασικής, αναδασωτέας και διακατεχόμενης έκτασης στον Υμηττό, στην περιοχή της Ηλιούπολης και για την οποία είχαν εκδοθεί από τον Δασάρχη τρία (3) πρωτόκολλα διοικητικής αποβολής κατά των φερόμενων ιδιοκτητών. (βλ. συν. 17) Ακόμη, επισημαίνουμε ότι δίπλα ακριβώς από το συγκεκριμένο κτίσμα, ξεκίνησε το 2005 πυρκαγιά, η οποία επεκτάθηκε αρκετά ψηλά στον Υμηττό. Επίσης, το 1998 στην ίδια περιοχή είχε καεί ξανά δασική έκταση 2.910 στρεμμάτων, ενώ υπήρχαν και απώλειες σε ανθρώπινες ζωές (τρεις πυροσβέστες και ένας εθελοντής δασοπυροσβέστης).
Επίλογος
Στις 22/12/2006 κατατέθηκε από τους κληρονόμους Νάστου «Αγωγή Αποζημίωσης» κατά του Ελληνικού Δημοσίου και των Δήμων Ηλιούπολης, Αργυρούπολης και Αλίμου. Μεταξύ των διεκδικήσεων των κληρονόμων Νάστου περιλαμβάνονται τμήματα τόσο της εντός, όσο και της εκτός σχεδίου περιοχής του Δήμου Ηλιούπολης, η οποία είναι 37 38 χαρακτηρισμένη ως δημόσια, δασική, αναδασωτέα και διακατεχόμενη από τους κληρονόμους Νάστου και άλλους. Δεδομένου ότι τα τελευταία χρόνια έχουμε ασχοληθεί επισταμένως με αυτή την περιοχή, καθώς και με τα προβλήματα που έχουν προκύψει, σας καταθέτουμε φάκελο με σχετικά στοιχεία τα οποία εκτιμάμε ότι θα συμβάλλουν στην δικαστική έρευνα που διεξάγεται. Στον βαθμό που προκύπτουν συγκεκριμένες ευθύνες, ζητούμε να ασκηθούν κατά παντός υπευθύνου οι προβλεπόμενες εκ του νόμου κυρώσεις.
(Ακολουθούν υπογραφές)
Συνημμένα έγγραφα 1. ΦΕΚ 299Α’/19.9.1950 «Περί άρσεως αναδασώσεως εκτάσεως 1.250 στρεμμάτων του ιδιόκτητου δάσους Νάστου». 2. Β’ Διάγραμμα Ρυμοτομίας Δάσους Υμηττού. 3. Απόφαση 44/1990 Δημοτικού Συμβουλίου Ηλιούπολης 4. Ανοιχτή επιστολή προς το Δημοτικό Συμβούλιο Ηλιούπολης. Αρ. Πρωτ. 12364/19.7.199 ? 5. Υπόμνημα προς το Δημοτικό Συμβούλιο Ηλιούπολης. Αρ. Πρωτ. 18482/28.7.1993 6. Υπόμνημα της «Πρωτοβουλίας Πολιτών για την Προστασία του Υμηττού» προς την Δημοτική Αρχή Ηλιούπολης. Αρ. Πρωτ. 18481/28.7.1993 7. Τηλεγράφημα στις 10/4/1990 προς Δασαρχείο, Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε., Δήμο Ηλιούπολης, Αστυνομικό Τμήμα Ηλιούπολης. 8. Απάντηση Υπουργείου Γεωργίας - Τμήμα Δασικού Κτηματολογίου. Αρ. Πρωτ. 4796/18.11.1991 9. Απάντηση Υπουργείου Γεωργίας - Γραφείο Νομικού Συμβούλου. Αρ. Πρωτ. 310/Φ6135/28.1.1992 10. Αίτηση προς το Δασαρχείο Πεντέλης. Αρ. Πρωτ. 391/19.1.1996 11. Καταγγελία προς το Δασαρχείο Πεντέλης για καταπατήσεις δημόσιου Δασικού χώρου και αυθαίρετης δόμησης στον Υμηττό, στην περιοχή του Δήμου Ηλιούπολης 12. Υπόμνημα προς τη Νομαρχία Αθηνών. Αρ. Πρωτ. 4600/30.7.1998 13. Μηνυτήρια αναφορά προς τον Προϊστάμενο Εισαγγελίας Αθηνών για παράνομη δόμηση σε δημόσιο δασικό χώρο του Υμηττού, στην περιοχή του Δήμου Ηλιούπολης Αρ. Πρωτ. 45713/18.8.1998 14. Αίτηση προς τη Γενική Διεύθυνση Πολεοδομίας του Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. για παράνομη πολεοδόμηση σε δημόσιο δασικό χώρο του Υμηττού, στην περιοχή του Δήμου Ηλιούπολης. Αρ. Πρωτ. 1116/16.11.1999 15. Αίτηση προς το Δασαρχείο Πεντέλης για μηνύσεις και πρωτόκολλα διοικητικής αποβολής στον Υμηττό. Αρ. Πρωτ. 8098/15.11.1999 16. Μελέτη για την προστασία και την αξιοποίηση της εκτός σχεδίου περιοχής του Δήμου Ηλιούπολης - Συμπεράσματα. Αρ. Πρωτ. 31153/27.10.1998 17. Αίτηση προς το Δασαρχείο Πεντέλης για πλειστηριασμό δημόσιας δασικής έκτασης, στην περιοχή του Δήμου Ηλιούπολης. Αρ. Πρωτ. 3654/15.4.2005.
Συνέδριο ΓΕΩΤΕΕ «Ο Υμηττός αύριο», 2024
Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί εισήγησή μου στο Συνέδριο «Ο Υμηττός αύριο» που πραγματοποιήθηκε από το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας στον Δήμο Ηλιούπολης στις 2-3 Μαρτίου 2024.
Η προσωπική μου ενασχόληση με τον Υμηττό ανάγεται στην δεκαετία του 1980. Αφορμή αποτέλεσε η εναντίωσή μου στα κυβερνητικά σχέδια δημιουργίας μιας επιφανειακής λεωφόρου στον δασικό χώρο του Υμηττού, της Δυτικής Περιφερειακής Λεωφόρου Υμηττού, από τον Δήμο Αγ. Παρασκευής μέχρι τον Δήμο Γλυφάδας. Οι φιλο-περιβαλλοντικές κινητοποιήσεις αυτής της περιόδου που εκδηλώθηκαν από δημοτικές κινήσεις και πολιτικές παρατάξεις, οδήγησαν σε ένα πρώτο οριζόντιο συντονισμό πολιτών και οικολογικών φορέων και στην αποτροπή των σχεδίων ολικής επιφανειακής χάραξης του Βόρειου τμήματος της Δυτ. Περιφερειακής Λεωφόρου Υμηττού, Διαδημοτική Επιτροπή για την προστασία του Υμηττού. Στην Ηλιούπολη δημιουργείται το 1989 η «Πρωτοβουλία πολιτών για την προστασία του Υμηττού», η οποία διοργανώνει τον Απρίλιο του 1990 την «1η Συνάντηση για τον Υμηττό», με την συμμετοχή κινήσεων πολιτών από διάφορες περιοχές της Αττικής. Από την Συνάντηση αυτή προέκυψε ένα πρώτο Συντονιστικό, η «Διαδημοτική Επιτροπή για την προστασία του Υμηττού», και τα επόμενα χρόνια διοργανώνονται αντίστοιχες «Συναντήσεις για τον Υμηττό» σε άλλους Δήμους ( /2007, Αργυρούπολη /2011). Τα κύρια ζητήματα που τέθηκαν σε αυτές τις Συναντήσεις - Ημερίδες αφορούσαν την συμβολή των πολιτών στην δασο-πυροπροστασία, τις αναδασώσεις, την αποτροπή των 39 αυθαίρετων οικιστικών επεκτάσεων και την καταπάτηση δημόσιας γης, τις εγκαταστάσεις κοινωνικού εξοπλισμού κ.ά. Ακόμη, τέθηκε ζήτημα ανασύνταξης του ισχύοντος από το 1978 Προεδρικού διατάγματος (Π.Δ), το οποίο αποδείχθηκε ανεπαρκές για την προστασία του Υμηττού.
- Αυτοκινητόδρομοι
Σ’ αυτά τα πλαίσια, τέθηκε από την «Διαδημοτική Επιτροπή» το ζήτημα του περιορισμού των επιτρεπόμενων από το Π.Δ του 1978 χρήσεων γης για κοινωφελείς κτιριακές εγκαταστάσεις εκπαίδευσης, υγείας, πρόνοιας, αθλητισμού, πολιτισμού ενώ παράλληλα προωθούνταν από τις τότε κυβερνήσεις ένα σχέδιο δημιουργίας ενός νέου εκτεταμένου δικτύου αυτοκινητόδρομων ταχείας κυκλοφορίας 35 χιλιομέτρων στον δασικό χώρο του Υμηττού. Οι αγωνιστικές κινητοποιήσεις του 2008-2009 απέτρεψαν τελικά την κατασκευή του Νότιου τμήματος της Δυτικής Περιφερειακής Λεωφόρου αλλά και νέων αυτοκινητόδρομων στον δασικό χώρο και ανέδειξαν την διατυπωμένη πριν πολλά χρόνια πρότασή μας για την υπόγεια σύνδεση Καρέα - Λ. Βουλιαγμένης μέσω σήραγγας, πρόταση που εντάχθηκε τελικά και στο ισχύον Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθήνας ( Ν. 4277/2014, ΦΕΚ 142 Α’). Ακόμη, με την έγκριση του νέου «Π.Δ για την προστασία του Υμηττού» ( ΦΕΚ 187Δ’ /2011 ) έγιναν αποδεκτές και μια σειρά ακόμη προτάσεις της «Διαδημοτικής» σχετικά με τον περιορισμό της αυθαίρετης δόμησης και τις επεκτάσεις κτιριακών εγκαταστάσεων κοινωνικού εξοπλισμού στην Α’ και Β¨’ Ζώνη προστασίας του βουνού. Δυστυχώς όμως, κάποιοι Δήμαρχοι πέριξ του Υμηττού και κάποιες ομάδες πίεσης, προσέφυγαν στο ΣτΕ και απέτρεψαν την ισχύ του Π.Δ του 2011, το οποίο το 2017, ακυρώθηκε -εν μέρει- με σειρά αποφάσεων του Συμβουλίου της Επικρατείας (2355-2361/2017). Η επανακατάθεση νέου Π.Δ για την προστασία του Υμηττού, με την προσθήκη Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων δεν έγινε συνολικά δεκτή από το ΣτΕ και εκκρεμεί μέχρι σήμερα.
- Καταπατήσεις - Αυθαίρετη δόμηση - Γεωργική χρήση
Όπως αναφέρεται στο Υπόμνημα που κατέθεσε η «Διαδημοτική Επιτροπή για την προστασία του Υμηττού» κατά τη διαβούλευση του νέου Π.Δ για την προστασία του Υμηττού «…εδώ και 45 τουλάχιστον χρόνια, έχουν γίνει εκτεταμένες καταπατήσεις δημόσιων-δασικών εκτάσεων στις ανατολικές παρυφές του Υμηττού, οι οποίες δεν έχουν καταγραφεί και αποτυπωθεί. Οι επανειλημμένες πυρκαγιές έδωσαν την ευκαιρία στους επιτήδειους να εκχερσώσουν τμήματα των καμένων περιοχών, να αλλοιώσουν τα δασικά χαρακτηριστικά τους και σε πρώτη φάση να τις μετατρέψουν σε γεωργική γη και σε οικόπεδα στη συνέχεια, στα οποία χτίστηκαν αυθαίρετα, που διατηρήθηκαν μέχρι σήμερα, παράλληλα με τις αυθαίρετες κατοικίες που χτίστηκαν σε νόμιμα οικόπεδα. Η επιτρεπόμενη γεωργική χρήση, δημιουργεί κίνητρο για εικονικές γεωργικές καλλιέργειες, για περαιτέρω καταπατήσεις, εκχερσώσεις ακόμη και εμπρησμούς, εφ’ όσον η γη εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο εμπορικής συναλλαγής, νόμιμης ή παράνομης. Συνεπώς, ο αποχαρακτηρισμός εκτεταμένων περιοχών της Α’ Ζώνης και η 40 μετατροπή τους σε γεωργική γη, ανοίγει το δρόμο για την οικοπεδοποίηση των αγρών και τη δημιουργία νέων αυθαίρετων οικισμών…¨» Βασικό συστατικό στοιχείο του αρχικού Π.Δ 1978 για την προστασία του Υμηττού, ήταν η καθιέρωση Ζωνών Α’ και Β’ προστασίας του βουνού, στις οποίες υπήρχε απαγόρευση δόμησης κατοικιών. Ωστόσο, κάτι τέτοιο δεν εφαρμόστηκε στην πράξη, με αποτέλεσμα σε διάφορες περιοχές κυρίως της ανατολικής πλευράς του Υμηττού (Παιανία, Κορωπί, Βάρη) να υπάρξει εκτεταμένη αυθαίρετη δόμηση ιδιωτικών κατοικιών, η πλήρης καταγραφή των οποίων δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα. Στο τελευταίο σχέδιο Π.Δ που αντικατέστησε αυτό του 2011, υπάρχει αναφορά για τρείς αυθαίρετους οικισμούς (Σκάρπιζα / Κίτσι – Θήτι στο Κορωπί και Χέρωμα στη Βάρη), για τους οποίους αιτείται από κάποιους Ο.Τ.Α η εξαίρεσή τους από τις Ζώνες προστασίας….
- Εγκαταστάσεις κοινωνικού εξοπλισμού - Κέντρο Υψηλής Τάσης (Κ.Υ.Τ)
Η «αξιοποίηση» του ορεινού όγκου του Υμηττού για την κάλυψη υπαρκτών (ή μη) αναγκών για εγκαταστάσεις κοινωνικού εξοπλισμού, αποτέλεσε όλα αυτά τα χρόνια ένα σημαντικό ζήτημα: Κρατικές Υπηρεσίες, Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης, Εκκλησία, αναζήτησαν και κατάφεραν να δεσμεύσουν δασικές ή γεωργικές εκτάσεις στον Υμηττό: Στρατιωτικές εγκαταστάσεις, Νοσοκομεία, Σχολικές, Πολιτιστικές και Αθλητικές εγκαταστάσεις, Νεκροταφεία, Σταθμοί Μεταφόρτωσης Απορριμμάτων και πολλές άλλες χρήσεις, κατέλαβαν σημαντικές εκτάσεις στον Υμηττό συρρικνώνοντας τον δασικό χώρο. Στο τελευταίο σχέδιο Π.Δ που αντικατέστησε αυτό του 2011, υπάρχει ένας σαφής περιορισμός στην δόμηση κοινωφελών κτιριακών εγκαταστάσεων στις Ζώνες προστασίας του Υμηττού, πλην των εγκαταστάσεων εκπαίδευσης (δημόσιων και ιδιωτικών). Η κατασκευή ενός «Κέντρου Υψηλής Τάσης» 150/20 KV στην δυτική πλευρά του Υμηττού, στα όρια των Δήμων Ηλιούπολης – Αργυρούπολης για την εξυπηρέτηση των αναγκών ηλεκτροδότησης της νότιας Αττικής, είχε ως αποτέλεσμα την μεταφορά από τον Σταθμό της Παλλήνης ηλεκτρισμού υψηλής τάσης μέσω του δασικού χώρου του βουνού. Εν όψει των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, (ή μάλλον με πρόσχημα τους Αγώνες αυτούς), επιχειρήθηκε το 2002 η αναβάθμιση του Κ.Υ.Τ – Ηλιούπολης σε 400/150 KV. η οποία ωστόσο αποφεύχθηκε ύστερα από τις μαζικές και αγωνιστικές κινητοποιήσεις των κατοίκων της περιοχής και της «Διαδημοτικής Επιτροπής». Με την απόφαση 67 /11.2.1998 του ΣτΕ, η κατασκευή ΚΥΤ στον Υμηττό θεωρείται «χρήσις ασυμβίβαστος προς την προστασία και αποκατάσταση της οικολογικής ισορροπίας του Υμηττού» και ότι οι διατάξεις του ν. 2516/1997 «είναι ανίσχυροι ως παραβιάζουσες το περί προστασίας του περιβάλλοντος άρθρο 24 του Συντάγματος». Με τις αποφάσεις 1672, 1676 και 1678/2005, το Συμβούλιο της Επικρατείας, αν και καθυστερημένα, (δηλαδή μετά την ολοκλήρωση από την ΔΕΗ των παράνομων 41 εγκαταστάσεων του ΚΥΤ 150 / 20 kv), δικαίωσε τους αγώνες των κατοίκων της περιοχής και ακύρωσε τις υπουργικές αποφάσεις, με τις οποίες επιχειρήθηκε η νομιμοποίηση των παράνομων εγκαταστάσεων για το ΚΥΤ 400/150 Κν. Συνοψίζοντας, το ΣτΕ απεφάνθη ότι «το ΚΥΤ επετράπη να κατασκευαστεί εντός της Β’ Ζώνης Προστασίας του Υμηττού, με συνέπεια την κατά παράβαση των διατάξεων του άρθρου 24 του Συντάγματος υποβάθμιση του περιβάλλοντος και την επιδείνωση της κατάστασης αυτού», και ότι «η εγκατάσταση του ΚΥΤ εντός της Β’ Ζώνης του Υμηττού κρίθηκε ως ασυμβίβαστη με την προστασία της οικολογικής ισορροπίας του βουνού».
Επίλογος
Όπως όλοι γνωρίζουμε, ο Υμηττός τις τελευταίες δεκαετίες έχει πληγεί, ανεπανόρθωτα ίσως, από πυρκαγιές και εμπρησμούς, για τους οποίους σχεδόν ποτέ δεν βρέθηκαν οι υπεύθυνοι. Το ζητούμενο για μας είναι η επίπονη προσπάθεια αναδάσωσης του βουνού, στο σύνολό του. Θεωρούμε ότι είναι απαραίτητο και αναγκαίο να γίνει κατ’ αρχήν η καταγραφή των αυθαίρετων κτισμάτων, η οριοθέτηση των καταπατημένων εκτάσεων στον Υμηττό, καθώς και των καμένων εκτάσεων. Το ζητούμενο δεν είναι η «αξιοποίηση» και «παρκοποίηση» τμημάτων του Υμηττού, πέραν του υπό διαμόρφωση Πάρκου Γουδή-Ιλισίων, αλλά η αντιμετώπιση των χρόνιων προβλημάτων που έχουν προκύψει από την εκτεταμένη καταπάτηση και εμπορευματοποίηση της δημόσιας δασικής γης, την αυθαίρετη δόμηση ιδιωτικών κατοικιών αλλά και κτιριακών εγκαταστάσεων από φορείς του Δημοσίου, των ΟΤΑ και της εκκλησίας. Ο περιορισμός των επιτρεπόμενων σήμερα χρήσεων γης και όρων δόμησης στον Υμηττό, η τήρηση των αποφάσεων του ΣτΕ και η αποκατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος είναι τα καθοριστικά στοιχεία για μια παρέμβαση που να προωθεί το δημόσιο συμφέρον. Ο Υμηττός είναι ένα κοινωνικό αγαθό. Μόνο αν επεκταθεί η Ζώνη Α’ απόλυτης προστασίας του βουνού στις διεκδικούμενες και διακατεχόμενες περιοχές μέχρι τα όρια των δήμων που τον περιβάλλουν και απαγορευτεί κάθε νέα δόμηση, εκτός κάποιων συγκεκριμένων και περιορισμένων εξαιρέσεων, μπορούμε να μιλάμε για ουσιαστική προστασία του βουνού. Εν τέλει, το κεντρικό ερώτημα που τίθεται, είναι: Από ποιούς κινδυνεύει ο Υμηττός ; Από ποιούς πρέπει να τον προστατεύσουμε;
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου